Thực hiện cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa", TP Hồ Chí Minh đã có những bước đi khá bài bản, đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên cũng có những nơi chưa có cách làm hay, phong trào không bền vững và còn những vấn đề cần tháo gỡ.

Làng xóm nghĩa tình, thành phố văn minh

Trong cuộc vận động xây dựng gia đình văn hóa, TP. Hồ Chí Minh đặt ra 6 tiêu chuẩn, hằng năm các hộ gia đình tự nguyện đăng ký với địa phương để phấn đấu. Các tổ dân phố, họp bình chọn gia đình văn hóa, các khu dân cư biểu dương các gương điển hình vào dịp 18-11 (ngày thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam). Cấp phường, xã, thị trấn tổng kết vào dịp thành lập Đảng 3-2; cấp quận, huyện sơ kết, biểu dương gương điển hình vào dịp kỷ niệm 30-4; cấp Thành phố tổ chức 2 năm một lần vào dịp kỷ niệm ngày sinh của Bác 19-5.

Khu phố 3, phường Bình Đa, TP. Biên Hòa là một trong những khu phố văn hóa (ảnh internet)

Trong những năm qua, TP. Hồ Chí Minh có 100% hộ gia đình đăng ký xây dựng gia đình văn hóa, trong đó có hơn 80% hộ đạt 6 tiêu chuẩn gia đình văn hóa.

Để xây dựng ấp văn hóa, khu phố văn hóa, thành phố Hồ Chí Minh đưa ra 7 tiêu chuẩn. Đến nay, đã có 990/1.763 ấp và khu phố đăng ký xây dựng ấp văn hóa, khu phố văn hóa. Trong đó tỷ lệ khu phố văn hóa đạt chuẩn cao nhất là quận 12 đạt 63,04%; quận 3 đạt 56%... Thành phố đã có 126/322 phường, xã, thị trấn đăng ký xây dựng đạt chuẩn văn hoá theo 9 nội dung. Trong đó quận 6 đăng ký nhiều nhất 9/14 phường; quận Phú Nhuận 9/15 phường; quận 4 có 7/15 phường… Tuy nhiên đến nay, Thành phố mới công nhận được 3 phường, xã đạt chuẩn phường, xã văn hóa đó là phường Phước Bình, quận 9; phường 12, quận 4 và xã Thái Mỹ, huyện Củ Chi.

Theo đánh giá của lãnh đạo TP. Hồ Chí Minh thì từ khi có cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ý thức của người dân thành phố được nâng lên rõ rệt, khối Đại đoàn kết toàn dân được củng cố, mở rộng, các mô hình văn hóa như ấp văn hóa, khu phố văn hóa, đơn vị văn hóa, công sở văn minh, sạch đẹp tăng lên nhiều, hệ thống chính trị ở cơ sở được củng cố thêm, Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể ngày càng gắn bó với nhân dân hơn, phát huy dân chủ ở cơ sở được mở rộng hơn…

Những vấn đề cần tháo gỡ

Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Quang Vinh, Trưởng phòng văn hoá thuộc Sở Văn hóa–Thông tin TP. Hồ Chí Minh cho biết: Quá trình vận động xây dựng để đạt chuẩn văn hóa như: gia đình văn hóa, ấp văn hóa, khu phố văn hóa, đơn vị văn hóa, một số địa phương làm tốt nhưng cũng có đơn vị thực hiện chưa đúng quy trình, nhiều lúc còn áp đặt, ở một số nơi còn chạy theo thành tích, kết quả thiếu sức thuyết phục vì vậy mà danh hiệu văn hóa khó giữ vững. Trong những năm vừa qua, bình quân mỗi năm có khoảng 50 ấp văn hóa – khu phố văn hóa bị xuống hạng.

Một vướng mắc nữa là Ban chỉ đạo “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” Trung ương còn thiếu các văn bản hướng dẫn thống nhất thực hiện các tiêu chí văn hóa khác trên địa bàn khu dân cư như: công sở, nhà máy, xí nghiệp, chợ… Một số văn bản chỉ đạo của các bộ, ngành thành viên trong Ban chỉ đạo Trung ương chưa thống nhất gây khó khăn trong triển khai phối hợp thực hiện ở cơ sở.

Vì sao TP. Hồ Chí Minh có 322 phường, xã, thị trấn, đến nay mới chỉ công nhận được 3 phường, xã đạt chuẩn văn hóa. Ông Lê Quang Vinh cho biết: Trong quy định tiêu chuẩn phường, xã, thị trấn văn hoá thì tiêu chuẩn số 9 “Các tiêu chí về thiết chế văn hóa” là khó khăn nhất cần phải xem xét lại. Tiêu chí 1 quy định “Có nhà văn hóa phường, thị trấn để tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao phục vụ nhân dân, trong đó có phòng truyền thống trưng bày các hình ảnh, hiện vật truyền thống của phường, thị trấn…”.

Đối với các phường trong nội thành là rất khó thực hiện bởi tìm một khu vực nhà, đất cho phép xây dựng quy mô của một nhà văn hóa phường không dễ dàng. Ngay cả các quận ven cũng khó thực hiện chính vì không có điều kiện xây dựng được các thiết chế văn hóa ở cơ sở như quy định nên còn nhiều phường, xã chưa đạt phường, xã văn hóa. Hơn nữa, đã nói đến nhà văn hóa là phải đạt các tiêu chí của nhà văn hóa và phải nói đến kinh phí để hoạt động, đến con người cụ thể, đến trang thiết bị. Kinh phí ở đâu? Con người thế nào? Hiện nay chưa có văn bản nào quy định cụ thể. Có nhà văn hóa là một chuyện nhưng tổ chức hoạt động thế nào cho có hiệu quả mới là điều quan trọng. Hiện tại cả nước mới có 200 nhà văn hóa xã, phường, thị trấn. TP. Hồ Chí Minh có 46 nhà văn hóa xã, phường, thị trấn. Nhưng theo ông Lê Quang Vinh thì ở TP. Hồ Chí Minh chỉ có 1/3 số nhà văn hóa hoạt động được.

Qua tìm hiểu thực tế ở một số khu dân cư, chúng tôi thấy rất nhiều khu phố, tổ dân phố làm rất tốt, đúng quy trình, quy định. Giấy chứng nhận gia đình văn hóa được in vi tính sạch, đẹp, ép ni-lông khi trao tặng có, họp tổ dân phố, khu phố biểu dương các gia đình văn hóa và trao tặng giấy chứng nhận đàng hoàng. Nhưng cũng có nơi làm chưa tốt, tuyên truyền, vận động nhân dân cũng làm qua loa, bình xét gia đình văn hoá cũng xuề xòa. Đáng buồn là có nơi viết giấy chứng nhận gia đình văn hóa còn sai lỗi chính tả, sai họ, tên, viết chữ nguệch ngoạc, đóng dấu mờ nhạt, dấu tên người ký đóng lệch… Giấy chứng nhận gia đình văn hóa nhưng cách trình bày, viết chữ như thế là chưa thể hiện văn hóa, nó sẽ có tác dụng ngược lại, ảnh hưởng đến phong trào. Ông Trần Ngọc Lan, khu phố 4, tổ dân phố 70, quận Tân Bình nói với chúng tôi: “Nhận được giấy chứng nhận gia đình văn hóa mà buồn. Phấn đấu cả năm, có cái tên mình họ cũng viết sai. Buồn hơn nữa là họ không trao cho mình đàng hoàng mà bỏ qua cửa cổng vào nhà!”.

Đây không phải lần đầu chúng tôi nghe người dân phàn nàn như thế, mà ở một số nơi tình trạng này cũng để xảy ra. Cách làm như thế của một số đơn vị cơ sở là chưa hay, cần được chấn chỉnh kịp thời.

Theo chúng tôi, để danh hiệu văn hóa thực sự văn hóa, để những hộ gia đình được tôn vinh danh hiệu này phấn khởi, tự hào, tích cực tham gia cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” góp phần giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc, các cơ quan chức năng cần rút kinh nghiệm, tháo gỡ những vướng mắc, chấn chỉnh kịp thời những thiếu sót, đưa ra những tiêu chí phù hợp tạo điều kiện thuận lợi cho các địa phương phấn đấu đạt danh hiệu không những xã, phường, thị trấn văn hoá mà quận, huyện văn hóa, tỉnh, thành phố văn hóa.

BÙI NGỌC NỘI