Chùa Yên Phú lưu dấu ấn qua 2.000 năm lịch sử, lan tỏa tinh thần hộ quốc an dân

Cổ tự giữa miền thắng tích

Theo thần phả và tư liệu lưu giữ tại chùa, từ đầu thế kỷ I, sư bà Phương Dung (người phủ Nghĩa Hưng, đạo Sơn Nam) trong một lần qua vùng đất Yên Phú, cảm nhận cảnh sắc thanh tịnh, linh khí hội tụ đã quyết định dừng chân, tu hành và đặt tên chùa là Thanh Vân tự.

Tại đây, bà nuôi dưỡng hai vị tướng Trung Vũ và Đài Liệm, sau này tham gia cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng năm 40 sau Công nguyên. Khi sư bà và hai vị tướng viên tịch, được Trưng Nữ Vương phong thần, dân làng tôn làm Thành hoàng và phụng thờ đời đời. Hiện nay, khu lăng mộ của sư tổ Phương Dung và hai vị tướng vẫn còn trên cánh đồng làng Yên Phú.

Chùa Yên Phú ở giữa lòng Thủ đô lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử ý nghĩa.

Hòa thượng Thích Thọ Lạc, trụ trì chùa Yên Phú cho biết: “Huyền tích về ngôi cổ tự không chỉ tạo nên giá trị tâm linh đặc biệt của chùa Yên Phú mà còn cho thấy vai trò của Phật giáo trong buổi đầu hòa nhập với tín ngưỡng bản địa của cư dân Việt cổ, nơi tinh thần yêu nước và niềm tin tâm linh hòa quyện thành sức mạnh cộng đồng”.

Trải qua bãi bể nương dâu, chùa vẫn lưu giữ nhiều hiện vật quý giá: Cuốn thần phả, hệ thống sắc phong từ thời Lê Trung Hưng đến cuối triều Nguyễn, 33 pho tượng Phật, tượng thần, tượng mẫu, tượng tổ mang phong cách nghệ thuật cuối thế kỷ XIX, chuông “Thanh Vân tự chung” đúc năm Thành Thái thứ 2 (1890), các bia đá niên hiệu Thành Thái và Bảo Đại.

Tiền đường bảy gian với hai cột trụ đắp nghê uy nghi, những mảng chạm khắc gỗ tinh xảo đậm phong cách thời Nguyễn, hậu cung xây bệ cao dần theo lối kiến trúc truyền thống tạo nên không gian trang nghiêm, tĩnh tại.

Không chỉ gắn với thời Hai Bà Trưng, chùa Yên Phú còn in dấu trong nhiều giai đoạn lịch sử trọng đại. Mùa Xuân Kỷ Dậu 1789, nơi đây từng là đại bản doanh của nghĩa quân Tây Sơn trước trận Ngọc Hồi lẫy lừng. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, chùa là cơ sở hoạt động của tổ chức đảng cơ sở, dưới bệ tụng kinh có hầm bí mật che chở cán bộ cách mạng. Đến chống Mỹ, cứu nước, chùa trở thành kho hậu cần chi viện cho bộ đội Thủ đô. Đây là minh chứng cho tinh thần hộ quốc an dân của Phật giáo Việt Nam.

Dưới mái chùa cổ kính, tiếng chuông vang vọng không chỉ là âm thanh thiền môn mà còn là nhịp gọi của lòng yêu nước, động viên bao thế hệ người dân Yên Phú lên đường bảo vệ Tổ quốc. Năm 1988, chùa được xếp hạng Di tích lịch sử Quốc gia và vinh dự đón nhận Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.

Năm 2008, đáp ứng nguyện vọng của tăng ni, phật tử và nhân dân địa phương, chùa được đại trùng tu và khánh thành năm 2011. Diện mạo mới gồm ba tòa nhà ba tầng, xây dựng trên diện tích 1.800m², hệ thống tam quan nội ngoại bề thế, song vẫn gìn giữ vườn tháp mộ cổ như ký ức nguyên sơ của ngôi chùa xưa.

Kết nối văn hóa, lan tỏa các hoạt động Phật sự

Hiện nay, trụ trì chùa Yên Phú là Hòa thượng Thích Thọ Lạc. Hòa thượng đảm nhiệm nhiều trọng trách: Ủy viên Thường trực Hội đồng Trị sự, Trưởng Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng ban Thường trực Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Nghệ An; đồng thời là đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An nhiệm kỳ 2021-2026. Dưới sự trụ trì của Hòa thượng, chùa Yên Phú không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn trở thành không gian kết nối văn hóa, giáo dục truyền thống và lan tỏa các hoạt động thiện nguyện Phật sự.

Các phật tử thành tâm cúng dường tại chùa Yên Phú để thực hiện vật phẩm Liên Đài Giác Âm.

Tiếp nối truyền thống hộ trì Tam bảo và lan tỏa giá trị Phật giáo trong đời sống đương đại, dịp đầu xuân tại chùa Yên Phú diễn ra lễ phát tâm ủng hộ Giáo hội Phật giáo Việt Nam thực hiện vật phẩm Liên Đài Giác Âm. Trong chương trình, Hội đồng hương tỉnh Nghệ An, đại diện dòng họ Nguyễn Sinh, Câu lạc bộ Dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh tại Hà Nội, Công ty Cổ phần Tập đoàn Thành Vinh, Hợp tác xã nông nghiệp Thọ Minh cùng các tấm lòng thiện nguyện 3 miền Bắc-Trung-Nam đã phát tâm bồ đề để thực hiện vật phẩm Liên Đài Giác Âm. Vật phẩm là sự kết hợp đầy dụng ý giữa biểu tượng Phật giáo truyền thống và nghệ thuật tạo hình hiện đại. Liên Đài Giác Âm không chỉ là một pháp khí mang giá trị thẩm mỹ cao mà còn hàm chứa chiều sâu triết lý: Khi tâm an, vạn pháp an; khi trí sáng, đạo hiện tiền.

Phật tử Nguyễn Thị Thành (Nghệ An) bày tỏ: “Khi về chiêm bái chùa Yên Phú trong ngày xuân, được nghe giới thiệu về vật phẩm Liên Đài Giác Âm, tôi cảm nhận rất rõ ý nghĩa tâm linh sâu sắc của pháp khí này. Tiếng chuông không chỉ là âm thanh vang vọng trong không gian chùa mà còn như lời thức tỉnh mỗi người quay về với sự tỉnh thức trong tâm mình. Vì vậy, tôi cùng gia đình đã phát tâm cúng dường một phần tịnh tài nhỏ bé, mong vật phẩm sớm được hoàn thành, để mỗi khi tiếng chuông ngân lên sẽ lan tỏa sự an lành, nhắc nhở mọi người sống thiện lành và hướng tâm về điều tốt đẹp".

Từ một ngôi cổ tự hơn 2.000 năm tuổi gắn với huyền tích khởi nghĩa Hai Bà Trưng đến vai trò là “địa chỉ đỏ” của truyền thống cách mạng và nay là điểm hội tụ của các hoạt động văn hóa Phật sự ý nghĩa, chùa Yên Phú tiếp tục khẳng định giá trị bền vững trong đời sống tinh thần người Việt. Dưới sự dẫn dắt của Hòa thượng Thích Thọ Lạc, tinh thần hộ quốc an dân và ánh sáng từ bi-trí tuệ của đạo được nối qua từng nhịp chuông giác ngộ vang xa.

Giữa nhịp sống hiện đại của Thủ đô, tiếng chuông “Thanh Vân tự chung” vang lên mỗi sớm chiều như nhắc nhớ về cội nguồn, về lòng từ bi và trách nhiệm với cộng đồng. Qua tâm nguyện phát tâm kiến tạo Liên Đài Giác Âm, ánh sáng của từ bi-trí tuệ tiếp tục được thắp lên trong không gian thiền môn và trái tim hướng thiện của con người hôm nay.