Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được thông qua các hội sách cũng như lợi nhuận thu được từ phía các cửa hàng sách, công tác xuất bản và phát hành của lĩnh vực này đang gặp nhiều bất cập.

Sức hấp dẫn từ sách

Con số hơn 50 tỷ đồng thu được sau một tuần diễn ra Hội sách TP Hồ Chí Minh tại Công viên Lê Văn Tám hồi cuối tháng 3; hay cách đây một tuần ở Hội sách mùa Thu, do Bộ Thông tin và Truyền thông (TT&TT) tổ chức tại Công viên Thống Nhất, Hà Nội là hình ảnh hàng nghìn độc giả chen chân vào hội sách, mới thấy, độc giả không thờ ơ với sách như nhiều người vẫn nghĩ, sách vẫn có sức hấp dẫn, thu hút người đọc. Vào Hội sách mùa Thu, dễ bắt gặp hình ảnh không chỉ có các cháu bé mới háo hức giở cuốn sách vừa được bố mẹ mua cho, đọc ngấu đọc nghiến, mà ở một góc khác còn là hình ảnh cụ già tìm chọn một chỗ ngồi mát mẻ để giở cuốn sách mới. Dẫn hai con vào quầy sách của Nhã Nam (thuộc Công ty CP Văn hóa và truyền thông Nhã Nam), ba mẹ con chị Hải Yến, nhà ở phố Vạn Phúc (quận Ba Đình, TP Hà Nội) hồ hởi bê chồng sách cao ngất ra tính tiền. Tham gia hội sách, Nhã Nam có chính sách ưu đãi giảm giá 30-40%, nhưng số sách của mẹ con chị Yến khi tính xong cũng lên tới hơn 4 triệu đồng, nhưng cả ba mẹ con rất vui vẻ với 48 cuốn sách vừa mua, được cô nhân viên chia đều trong 6 chiếc túi đẹp. Điều mà chị Hải Yến cũng như rất nhiều người đến với hội sách đánh giá là ngoài sự phong phú về đầu sách, sách mới xuất bản, họ còn rất yên tâm vì tới đây sẽ mua được sách thật.

leftcenterrightdel
 Sách luôn có sức hấp dẫn với mọi đối tượng độc giả. 

Hội sách ngày càng được các đơn vị xuất bản, phát hành quan tâm tham gia, không chỉ vì mục tiêu kinh doanh mà còn là dịp giao lưu hợp tác, quảng bá thương hiệu, giới thiệu tác phẩm mới; bên cạnh đó còn là dịp để các đơn vị xuất bản, phát hành thu nhận ý kiến của bạn đọc để có những hình thức thay đổi, làm sách đẹp, hay, phong phú hơn. Đặc biệt, ở những hội sách, nhiều đơn vị có sự đầu tư lớn cho việc thiết kế, trang trí các gian hàng và tổ chức các hoạt động rất bài bản nhằm khẳng định thương hiệu riêng của mình, như: Giao lưu ký tặng sách; phủ sóng wifi, internet miễn phí khắp hội sách, tạo điều kiện thuận lợi để bạn đọc tra cứu, tìm hiểu…

Gian nan tìm đường dài cho sách phát triển

Hội sách mỗi năm đều được các tỉnh, thành phố tổ chức ngày một dày đặc, tạo điều kiện cho độc giả tiếp cận với sách, tri thức; tạo cơ hội cho các đơn vị xuất bản, phát hành giới thiệu, quảng bá sách. Tuy nhiên, vấn đề nhức nhối trong việc xuất bản, phát hành sách thời gian qua là việc làm giả, làm lậu sách. Những cuốn sách giả, sách lậu ít có cơ hội “gia nhập” trong các hội sách, nhưng lại đang được bày bán tràn lan ở khắp các nhà sách, phố sách tại hầu hết các tỉnh, thành phố trong cả nước.

leftcenterrightdel

 Hội sách đã trở thành điểm hẹn văn hóa của đông đảo bạn đọc và du khách. 

Vừa trở về Hà Nội sau chuyến "truy tìm" sách giả tại 8 tỉnh, thành phố phía Bắc như: Thái Nguyên, Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Giang, Phú Thọ… ông Nguyễn Văn Phước, Giám đốc Công ty TNHH Văn hóa sáng tạo Trí Việt (First News) bức xúc cho biết, tới bất cứ nhà sách nào tại các tỉnh, thành phố trên cũng phát hiện các đầu sách của First News bị làm giả, in lậu. Kết hợp với các lực lượng chức năng, trong lần “ra quân” này đã thu được 2.870 cuốn sách, in lậu từ 278 đầu sách trong tổng số gần 1.000 đầu sách mà First News đang giữ bản quyền. Ngoài vấn đề sách in giả kém chất lượng thì việc các đầu nậu phát hành với giá in trên bìa sách cao hơn so với sách thật, kể cả nhà sách giảm tới 30-40% cũng gây thiệt thòi cho độc giả khi tưởng rẻ mà hóa đắt. Theo ông Nguyễn Văn Phước, hiện nay trên thị trường bán sách có tới 90% là sách giả, và hầu hết các nhà sách, cửa hàng sách (nếu không phải là của các nhà xuất bản và các công ty xuất bản, phát hành sách) đều có sách lậu. Nếu với mỗi cuốn sách, các nhà xuất bản phát hành phải trả đủ thứ tiền từ tác quyền, thuế, dịch, quảng bá… chỉ mang lại lợi nhuận 10-15% mỗi quyển. Nhưng khi vào tay của các tổ chức, cá nhân in sách lậu thì họ thu lời lên tới 200%. Vấn đề này diễn ra và tồn tại nhiều năm nay, sách thật có mã số đóng thuế, tuy nhiên lại chưa có lực lượng chức năng rốt ráo vào cuộc, sách lậu đã gây thất thoát thuế của Nhà nước hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm. Một ví dụ, cùng thời gian này năm ngoái, First News phối hợp với lực lượng công an Hà Nội thu hồi tại các nhà sách hơn 7.000 cuốn sách “Đắc nhân tâm”-một trong những cuốn sách bán chạy, bị in lậu, cùng đó là việc phát hiện xưởng in lậu, in sách giả không chỉ riêng các đầu sách của First News mà còn nhiều đầu sách của các đơn vị xuất bản, phát hành sách khác như: Thái Hà, Nhã Nam, NXB Trẻ… nhưng sau một năm, vụ việc dường như bị trôi vào quên lãng. “Thời gian qua, chúng tôi đã tìm những phương cách để bảo vệ cho những "đứa con tinh thần" và lên tiếng kêu gọi các NXB khác đồng hành, nhưng đến nay chúng tôi vẫn là cô độc. Ngay cả việc chúng tôi đã treo thưởng từ 10 đến 100 triệu đồng cho các nhà sách, các cá nhân báo về cho First News những xưởng in, tổ chức, cá nhân in lậu sách, nhưng chưa có ai lên tiếng về việc này”-Giám đốc của First News bày tỏ.

Trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân, luật sư Nguyễn Quang Ngọc (Công ty Luật TNHH quốc tế Thiên Việt) cho hay, Việt Nam đã có Luật Sở hữu trí tuệ, nhưng thời gian qua, đối với bất cứ vụ việc nào liên quan đến sở hữu trí tuệ, cụ thể là vụ việc First News khởi kiện hộ kinh doanh cá thể Nguyễn Văn Thi (nhà in tại xã Ngũ Hiệp, huyện Thanh Trì, Hà Nội) từ năm 2014 đến nay vẫn cho là vụ án dân sự, mà không xét xử theo luật chuyên ngành là sở hữu trí tuệ. Do đó, vụ việc chỉ dừng ở kết luận là có xâm phạm, gây ảnh hưởng tới công tác xuất bản, phát hành chứ không đưa ra chế tài xử phạt thích đáng. “Không bảo vệ sáng tạo thì sẽ không có sáng tạo, và nếu đà này cứ diễn ra, Việt Nam sẽ trở thành trung tâm sao chép của thế giới”-luật sư Nguyễn Quang Ngọc cho hay.

Trước nạn sách giả, sách lậu diễn ra tràn lan tại khắp các tỉnh, thành phố, cuối tháng 8 vừa qua, tại Nha Trang, Bộ TT&TT đã tổ chức hội nghị “Tăng cường phối hợp trong công tác quản lý nhà nước về hoạt động in năm 2016”. Tại hội nghị này, đại diện lãnh đạo Bộ cũng cho rằng, Chính phủ giao Bộ TT&TT trực tiếp quản lý chuyên ngành in, nhưng vì tính phức tạp của hoạt động này nên đã có nhiều ngành cùng phối hợp tham gia quản lý ở nhiều góc độ khác nhau, thể hiện qua các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến hoạt động in mà nhiều Bộ, ngành chủ trì soạn thảo, như: Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài Nguyên và Môi trường, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch... Các văn bản này tuy còn một số điểm chưa thống nhất, chế định quản lý chưa thật đầy đủ, nhưng về các khung pháp lý đã cơ bản hoàn thiện.     

Mong rằng trong thời gian tới, cơ quan chức năng, các cấp quản lý sẽ quan tâm, bảo vệ sáng tạo, tri thức, sách in và xuất bản phẩm, nếu không vấn đề chống hàng giả, hàng lậu đối với sách, với văn hóa sẽ chẳng đi về đâu.

Bài và ảnh: VƯƠNG HÀ