Đây là cách gọi để tôn vinh, ghi nhận, tri ân những dấu ấn riêng của từng họa sĩ tài ba. Từ dấu ấn ấy, nhân dịp kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của họa sĩ Hoàng Sùng (1926-2026), triển lãm “Hồn quê” tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam giúp công chúng có dịp chiêm ngưỡng những phiên chợ, nơi nhịp sống và văn hóa Việt được chắt lọc trong từng nét vẽ điêu luyện của cố họa sĩ.

Bước vào không gian triển lãm, người xem có cảm giác như đang dạo qua những phiên chợ nối tiếp nhau theo dòng thời gian. Gần 70 tác phẩm trên các chất liệu sơn mài, lụa, giấy dó... trải rộng như một hành trình, nơi văn hóa hiện diện bằng hình ảnh chứ không phải bằng lời. Tại đây, mỗi bức tranh kể lại một khung cảnh buôn bán, tái hiện nhịp sống, tập quán và tinh thần cộng đồng của người Việt. Họa sĩ Thành Chương từng nhận xét: “Nếu muốn tìm hiểu đời sống văn hóa Việt Nam, tranh Hoàng Sùng có thể xem như một bách khoa toàn thư sống động”.

Công chúng tham quan triển lãm “Hồn quê”. 

Dừng lại trước tác phẩm “Chợ Bắc Hà 2”, người xem bị hút vào bố cục rộng và chiều sâu không gian của bức tranh. Giữa lớp lớp núi non trùng điệp, phiên chợ vùng cao bừng lên rực rỡ. Những cô gái trong sắc thổ cẩm cùng trang sức bạc lấp lánh nổi bật giữa nền núi xanh thẫm; mấy chàng trai lại giản dị trong gam màu trầm, hòa vào nhịp trao đổi hàng hóa. Những chiếc gùi, chiếc giỏ đựng sản vật nằm gọn bên chân người bán, trong khi câu chuyện chợ vẫn tiếp diễn bằng những ánh nhìn, cử chỉ thân quen. Không khí vùng cao hiện ra vừa náo nhiệt vừa ấm áp, như thể người xem đang đứng giữa tiếng gọi nhau vang vọng nơi sườn núi. Ở tác phẩm này, các lớp sơn mài được xử lý công phu, chồng lớp tinh tế, tạo nên cảm giác chuyển động liên tục mà vẫn giữ được độ lắng sâu. Ánh sáng, màu sắc và bố cục hòa quyện khiến khu chợ không chỉ hiện diện bằng hình ảnh mà còn gợi cảm giác về âm thanh và nhịp thở đời sống đang lan ra từ mặt tranh.

Ở miền núi khác, Hoàng Sùng đưa người xem đến với “Chợ bưởi Đoan Hùng”. Những trái bưởi tròn căng, sắc vàng dịu nhẹ trở thành điểm nhấn của bức tranh. Các bà, các mẹ trong áo tứ thân, váy sẫm, quàng khăn mỏ quạ ngồi bên những rổ bưởi tạo nên khung cảnh chợ quê quen thuộc, thấm đẫm văn hóa đồng bào vùng cao. Không gian ấy không chỉ kể về hoạt động mua bán mà còn gợi về một nhịp sống thanh bình, nơi sản vật địa phương gắn liền với ký ức và bản sắc vùng miền.

Rời miền núi về với “Hồ Thuyền Quang” òa ra sắc thái đô thị. Những quán xá vỉa hè, gánh hàng rong, người người ngồi trò chuyện bên ly nước hay món ăn giản dị tạo nên bức tranh đời thường đầy phóng khoáng. Không còn sự rộn ràng của chợ phiên, nhịp sống Hà thành lặng hơn. Chính sự bình dị khiến tác phẩm trở nên gần gũi, như một lát cắt ký ức mà bất cứ ai từng sống trong phố thị Hà Nội xưa đều có thể nhận ra. 

Điểm xuyên suốt trong sáng tác của Hoàng Sùng là sự sinh động của hình ảnh cùng bảng màu phong phú giàu chất truyền thống. Bố cục tranh rộng nhưng chặt chẽ, nhân vật được xây dựng chắc tay, mỗi dáng người mang một trạng thái riêng, không hòa lẫn vào đám đông. Những gam son, then, cánh gián, vàng, bạc được sử dụng mạnh mẽ, tạo nên nét hội họa khỏe khoắn, đậm dấu ấn cá nhân. Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam Nguyễn Anh Minh chia sẻ: “Tranh của họa sĩ Hoàng Sùng được xây dựng trên nền tảng nghiên cứu hình họa kỹ lưỡng. Điều này lý giải vì sao dù có nhiều chi tiết và nhân vật, các tác phẩm vẫn không gây rối mắt mà ngược lại, tạo cảm giác mạch lạc, rõ ràng”.