Đây không chỉ là một hoạt động chuyên môn thuần túy về khảo cổ hay bảo tồn di sản, mà còn là hành trình khôi phục ký ức lịch sử, trả lại diện mạo xứng đáng cho một biểu tượng thiêng liêng của Thăng Long – Hà Nội.

 Khai quật khu vực nền điện Kính Thiên trên diện tích 580m², sau khi hạ giải tòa nhà Pháo binh do người Pháp xây dựng trước đây.

Trong năm 2025, Viện Khảo cổ học phối hợp với Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội tiến hành khai quật khu vực nền điện Kính Thiên trên diện tích 580m², sau khi hạ giải tòa nhà Pháo binh do người Pháp xây dựng trước đây. Kết quả khai quật cho thấy địa tầng nơi đây có bề dày lên đến 6m, gồm 6 lớp văn hóa kế tiếp nhau liên tục từ thời Tiền Thăng Long (thế kỷ VII–X) đến thời hiện đại. Trong đó, lớp văn hóa thời Lê – giai đoạn điện Kính Thiên giữ vai trò chính điện triều đình là dày nhất, lên tới gần 3m.

 Viên gạch có thông tin về niên đại và đội ngũ sản xuất gạch xây dựng điện Kính Thiên.

Đáng chú ý, các nhà khảo cổ đã phát lộ hệ thống nền móng kiến trúc phong phú của nhiều thời kỳ, đặc biệt là dấu tích móng cột của điện Kính Thiên. Tính cả các đợt khai quật năm 2011 và 2023, đến nay đã xác định được tổng cộng 30 móng cột, bao gồm cả móng đơn và móng kép với kích thước lớn. Một trong số đó được xác định được tạo nên từ 81 lớp đầm vật liệu, dày tới 4m – được xem là móng cột lớn nhất từng biết đến trong lịch sử kiến trúc Việt Nam. Dựa trên hệ thống móng đã phát lộ, các nhà khoa học bước đầu xác định điện Kính Thiên có quy mô 9 gian, diện tích khoảng 1.500m² – tương xứng với vị thế “trung tâm của trung tâm” trong Hoàng thành Thăng Long. 

Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, những phát hiện mới đã giúp làm sáng tỏ cấu trúc nền móng và quy mô của điện Kính Thiên thời Lê. Điều đáng nói là các lớp kiến trúc chồng xếp tại khu vực này phản ánh sự nối tiếp liên tục của quyền lực trung ương qua nhiều triều đại, từ Đại La – Lý – Trần – Lê – Nguyễn. Điều này minh chứng rằng khu vực nền điện Kính Thiên luôn giữ vị trí thiêng liêng và không thể thay thế trong không gian quyền lực của quốc gia suốt hơn một thiên niên kỷ.

 
 
Các kết cấu nền móng của điện Kính Thiên lần đầu phát lộ.  

Do yêu cầu bảo tồn của UNESCO, các cuộc khai quật chỉ dừng ở mức thăm dò đối với các lớp kiến trúc thời Lý – Trần. Tuy nhiên, chính sự tồn tại đan xen, chồng lớp ấy đã khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản Hoàng thành Thăng Long - một trung tâm quyền lực liên tục trong lịch sử Việt Nam.

Ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long cho rằng, việc xác nhận tầng văn hóa dày tới 6m và cấu trúc nền móng rõ ràng của điện Kính Thiên là bước tiến lớn, tạo nền tảng khoa học để từng bước nghiên cứu phục dựng công trình. Đồng thời, kết quả khai quật cũng giúp giới khoa học hiểu sâu hơn về kỹ thuật xây dựng, quy hoạch không gian cung điện và trình độ kiến trúc của cha ông qua các thời kỳ.

Những nỗ lực khoa học ấy đang được triển khai trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục thực hiện nghiêm túc các khuyến nghị của UNESCO và Hội đồng Di tích và Di chỉ quốc tế (ICOMOS) về bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Phục dựng điện Kính Thiên nếu được thực hiện trên cơ sở khoa học vững chắc sẽ không chỉ là hoạt động tái hiện một công trình kiến trúc, mà còn là hành động tri ân lịch sử, tôn vinh di sản văn hóa và góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ mai sau.

 Mô hình phục dựng điện Kính Thiên. 

Điện Kính Thiên từ lâu đã không còn tồn tại trên mặt đất, nhưng giá trị tinh thần của nó vẫn hiện hữu. Đó là nơi diễn ra các nghi lễ trọng đại của triều đình, nơi các bậc minh quân bàn việc nước, nơi khởi nguồn của những quyết sách ảnh hưởng đến vận mệnh quốc gia. Việc phục dựng không chỉ nhằm khôi phục cảnh quan, mà còn góp phần hoàn thiện không gian di sản, giúp công chúng có thể trực quan cảm nhận được tầm vóc của trung tâm quyền lực Đại Việt.

Tuy vậy, con đường đi tới phục dựng vẫn còn nhiều thách thức. Công tác nghiên cứu cần tiếp tục triển khai một cách thận trọng, khoa học và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định quốc tế về bảo tồn di sản thế giới. Quan trọng hơn cả là bảo đảm hài hòa giữa việc bảo tồn nguyên trạng và tái hiện không gian lịch sử.
Cuộc khai quật là cơ sở quan trọng để phục dựng điện Kính Thiên.  

Những phát hiện khảo cổ học quan trọng trong năm 2025 là một căn cứ quan trọng, nền tảng khoa học cần thiết để tiến tới phục dựng điện Kính Thiên trong tương lai. Khi công trình này được tái sinh, đó sẽ không chỉ là sự trở lại của một biểu tượng kiến trúc, mà còn là sự hồi sinh của ký ức Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến.