Trong chương trình biểu diễn văn nghệ phục vụ đồng bào vùng cao dọc tuyến biên giới, đội văn nghệ xung kích của địa phương S đã biểu diễn tiểu phẩm Biết rồi, khổ lắm... Nội dung của tiểu phẩm phản ánh tình trạng do thiếu hiểu biết và tập tục lạc hậu “trọng nam khinh nữ” vẫn còn tồn tại dai dẳng nên người dân tộc Mông vẫn đẻ dày, đẻ nhiều dẫn tới cuộc sống luẩn quẩn, nghèo vẫn hoàn nghèo. Nhưng trong kịch bản còn để “sót” không ít câu từ, lời thoại tự nhiên chủ nghĩa, dung tục thật chẳng tiện nói ra.
Với những đoạn hội thoại thiếu tế nhị, lại được các diễn viên diễn xuất rất “hồn nhiên” nên một số khán giả đã bụm miệng cười. Nhưng khi xem xong tiểu phẩm này, một người đàn ông trung niên dân tộc Mông ở ngay bản đó tỏ ý không hài lòng và nói với đội trưởng đội văn nghệ:
- Cái vở kịch ngắn vừa rồi gây cười, nhưng không mang lại “tiếng cười đích thực” cho đồng bào như các anh nghĩ đâu!
Nghe vậy, anh đội trưởng đội văn nghệ chột dạ, hỏi lại:
- Vì sao lại thế ạ, thưa chú?
Người đàn ông Mông trả lời:
- Vì nhiều lời thoại trong tiểu phẩm nói không đúng. Người Mông chúng tôi không đến mức quá ngây ngô như vở kịch nói đâu!
Lúc đó, một cán bộ văn hóa huyện nhà đứng bên cạnh, góp thêm lời:
- Chú ấy nói có lý đấy. Tiểu phẩm của các bạn có ý tuyên truyền người dân địa phương cần biết sinh đẻ có kế hoạch để hạn chế đói nghèo, nhưng có một số tình huống, lời thoại cố “chọc” cười một cách thái quá, thiếu tế nhị và không phù hợp với nếp sống văn hóa của đồng bào. Người dân Mông không thấy “lọt tai” vì cảm thấy dân tộc mình bị đưa ra "trêu đùa" trước đông đảo mọi người như thế là không đúng lúc, đúng chỗ.
Nghe những lời giảng giải ấy, đội trưởng đội văn nghệ mới ngẫm ra một điều: Một tiểu phẩm không đơn thuần chỉ mang mục đích gây cười, mà hơn thế cần phải có sự kết hợp chặt chẽ, hài hòa cả giá trị giáo dục, văn hóa và thẩm mỹ mới có ý nghĩa tuyên truyền tốt, qua đó góp phần nâng cao nhận thức và làm thay đổi thái độ, hành vi cho đồng bào dân tộc.
NGUYỄN THIỆN VĂN