Tôi gặp dịch giả Nguyễn Thụy Anh tại Câu lạc bộ (CLB) “Đọc sách cùng con” ở phường Bạch Mai (TP Hà Nội) vào một sáng cuối tuần. Không gian sinh hoạt quen thuộc đang được chuẩn bị cho buổi đọc sách dành cho trẻ em. Vừa trò chuyện, chị vừa dẫn tôi đi tham quan CLB. Phòng đọc nhỏ nhưng ấm cúng, những đầu sách dành cho độc giả nhí được sắp xếp ngay ngắn trên từng kệ. Chị cho biết, từ khâu lựa chọn sách đến cách tổ chức hoạt động, chị luôn hướng tới việc để trẻ em được tương tác trực tiếp với nội dung, từ đó hình thành sự gắn kết tự nhiên với việc đọc. 

Tiến sĩ Nguyễn Thụy Anh (thứ hai, từ trái sang) giao lưu lan tỏa giá trị của sách và văn hóa đọc tại Lữ đoàn 172, Vùng 3 Hải quân. Ảnh do nhân vật cung cấp 

Nguyễn Thụy Anh đã có 17 năm học tập và nghiên cứu trong lĩnh vực sư phạm, chuyên sâu về phương pháp giảng dạy tại Liên bang Nga. Quá trình này giúp chị tiếp cận tri thức về cách con người tiếp nhận thông tin và hình thành tư duy. Với chị, việc đọc không đơn thuần là tiếp nhận chữ nghĩa mà là quá trình tương tác, nơi người đọc đặt câu hỏi, liên hệ và phản biện. Những năm tháng sinh sống tại Liên bang Nga giúp chị chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của văn hóa đọc nơi đây với nhiều mô hình tổ chức bài bản và đa dạng. Từ trải nghiệm ấy, chị luôn trăn trở làm thế nào để đưa tinh thần và cách tiếp cận việc đọc ấy về áp dụng tại Việt Nam.

Năm 2009, trở về nước, dịch giả Nguyễn Thụy Anh nhận thấy thị trường sách thiếu nhi bắt đầu mở rộng nhưng thiếu chọn lọc. Trong khi đó, công nghệ dần len lỏi vào đời sống gia đình, khiến thói quen đọc bị thu hẹp đáng kể. Từ những trăn trở ấy, tháng 6-2010, chị thành lập CLB “Đọc sách cùng con”. Ngay khi thông tin được lan tỏa, hơn 200 gia đình đăng ký tham gia, vượt xa dự tính ban đầu. Sự đón nhận này cho thấy nhu cầu rõ rệt trong xã hội. Từ một nhóm sinh hoạt nhỏ, CLB dần được mở rộng. Đến năm 2013, mô hình được tổ chức lại theo hướng bài bản hơn, đội ngũ cộng tác viên được đào tạo chuyên nghiệp. Chị Thụy Anh cũng tạm dừng nhiều công việc cá nhân để tập trung cho mô hình này. Từ đây, CLB trở thành không gian chia sẻ phương pháp tiếp cận trẻ em thông qua sách.

Điểm khác biệt trong cách làm của chị Thụy Anh nằm ở quan niệm về việc đọc. Chị không đặt mục tiêu đọc thật nhiều, mà nhấn vào cách đọc. Trẻ không bị yêu cầu hoàn thành trọn vẹn một cuốn sách, mà có thể chỉ đọc một đoạn, từ đó được gợi mở để đặt câu hỏi, liên hệ trải nghiệm hoặc phản biện nội dung. Việc đọc trở thành quá trình tương tác thay vì tiếp nhận thụ động. Dựa trên nền tảng sư phạm, chị xây dựng các mô hình như đọc kết hợp trò chơi, đọc theo nhóm và thảo luận. Theo chị, nếu trẻ tiếp cận sách theo cách này từ sớm, khả năng tự học sẽ hình thành tự nhiên, và việc đọc trở thành công cụ khám phá thế giới.

Không dừng lại ở CLB dành cho trẻ em, chị Thụy Anh còn mở rộng hoạt động sang nhiều môi trường khác, trong đó có các chương trình tập huấn cho giáo viên, cha mẹ học sinh và đặc biệt là các đơn vị Quân đội. Chị đã tích cực tổ chức các buổi hướng dẫn về phương pháp đọc và sinh hoạt với sách cho bộ đội. Các mô hình được thiết kế ngắn gọn, chỉ 15-20 phút với hoạt động đơn giản như mỗi người chọn một câu tâm đắc trong sách, từ đó có thể kể về ký ức, gia đình hoặc trải nghiệm cá nhân. 

Trong suốt hành trình gieo mầm văn hóa đọc, Nguyễn Thụy Anh không nhắc nhiều đến những thành tựu mang tính con số mà là những thay đổi nhỏ nhưng bền bỉ: Một bạn trẻ dám nói suy nghĩ của mình, một gia đình bắt đầu trò chuyện nhiều hơn qua sách, hay một người trưởng thành quay lại với việc đọc... Từ CLB nhỏ ở Hà Nội đến những buổi tập huấn ở nhiều môi trường khác nhau, chị Thụy Anh luôn mong muốn rằng, việc đọc trở thành một phần tự nhiên của đời sống, nơi con người không chỉ đọc để biết mà còn để hiểu, để kết nối.