Sau 16 năm, di sản Hoàng thành Thăng Long không chỉ dừng lại ở những phát lộ dưới lòng đất hay các mảnh vỡ lịch sử được chỉnh lý tỉ mỉ, mà đang đứng trước bước ngoặt mới: Phục dựng không gian kiến trúc trung tâm và đưa giá trị di sản hòa vào dòng chảy công nghiệp văn hóa của thành phố sáng tạo Hà Nội.

Khuyến nghị UNESCO và bài toán “tính xác thực”

Ngày 23-7-2026, tại Kỳ họp lần thứ 48 của Ủy ban Di sản thế giới (cơ quan trực thuộc UNESCO, gồm 21 quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam) tổ chức ở Busan (Hàn Quốc) đã thông qua Báo cáo về tình trạng bảo tồn của Di sản thế giới Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long-Hà Nội.

Các đại biểu và du khách diễu hành, tham quan đường hoa “Bình minh khát vọng” tại Hoàng thành Thăng Long tổ chức dịp Tết Nguyên đán 2026. Ảnh: SONG ANH 

Theo đó, tại Quyết định số 48 COM 7B.25 của Ủy ban Di sản thế giới Kỳ họp lần thứ 48 đã biểu dương quốc gia thành viên về những tiến bộ đạt được trong việc xây dựng và đưa ra các ý định liên quan đến việc khôi phục và cấu trúc tương lai dự kiến cho di sản Hoàng Thành Thăng Long, cũng như việc tiếp tục thúc đẩy công tác chuẩn bị tài liệu kỹ thuật cho việc phục dựng điện Kính Thiên. Đồng thời, khuyến khích và thúc đẩy việc sử dụng khu di sản trở thành nơi gặp gỡ, tổ chức các lễ hội, sự kiện văn hóa, chính trị và thông qua các di sản văn hóa phi vật thể nhằm khôi phục chức năng ban đầu của khu di sản với tư cách là trung tâm văn hóa, tôn giáo, chính trị của Việt Nam, làm cho di sản trở nên có ý nghĩa đối với cộng đồng, mang lại sức sống và sự bền vững cho không gian di sản.

Theo PGS, TS Bùi Minh Trí, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh thành (nay là Trung tâm Nghiên cứu Kinh thành thuộc Viện Khảo cổ học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), trước quyết định của UNESCO, bài toán đặt ra cho các nhà khoa học, các nhà quản lý và cộng đồng hiện nay không chỉ là bảo tồn nguyên trạng di sản Hoàng thành Thăng Long, mà là giải quyết hài hòa giữa khuyến nghị của UNESCO về tính xác thực và nhu cầu phát triển di sản sống trong không gian đô thị hiện đại.

PGS, TS Bùi Minh Trí cho biết, từ con đường tái thiết bằng khoa học liên ngành, các phát hiện then chốt đã xuất hiện trong quá trình giải mã điện Kính Thiên, như: Kỹ thuật xây dựng tinh xảo của người xưa; phục dựng 3D quần thể 64 công trình thời Lý và đặc biệt là tòa chính điện Kính Thiên thời Lê sơ (quy mô 9 gian, diện tích gần 1.200m², kiến trúc trùng diêm lợp ngói rồng men vàng); nghiên cứu phân loại hàng vạn di vật đã chứng minh sự tồn tại của các lò quan Thăng Long suốt 6 thế kỷ, chế tác ra những dòng gốm sứ phẩm cấp tuyệt hảo, thấu quang, trang trí rồng 5 móng... Trong quá trình tiến tới phục dựng điện Kính Thiên và khôi phục Trục Trung tâm (dự kiến đến năm 2035), một trong những thách thức lớn nhất là đáp ứng các quy chuẩn quốc tế về bảo tồn. Việc phục dựng điện Kính Thiên không đơn thuần là dựng lại một công trình vật chất bằng gỗ, mà là trả lại không gian thực hành các nghi lễ truyền thống, tái hiện lịch sử dân tộc. Đó cũng chính là khuyến nghị cốt lõi Công ước UNESCO 1972 nêu rõ: Dữ liệu khảo cổ và tư liệu lịch sử phải đạt độ tin cậy tuyệt đối, minh bạch giữa yếu tố gốc và yếu tố phục dựng.

Điểm đến ấn tượng của thành phố sáng tạo

PGS, TS Lê Thị Thu Hiền, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đánh giá, sự giúp đỡ, đồng hành của Hội đồng quốc tế về di tích và di chỉ (ICOMOS) trong việc hỗ trợ các hoạt động bảo tồn di sản Hoàng thành Thăng Long, đặc biệt là việc Đoàn tư vấn của UNESCO/ICOMOS đã trực tiếp đến Hoàng thành Thăng Long (lần thứ nhất vào tháng 7-2023, lần thứ hai vào tháng 7-2025) giúp cho việc định hướng bảo tồn khu di sản theo quy chuẩn khoa học bảo tồn. Thời gian qua, Cục Di sản văn hóa đã tham mưu, trình và được Quốc hội ban hành Luật Di sản văn hóa năm 2024, cùng với 3 nghị định của Chính phủ, 8 thông tư của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hướng dẫn thi hành Luật Di sản văn hóa, đã góp phần quan trọng cho việc bảo tồn di sản văn hóa của quốc gia, trong đó có di sản Hoàng thành Thăng Long.

Đồng chí Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long-Hà Nội cho rằng, với sự giúp đỡ nhiệt tình của ICOMOS, UNESCO, các chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế, thành phố Hà Nội đã nỗ lực triển khai công tác nghiên cứu, chủ động thực hiện các khuyến nghị của UNESCO nhằm đưa ra các giải pháp kỹ thuật, đề xuất các hoạt động tu bổ, phục dựng điện Kính Thiên; khôi phục Ngự đạo, nền móng các hành lang bảo đảm đáp ứng cơ sở khoa học về bảo tồn. Thông qua các hoạt động phối hợp bảo tồn di sản, mối quan hệ giữa ICOMOS với các cơ quan liên quan, khu di sản đã học hỏi được nhiều kinh nghiệm quý báu từ các chuyên gia quốc tế nhằm áp dụng vào việc bảo tồn giá trị nổi bật toàn cầu của Hoàng thành Thăng Long theo hướng bền vững cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Các giải pháp trọng tâm nhằm mở rộng sản phẩm di sản bao gồm đã và đang triển khai như: Khu trưng bày khảo cổ dưới tầng hầm Nhà Quốc hội trở thành hình mẫu bảo tồn hiện đại của châu Á khi kết hợp ánh sáng, âm thanh, công nghệ Mapping, Hologram và tạo hình rồng bay 3D; đưa các lễ hội truyền thống như Tết Nguyên đán, Lễ ban sóc, Lễ tiến lịch, các nghi thức đổi gác... thực hành trong không gian kinh đô xưa, giúp công chúng và du khách không chỉ xem di sản mà được sống trong di sản; nhiều hoạt động mang tính cộng đồng như đường hoa “Bình minh khát vọng”, tour đêm “Giải mã Hoàng thành Thăng Long”; kết nối Hoàng thành Thăng Long với không gian di sản đô thị xung quanh (khu phố cổ, trục không gian Ba Đình, hồ Tây) để phát triển các sản phẩm du lịch đêm, không gian trình diễn nghệ thuật truyền thống (chèo, tuồng, ca trù), sản phẩm quà tặng lưu niệm dựa trên hoa văn gốm sứ ngự dụng thời Lý-Lê. Đặc biệt, ngày 15-6-2026, Kỳ họp thứ tư HĐND TP Hà Nội đã thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi điện Kính Thiên. Phạm vi lập dự án khoảng 10.700m², bao gồm: Nền điện Kính Thiên, sân Đan Trì, sân nền phía Đông và phía Tây, cùng khu vực sân vườn phía Bắc đến nhà D67 trong khuôn viên di sản Hoàng thành Thăng Long.

“Việc kiên trì tuân thủ các khuyến nghị của UNESCO, đề cao tính xác thực khoa học song song với tinh thần đổi mới sáng tạo trong cách tiếp cận công chúng chính là chìa khóa để bảo tồn di sản bền vững. Với quyết tâm của chính quyền TP Hà Nội và sự đồng hành của giới khoa học trong nước, quốc tế, Hoàng thành Thăng Long không chỉ dừng lại ở một ký ức vàng son được bảo lưu, mà đang trở thành động lực văn hóa mạnh mẽ, định hình danh chính thành phố sáng tạo của Hà Nội”, đồng chí Nguyễn Thanh Quang cho hay.