Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Quân khu 5 và Bảo tàng Khu 5: Gìn giữ ký ức và lan tỏa giá trị lịch sử cách mạng

Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng (nay là Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng) tham quan Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Quân khu 5 và Bảo tàng Khu 5 (ngày 16-1-2025).

Chặng đường 50 năm qua, Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Quân khu 5 và Bảo tàng Khu 5 là địa chỉ đỏ góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị lịch sử cách mạng, là nơi giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào, tự tôn dân tộc và trách nhiệm đối với sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Quân khu 5 và Bảo tàng Khu 5 tổ chức tổng kết Cuộc vận động sưu tầm và hiến tặng kỷ vật kháng chiến thông qua thư ngỏ.

Những năm đầu sau chiến tranh, khi cơ sở vật chất còn thiếu thốn, lực lượng cán bộ mỏng, những người làm bảo tàng đã đến các chiến trường xưa, băng rừng, vượt suối, tìm gặp nhân chứng, lần tìm từng hiện vật, bức ảnh, trang tài liệu, kỷ vật trước khi dấu tích chiến tranh và ký ức con người phai mờ theo năm tháng. Có người bị thương, có người đã hy sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ sưu tầm.

Từ những bước chân thầm lặng ấy, biết bao hiện vật đã rời chiến trường, rời mái nhà của những người lính và gia đình cách mạng để bước vào bảo tàng. Qua nhiều thế hệ, các mặt công tác nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày, tuyên truyền ngày càng nền nếp, khoa học; hệ thống sưu tập ngày càng phong phú, nhiều tài liệu, hiện vật quý được bổ sung, gìn giữ và phát huy giá trị.

Đoàn sĩ quan trẻ ba nước Việt Nam - Lào - Campuchia tham quan, trải nghiệm bắn súng điện tử tại Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Quân khu 5 và Bảo tàng Khu 5 (năm 2026).

Để bảo tồn và phát huy những giá trị di sản Chủ tịch Hồ Chí Minh và lịch sử đấu tranh cách mạng của quân và dân Quân khu 5, bảo tàng luôn chú trọng xây dựng phong cách phục vụ công chúng chuyên nghiệp, tận tình, chu đáo. Mỗi đoàn khách đến dâng hương tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và các Anh hùng liệt sĩ, hay tham quan, nghiên cứu, học tập đều được tổ chức trang trọng, an toàn, đúng nghi thức, thể hiện văn hóa quân sự và lòng hiếu khách. 

Cán bộ Bảo tàng Khu 5 sưu tầm hiện vật tại gia đình nhân chứng lịch sử (năm 2026).

Với cán bộ, chiến sĩ, nội dung hướng dẫn được gắn với giáo dục chính trị, tư tưởng; học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; truyền thống Quân đội nhân dân Việt Nam và lực lượng vũ trang Quân khu 5. Với học sinh, lịch sử được chuyển tải gần gũi thông qua tham quan, kể chuyện, xem phim tư liệu, tương tác và các hoạt động trải nghiệm. Với sinh viên, nội dung được thiết kế chuyên sâu hơn, gắn với môn học, nghiên cứu, thực tập nghề nghiệp và tiếp cận nguồn tư liệu, hiện vật gốc.

Học sinh Đà Nẵng tham quan Khu trải nghiệm Bếp Hoàng Cầm tại Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Quân khu 5 và Bảo tàng Khu 5 (năm 2026).

Mỗi năm, Bảo tàng tổ chức nhiều cuộc triển lãm chuyên đề tại chỗ và lưu động tại các đơn vị Quân đội; nói chuyện truyền thống tại các nhà trường trên địa bàn TP Đà Nẵng; đón tiếp hàng trăm nghìn lượt khách trong nước và quốc tế; trong đó, học sinh, sinh viên chiếm khoảng 85% tổng số lượt khách. Những con số ấy không chỉ phản ánh sức hấp dẫn của một “địa chỉ đỏ”, mà còn cho thấy nhu cầu rất lớn của xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ, đối với những phương thức tiếp cận lịch sử trực quan, chân thực và giàu cảm xúc.

Bảo tàng Khu 5 tổ chức triển lãm lưu động nhân dịp kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ tại Lữ đoàn Công binh 270, Quân khu 5 (năm 2024).

Những năm gần đây, Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Quân khu 5 và Bảo tàng Khu 5 từng bước đổi mới phương thức tiếp cận công chúng, tăng cường ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, đa dạng hóa hoạt động trưng bày và giáo dục trải nghiệm. Những chương trình “Giờ học lịch sử tại Bảo tàng”, “Em tập làm hướng dẫn viên”, nói chuyện truyền thống, tham quan ngoại khóa; các hoạt động trải nghiệm Bếp Hoàng Cầm, hầm trú ẩn, mắc võng Trường Sơn, vận chuyển hàng bằng xe đạp thồ, bắn súng điện tử... đã góp phần đưa lịch sử ra khỏi cách tiếp nhận đơn thuần bằng nghe và nhìn.

Đặc biệt, với thế hệ trẻ, lịch sử được cảm nhận trực quan hơn, để từ một hiện vật, một câu chuyện hay một trải nghiệm có thể hiểu thêm những gian khổ, sự sáng tạo, ý chí và sự hy sinh của các thế hệ cha anh. Không gian bảo tàng vì thế đang từng bước trở thành một “lớp học mở” về lịch sử, văn hóa và truyền thống cách mạng.

Một buổi xét duyệt hiện vật của Hội đồng khoa học Bảo tàng Khu 5.

Trong bối cảnh hiện nay, sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ và không gian số đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức con người tiếp nhận thông tin. Đồng thời, những tác động phức tạp trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với việc bảo vệ nền tảng tư tưởng, gìn giữ ký ức lịch sử và bồi đắp niềm tin cho các thế hệ. Điều đó cũng đặt ra cho Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Quân khu 5 và Bảo tàng Khu 5 phải tiếp tục có sự đổi mới.

Bảo quản hiện vật theo định kỳ tại Bảo tàng Khu 5.

Những hiện vật, tài liệu và ký ức nhân chứng có nguy cơ mai một cần được khẩn trương nghiên cứu, sưu tầm; hồ sơ khoa học và cơ sở dữ liệu hiện vật cần tiếp tục hoàn thiện, số hóa. Công tác bảo quản, trưng bày phải gắn với ứng dụng khoa học công nghệ; hoạt động giáo dục phải hướng nhiều hơn tới nhu cầu của công chúng. Cùng với đó là, xây dựng đội ngũ cán bộ bảo tàng vững vàng về chính trị, sâu về chuyên môn, tâm huyết với nghề, làm chủ công nghệ, ngoại ngữ và những phương thức truyền thông mới. Mục tiêu không chỉ là gìn giữ tốt hơn di sản đang có, mà còn từng bước xây dựng Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Quân khu 5 và Bảo tàng Khu 5 trở thành trung tâm di sản lịch sử, văn hóa quân sự tiêu biểu của miền Trung - Tây Nguyên.