Bàn thêm về chuyện đọc sách

Khát vọng vươn lên để tồn tại, để đạt được bất kể một lợi ích thực tế nào đó trong cuộc sống con người là nhu cầu đương nhiên, là bản năng gốc. Người ta sinh ra đã là như thế, điều này không có gì phải bàn cãi nhiều. Thế nhưng để đạt được mục đích mà từng cá nhân hướng tới lại phải có rất nhiều điều kiện cụ thể, trong đó nền tảng kiến thức văn hóa chiếm một vị trí quan trọng; đôi khi ở những công việc cụ thể nó mang một ý nghĩa quyết định. Kiến thức văn hóa thì có thể học bằng nhiều cách, nhiều con đường tiếp cận khác nhau; nhưng có một con đường nhanh nhất, đầy đủ nhất, nhiều nhất là đọc sách. Không ở đâu lại có thể tìm thấy nhiều kiến thức mới lạ, hấp dẫn; nhiều kinh nghiệm sống, nhiều con đường mở ra trước cuộc đời như ở những trang sách. Ở đó ta có thể tìm thấy cuộc sống của hàng nghìn năm trước, kinh nghiệm sống hàng nghìn năm trước, những con đường đi của hàng nghìn năm trước… để ta học, chắt lọc, ứng dụng vào bản thân mình, tìm cho mình con đường đi nhanh nhất, hợp thức, hợp thời… Nó giúp cho ta bỏ qua rất nhiều giai đoạn mơ hồ, dò dẫm tìm đường để đi tới mục đích. Giúp ta đạt mục đích một cách nhanh chóng và bền vững…

Ở các nước phát triển, người ta coi chuyện đọc sách là nhu cầu tự thân, như cơm ăn, nước uống hằng ngày. Người ta có thể thiếu rất nhiều thứ của nhu cầu cuộc sống con người nhưng không thể thiếu sách. Người ta đọc sách ở mọi nơi, trên tàu điện, ô tô buýt, nhà ga xe lửa, tàu điện ngầm… nghĩa là ở bất cứ đâu có thể tận dụng được thời gian rảnh rỗi... Đất nước họ văn minh, con người họ phát triển hoàn thiện lành mạnh, mặt bằng dân trí cao; giúp cho mọi nhận định, xem xét đánh giá các vấn đề, tiếp thu vấn đề của các lĩnh vực cuộc sống đều được soi rọi bởi một lăng kính văn hóa tích cực, toàn diện và chuẩn xác… điều này rất quan trọng vì nó là nền tảng mở ra những con đường phát triển đi lên. Ấy là chưa kể đọc sách trong nhiều trường hợp còn là cứu cánh, nâng đỡ tâm hồn, giúp con người hòa hợp và thoát khỏi sức ép nặng nề mà cuộc sống hiện thực ồn ào cuộn xiết mang lại…

Đọc sách quan trọng như vậy, ích lợi như vậy nhưng ở nước ta hiện nay thì sao? Hầu hết các chuyên gia văn hóa, nhiều nhà giáo dục, các nhà xuất bản sau khi đã làm các cuộc khảo sát và thăm dò ý kiến dư luận rộng rãi đều có chung nhận xét: Nước ta chưa có thói quen đọc sách, việc đọc sách hiện nay không tăng cùng tốc độ phát triển của xã hội mà còn có nguy cơ giảm sút. Nếu loại trừ những người đọc sách là do nhu cầu bắt buộc phục vụ trong lĩnh vực chuyên môn hẹp của mình, thì số người đọc sách nhằm nâng cao kiến thức về mọi phương diện rất ít. Hầu như tất cả các loại sách viết ở các lĩnh vực khác nhau, mỗi lần in chỉ trên dưới một nghìn bản. Với dân số tám mươi triệu người hiện nay ở nước ta thì con số này dường như không nói lên điều gì trong việc đọc và việc nâng cao dân trí nói chung... Đương nhiên trong xã hội hiện đại mối quan tâm của con người không chỉ có sách, bên cạnh sách còn có các loại báo chí, truyền hình, phim ảnh và nhiều hình thức nghe-nhìn khác. Nhưng tất cả những phương tiện nói trên cho dù phát triển mạnh mẽ đến đâu vẫn không thay thế được văn hóa đọc. Bởi chỉ trên cơ sở đọc mới có thể bồi bổ được một hệ thống kiến thức, mới có thể nâng sự hiểu biết lên ở mức độ thấu đáo, nắm bắt vấn đề sâu sắc và tạo ra tác dụng mạnh ngấm sâu, ngấm kỹ vào trí não, làm thay đổi tư duy con người... Những nhà văn hóa tâm huyết với việc đổi mới đất nước tỏ ra thực sự lo lắng về văn hóa đọc hiện nay, đặc biệt là trong giới trẻ đang nỗ lực đề xuất giải pháp nâng cao văn hóa đọc. Nhiều ý kiến mong muốn hằng năm nên có một ngày gọi là "Ngày Tết đọc sách" của toàn dân. Lại có ý kiến đề nghị nên đưa chương trình đọc sách vào nhà trường, hằng tuần có buổi đọc sách cho học sinh, dạy học sinh cách đọc sách, cách hiểu và phân tích những kiến thức đã đọc được. Đối với các tổ chức xã hội nên thường xuyên tổ chức các cuộc thi đọc sách và có giải thưởng khích lệ người ham đọc sách. Trong gia đình văn hóa, khu phố văn hóa cần đưa đọc sách vào thành một tiêu chuẩn bình chọn cụ thể, coi đó như một nếp sống mới, duy trì thường xuyên kiên trì nhiều tháng, nhiều năm để tạo ra một phong trào, một thói quen mới...

Giải pháp thì có nhiều, nhưng vấn đề ai làm và làm như thế nào thì còn cần đến sự hợp tác của tất cả những ai thực tâm có tinh thần tôn vinh văn hóa dân tộc, vì sự phát triển của người Việt và trí tuệ Việt. Một đất nước không thể phát triển như mong muốn nếu văn hóa đọc của số đông có nguy cơ xuống cấp, suy thoái. Đây là vấn đề thực sự bức xúc và phải làm ngay, nhất là trong điều kiện giao lưu mở cửa với thế giới hiện đại ngày nay.