Khuôn viên khu di tích Bạch Dinh vẫn còn bừa bộn.

Anh bạn tôi đang làm luận án Tiến sĩ sử học. Sau khi cùng các đồng nghiệp từ Hà Nội vào du lịch ở Vũng Tàu, anh nói: “Du lịch Vũng Tàu từ sau bão số 9 (tháng 12-2006) đến nay, giống như tấm áo hai mảnh. Nếu ở mảng du lịch giải trí, nghỉ dưỡng, được các doanh nghiệp khắc phục, đầu tư phát triển khang trang, thì mảng du lịch truyền thống với hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa, vẫn... rách nhiều quá”.

Lời than thở của anh bạn khiến tôi phải trở lại Vũng Tàu...

Địa chỉ đầu tiên chúng tôi ghé đến là khu di tích Bạch Dinh nằm trên núi Lớn. Đây là khu di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia nổi tiếng nhất ở Vũng Tàu hiện nay. Bạch Dinh được xây dựng từ năm 1898, theo kiến trúc kiểu roman cận đại, để làm khu nghỉ mát cho viên Toàn quyền Pháp tại Đông Dương Pôn Đu-me. Hiện Bạch Dinh là nơi lưu giữ, trưng bày nhiều hiện vật lịch sử và nhiều cổ vật vùng biển Côn Đảo từ thế kỷ 17. Sau cơn bão số 9 xảy ra hồi tháng 12-2006, trong lúc các khu du lịch giải trí, nghỉ dưỡng đã được tu sửa, làm mới khang trang, hấp dẫn, thì Bạch Dinh và nhiều di tích lịch sử - văn hóa khác đến thời điểm hiện nay vẫn đang ngổn ngang, bề bộn. Hệ thống cơ sở vật chất của khu di tích Bạch Dinh bị thiệt hại đến 90%. Hơn 200 cây giá tỵ (gỗ tếch) và khu vườn cây sứ cổ thụ hàng trăm năm tuổi, cùng toàn bộ mái ngói, cửa ra vào, cửa sổ... của di tích đã bị hư hỏng nghiêm trọng. Mặc dù đã hơn 8 tháng trôi qua, nhưng việc khắc phục thiệt hại do bão số 9 gây ra ở Bạch Dinh vẫn hết sức tạm bợ. Từ phía cổng ra vào đến hai bên đường dẫn vào khu dinh thự chính ngổn ngang thân cây đổ, xếp thành đống. Nhiều cây cổ thụ thân to bằng một vòng tay người ôm, bị bật gốc vẫn còn nằm chỏng chơ. Hệ thống cửa sổ và cửa ra vào cùng nhiều hạng mục khác của khu biệt thự cổ mới được khắc phục sơ sài. Ông Đỗ Hữu Côn, cán bộ Ban Quản lý khu di tích Bạch Dinh cho biết:

- Sau bão số 9 đến nay, những thiệt hại của khu di tích này chủ yếu do chúng tôi tự nỗ lực khắc phục tạm thời để mở cửa phục vụ du khách. Muốn khôi phục một cách bài bản phải có các cơ quan văn hóa cấp trên vào cuộc. Ban Quản lý di tích đã đề nghị nhiều lần nhưng vẫn chưa có kết quả. Có một tốp thợ được thuê đến sửa chữa những hư hỏng về công trình, công việc chưa xong nhưng do chưa có tiền trả công thợ nên họ không chịu làm tiếp nữa.

Chị Lê Thị Lưu, hướng dẫn viên khu di tích than thở: “Di tích xuống cấp, hư hỏng nhiều quá nên đã mất đi nét đẹp cổ kính vốn có, ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động”. Được biết, UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã chỉ đạo ngành văn hóa lập một Ban chuyên môn, thẩm định giá trị các cây giá tỵ cổ thụ bị đổ để bán đấu giá, lấy kinh phí tu sửa di tích, nhưng đến nay Ban thẩm định vẫn chưa thấy động tĩnh gì. “Chờ đến lúc thẩm định được thì những cây gỗ quí này đã biến thành củi khô rồi”- Ông Côn nói.

Cách khu di tích Bạch Dinh không xa là di tích Nhà Truyền thống, hiện đang được sử dụng làm thư viện và nơi thi đấu cờ vua. Thật khó có thể tin được, toàn bộ mái ngói phía trước của khu nhà chính đến nay vẫn còn nguyên cảnh đổ nát, tan hoang y như trận bão vừa mới quét qua. Anh Phạm Hồng Sơn, cán bộ hành chính cho biết: Nhiều hạng mục trong khu di tích hiện đang bị hư hỏng, xuống cấp trầm trọng nhưng chưa được khắc phục. “Muốn sửa chữa, khôi phục các hạng mục này phải có sự thẩm định của các nhà chuyên môn. Về nguyên tắc, chúng tôi không thể tự tiện thực hiện được, vì sẽ ảnh hưởng đến kết cấu, giá trị văn hóa - lịch sử của di tích”- anh Sơn nói.

Theo thống kê của Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, toàn tỉnh có 22 trong tổng số 31 di tích lịch sử - văn hóa bị thiệt hại nặng nề do bão số 9, nhưng đến nay tất cả đều mới chỉ được khắc phục tạm bợ. Một số di tích bị thiệt hại nặng đang có nguy cơ trở thành hoang phế. Điển hình là di tích Địa đạo Kim Long ở huyện Châu Đức, hiện đang bỏ hoang. Tiếp đó là di tích Cơ sở cách mạng bí mật trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ tại số 86 đường Phan Chu Trinh, thành phố Vũng Tàu. Nơi này hiện không có gì hơn ngoài những đống gạch ngói đổ nát và một ngôi nhà trong cảnh tan hoang, trống vắng. Di tích Thích ca Phật Đài do không được sửa chữa, trùng tu kịp thời nên đã bị nhiều người dân thiếu ý thức lợi dụng chiếm dụng để sinh hoạt, buôn bán trục lợi, tạo nên cảnh nhếch nhác. Di tích nhà má Tám Nhung cũng đang rơi vào cảnh thảm hại. Tại đây người ta chất đầy những thứ bừa bộn, ngổn ngang như: lều bạt, củi khô, gỗ vụn, gạch ngói vỡ... Khi đến đây, không ai có thể nhận ra dấu ấn của một di tích lịch sử - văn hóa ngoài bức tượng má Tám Nhung đứng lạnh lẽo trong một không gian cô quạnh, ngổn ngang.

Bà Rịa – Vũng Tàu là một trong số các địa phương có số lượng di tích lịch sử - văn hóa nhiều nhất ở khu vực phía nam. Đó là sự khẳng định, niềm tự hào về bề dày lịch sử - văn hóa của một vùng quê biển nổi tiếng về du lịch. Tuy nhiên, việc để cho hệ thống di tích bị hư hỏng, xuống cấp trầm trọng, nhất là sau cơn bão số 9 đến nay, đã ảnh hưởng xấu đến giá trị lịch sử - văn hóa và khả năng thu hút khách du lịch. Du khách về Vũng Tàu hiện nay chủ yếu để nghỉ ngơi, giải trí, còn các chương trình du lịch truyền thống về nguồn thì còn nghèo nàn, thiếu sức thu hút. Nhu cầu đầu tư kinh phí để sửa chữa, trùng tu di tích đã trở nên hết sức cấp bách. Được biết, UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã ban hành qui chế tạm thời về quản lý, bảo vệ, sử dụng và phát huy di tích lịch sử - văn hóa, danh lam, thắng cảnh. Hiện có 23 di tích trên địa bàn thành phố Vũng Tàu, huyện Đất Đỏ và huyện Long Điền đã được làm thủ tục bàn giao cho địa phương quản lý. Tuy nhiên tất cả mới chỉ được thực hiện trên... giấy. Chương trình phối hợp, liên kết hoạt động giữa ngành văn hóa và du lịch để khai thác tiềm năng, giá trị hệ thống di tích lịch sử - văn hóa cũng đã được triển khai, nhưng cũng chỉ mới trên... giấy. Vẫn biết, việc trùng tu di tích, theo ông Trần Quản Xuân, Trưởng phòng Nghiệp vụ Sở VH-TT tỉnh “là cả một quá trình chứ không thể làm trong ngày một, ngày hai”, nhưng nếu nó không được bắt đầu từ ngày một, ngày hai, thì hiệu quả cuối cùng biết đến bao giờ mới có được...

Bài và ảnh: THANH KIM TÙNG