QĐND - Người Dao đỏ ở Phai Đá, xã Chiêu Yên, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang ăn Tết to nhất vào ngày Rằm tháng Giêng. Ngoài ra, một nét văn hóa rất độc đáo nữa là “Tết thanh xuân” của một chàng trai Dao đỏ chính là “Lễ cấp sắc” - sau khi thụ lễ mới được coi là hoàn thiện về thể chất và tâm linh để trở thành người đàn ông thực thụ.

Tết tháng Giêng

Đường vào Phai Đá phải đi đò qua sông Lô, vượt qua mấy con dốc cao vút rồi xuyên qua rừng cọ mới thấy một bản nhỏ nằm lưng chừng núi. Xuân về, hoa mơ, hoa mận nở trắng ngần cả một vạt rừng.

Cả bản Phai Đá có 105 hộ với gần 500 nhân khẩu sống chủ yếu bằng cách bám đồi, bám núi. Người Dao ăn Tết tháng Giêng rất to, nhà nào cũng phải mổ lợn, làm bánh chít, cơm xôi để cúng thần linh. Họ quan niệm rằng Tết Nguyên Đán là thờ cúng tổ tiên, anh em đoàn tụ. Còn Tết tháng Giêng là cầu lộc, cầu tài, cầu thần linh phù hộ năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Nếu có hộ gia đình nào khá giả thì họ ăn Tết thông từ chiều Ba mươi năm cũ đến tận ngày Rằm năm mới.

Lễ thỉnh các vị thần linh và tổ tiên cầu cho gia chủ mùa màng bội thu, trâu bò đầy chuồng.

Trong ngôi nhà sàn ba gian của thầy cúng Đặng Văn Nguyên giờ đây cũng tấp nập con cháu về đoàn viên. Bà mế cùng các con đang gói bánh, đơm xôi dưới nhà. Còn ông cùng đứa cháu nội đang sửa soạn đồ cúng tế để ngày Tết đi làm phép cho các gia đình trong bản.

Mâm cúng của người Dao gồm một con gà, một chai rượu, trứng (phải được đập vỡ) và rau xanh để tế thần linh. Ngoài ra, phải có bánh chít (bột nếp gói với lá cây chít), cơm xôi, hương và tiền vàng để cúng tổ tiên. Đặc biệt là gia đình nào có dâu mới phải chọn một người “mát tay” đeo mặt nạ nhảy múa xen giữa nghi lễ. Người đeo mặt nạ diễn trò trong buồng đôi vợ chồng trẻ rồi ra nhảy múa trước đàn cúng cầu mong cô dâu chú rể gắn bó keo sơn, sinh được nhiều con, nhiều cháu. Cúng xong, thầy cúng dùng chổi quét những cái xấu xa ra cửa, đem lại may mắn vào nhà, cầu thần linh ban cho gia đình tín chủ một cuộc sống sung túc.

Lễ cấp sắc-"Tết thanh xuân” của chàng trai Dao đỏ

Lễ Cấp Sắc là nghi lễ quan trọng nhất đối với một chàng trai Dao đỏ. Khi được “ban sắc” thì anh ta sẽ có tên âm và được dân bản công nhận là trưởng thành-qua đó, mới được phép vào rừng sâu và được mọi người tôn trọng. Nếu ai chưa được cấp sắc thì dù già vẫn bị coi như là trẻ con. Có điều, không phải gia đình nào có điều kiện muốn làm lễ mà được. Thầy cúng phải bấm giờ sinh, tháng đẻ xem tuổi đó hợp với năm nào, mệnh gì thì mới được hành lễ.

Năm nay, gia đình ông Nguyên ăn Tết tháng Giêng xong thì tiến hành làm Lễ cấp sắc cho cậu út. Lễ cấp sắc phải mời đầy đủ bà con dân bản tới dự nên ông tính phải làm tới trên bảy mươi mâm cỗ. Ông đã chuẩn bị nuôi lợn từ tháng 8 năm ngoái, gà nhốt sẵn trong chuồng và trang phục khi hành lễ đã được mua sắm đầy đủ.

Theo Tiến sĩ, nhà nghiên cứu tôn giáo Trương Sĩ Hùng: “Một số phong tục, những huyền tích của người Dao gần giống với người Mường và một số dân tộc khác. Điều đó chứng tỏ các dân tộc đều có cùng một nguồn cội. Mỗi dân tộc đều có bản sắc văn hóa riêng cần được gìn giữ, và như thế sẽ tô điểm thêm cho nền văn hóa Việt Nam càng thêm đậm đà bản sắc”.

Bài và ảnh: HỒNG HÀ