Thế giới phản ứng thận trọng trước việc mở cửa lại eo biển Hormuz

Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi và Tổng thống Mỹ Donald Trump đồng loạt xác nhận eo biển Hormuz đã được mở cửa trở lại đối với các tàu thương mại vào chiều tối 17-4 (giờ Việt Nam), trong bối cảnh lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon bắt đầu có hiệu lực kể từ hôm 16-4 theo giờ địa phương.

Trong bài đăng trên mạng xã hội X, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi tuyên bố tuyến hàng hải chiến lược này “hoàn toàn mở cửa” trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày. Ngay sau đó, Tổng thống Donald Trump cũng viết trên mạng xã hội X để xác nhận thông tin trên, đồng thời cho biết Mỹ sẽ tiếp tục duy trì phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran cho đến khi đạt được thỏa thuận toàn diện, bao gồm vấn đề hạt nhân. 

Một tàu chở dầu mang cờ Malta đi qua eo biển Hormuz và tiến vào vùng lãnh hải của Iraq ngày 17-4-2026. Ảnh: Reuters

Việc mở lại eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LPG) trên toàn cầu mỗi ngày, đã mang lại tín hiệu tích cực cho thị trường năng lượng thế giới sau giai đoạn bị gián đoạn nghiêm trọng bởi các hoạt động kiểm soát và phong tỏa của cả Iran và Mỹ. Thông tin này ngay lập tức đã khiến giá dầu thế giới giảm mạnh. Dầu Brent có thời điểm giảm hơn 10%, xuống dưới 90 USD/thùng, mức thấp nhất trong vòng hơn một tháng, dù vẫn cao hơn 20% so với trước khi chiến sự nổ ra. Dầu WTI của Mỹ cũng giảm hơn 10%, xuống dưới 84 USD/thùng.

Trên bình diện quốc tế, nhiều quốc gia và tổ chức bày tỏ hoan nghênh động thái này, nhưng vẫn tỏ ra thận trọng trước diễn biến mới, trong bối cảnh vẫn tồn tại những thông điệp chưa thống nhất cả từ phía Mỹ và Iran.

Tại châu Âu, Thủ tướng Anh Keir Starmer và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đồng chủ trì một hội nghị tại thủ đô Paris (Pháp) với sự tham gia của khoảng 30 đến 40 quốc gia nhằm thảo luận khả năng triển khai một sứ mệnh quốc tế để bảo đảm tự do hàng hải tại eo biển Hormuz sau khi xung đột kết thúc. Thủ tướng Anh Starmer nhấn mạnh, việc mở cửa eo biển Hormuz cần trở thành một giải pháp “bền vững và khả thi”, trong khi Tổng thống Pháp Macron kêu gọi mở cửa hoàn toàn, ngay lập tức và vô điều kiện, đồng thời phản đối mọi hình thức hạn chế hoặc thu phí đối với hoạt động qua lại tại eo biển.

Trong khi đó, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết, Berlin có thể đóng góp năng lực rà phá thủy lôi và tình báo cho một sứ mệnh quốc tế, song cần có sự thông qua của Quốc hội nước này và một cơ sở pháp lý vững chắc, giống như là một nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Ông cũng bày tỏ mong muốn có sự tham gia của Mỹ và nhấn mạnh “điều này là cần thiết".

Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres thì đánh giá việc mở cửa eo biển Hormuz là “một bước đi đúng hướng”. Trong khi đó, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cho biết đang xác minh các điều kiện cụ thể liên quan đến việc bảo đảm an toàn và tự do hàng hải ở khu vực sau khi tuyên bố mở cửa eo biển được đưa ra.

Ở cấp độ các doanh nghiệp, các công ty vận tải biển quốc tế vẫn giữ thái độ thận trọng. Một số công ty xác định tiếp tục tránh các hoạt động giao thương qua eo biển trong ngắn hạn, đồng thời tiến hành đánh giá rủi ro dựa trên diễn biến thực tế.

Hiệp hội Chủ tàu Na Uy cho biết cần phải làm rõ một số vấn đề, bao gồm nguy cơ thủy lôi hiện hữu, điều kiện do phía Iran đưa ra, và cơ chế thực thi thực tế. “Nếu điều này thể hiện một bước tiến hướng tới việc mở cửa hoàn toàn, đó là một diễn biến đáng hoan nghênh”, ông Knut Arild Hareide, Giám đốc điều hành của Hiệp hội Chủ tàu Na Uy, cơ quan đại diện cho 130 công ty với khoảng 1.500 tàu, cho biết.

Người phát ngôn của công ty vận tải biển Hapag-Lloyd (Đức) thì nói với báo chí rằng, công ty này hiện đang đánh giá những diễn biến mới và rủi ro liên quan, đồng thời tiếp tục không để các tàu của mình đi qua eo biển. Trong khi đó, đại diện tập đoàn vận tải biển và logistics Maersk của Đan Mạch cho biết, sự an toàn của thủy thủ đoàn, các tàu thuyền và hàng hóa của khách hàng vẫn là ưu tiên hàng đầu. Do đó, họ vẫn sẽ tránh các hoạt động đi qua eo biển Hormuz.

Giới phân tích nhận định, việc mở lại eo biển Hormuz đã mang lại tín hiệu tích cực cho thị trường năng lượng toàn cầu, nhưng quá trình khôi phục lưu lượng hoạt động hàng hải ở khu vực này vẫn sẽ mất nhiều thời gian. Mặc dù vậy, diễn biến này vẫn được xem là bước tiến quan trọng, tạo ra kỳ vọng về khả năng hạ nhiệt xung đột thông qua các hoạt động đàm phán tiếp theo và sự phục hồi từng bước của tuyến cung ứng năng lượng toàn cầu qua eo biển Hormuz.