Cơ quan đặc biệt gồm 88 thành viên

Theo truyền thông Iran, Hội đồng Chuyên gia được thành lập trên cơ sở các quy định của Hiến pháp và chính thức đi vào hoạt động từ tháng 12-1982. Cơ quan này hiện có 88 thành viên.

Các thành viên Hội đồng được bầu lại theo nhiệm kỳ 8 năm thông qua phổ thông đầu phiếu. Ứng cử viên phải là những học giả luật Hồi giáo có uy tín, được công nhận rộng rãi trong giới tôn giáo. Tư cách ứng cử viên trước khi tham gia tranh cử phải được Hội đồng Giám hộ Hiến pháp phê chuẩn.

Theo quy định của Hiến pháp Iran, Hội đồng Chuyên gia là cơ quan có quyền lực đặc biệt với ba nhiệm vụ trọng yếu: Bầu chọn, giám sát và bãi nhiệm Lãnh tụ tối cao.

Điều 107 của Hiến pháp Iran quy định việc bổ nhiệm Lãnh tụ tối cao do Hội đồng Chuyên gia - cơ quan do cử tri bầu ra - thực hiện. Trong khi đó, Điều 111 trao cho cơ quan này quyền bãi nhiệm Lãnh tụ tối cao và tiến hành bầu chọn người kế nhiệm.

Theo quy định, khi Lãnh tụ tối cao qua đời, từ chức hoặc bị bãi nhiệm, Hội đồng Chuyên gia phải nhanh chóng triển khai các biện pháp cần thiết để lựa chọn lãnh đạo mới trong thời gian sớm nhất.

Bên cạnh đó, Hội đồng Chuyên gia còn có Ban Thư ký để điều phối hoạt động giữa cơ quan này với các thiết chế khác của Cộng hòa Hồi giáo Iran, đồng thời giám sát hoạt động của Trung tâm Nghiên cứu Chính phủ Hồi giáo.

Người dân Iran bày tỏ niềm thương tiếc Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, sau khi ông bị sát hại trong chiến dịch không kích của Mỹ và Israel, tại Tehran, ngày 1-3-2026. Ảnh: THX/TTXVN 

Quy trình bầu chọn 

Theo Hiến pháp Iran, Lãnh tụ tối cao chỉ được bầu chọn bởi Hội đồng Chuyên gia.

Điều 109 của Hiến pháp quy định ứng viên cho vị trí này phải đáp ứng ba tiêu chuẩn cơ bản. Thứ nhất, có kiến thức sâu rộng về luật Hồi giáo, đủ khả năng ban hành các phán quyết tôn giáo trong nhiều lĩnh vực. Thứ hai, có phẩm chất đạo đức tốt, công chính và sùng đạo, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo xã hội Hồi giáo. Thứ ba, có tầm nhìn chính trị - xã hội, sự thận trọng, dũng cảm cùng năng lực quản lý và lãnh đạo quốc gia.

Hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ dẫn lời các nhà phân tích cho biết, trong trường hợp không có ứng viên nào đáp ứng đầy đủ tất cả các tiêu chuẩn trên, Hội đồng Chuyên gia vẫn có thể lựa chọn người thể hiện năng lực chính trị và khả năng lãnh đạo nổi trội.

Việc bầu chọn Lãnh tụ tối cao mới được thực hiện theo nguyên tắc đa số phiếu trong Hội đồng Chuyên gia. Trên thực tế, ít có khả năng các thành viên không đạt được đồng thuận về ứng viên kế nhiệm.

Hoãn công bố Lãnh tụ tối cao mới vì lý do an ninh

Vấn đề an ninh liên quan đến quá trình bầu chọn cũng đang thu hút sự quan tâm đặc biệt. Theo hãng thông tấn Fars của Iran, trụ sở của Hội đồng Chuyên gia - cơ quan có thẩm quyền bầu chọn Lãnh tụ tối cao - đã bị Israel tấn công ngày 3-3. Tuy nhiên, thời điểm xảy ra vụ tấn công, không có cuộc họp nào của Hội đồng diễn ra tại đây.

Một số nguồn tin cho biết, do yêu cầu bảo đảm an ninh, các thành viên Hội đồng Chuyên gia trước đó đã tiến hành bỏ phiếu theo hình thức không trực tiếp. Video do truyền thông Iran công bố cho thấy tòa nhà văn phòng của Hội đồng Chuyên gia tại thành phố Qom, phía Nam thủ đô Tehran, bị phá hủy hoàn toàn sau vụ nổ. Trước tình hình trên, Iran đã triển khai các biện pháp an ninh ở mức cao nhất, nhằm bảo đảm Hội đồng Chuyên gia có thể tiến hành bầu chọn Lãnh tụ tối cao mới một cách an toàn và suôn sẻ.

Ngày 6-3, Iran đã quyết định hoãn việc công bố người kế nhiệm Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei do lo ngại về an ninh, sau khi Mỹ và Israel tuyên bố lãnh đạo mới của Iran cũng có thể trở thành mục tiêu tấn công. Theo hai quan chức giấu tên của chính quyền Iran được hãng tin Reuters dẫn lời, những cảnh báo từ Washington và Tel Aviv buộc Tehran phải cân nhắc lại thời điểm công bố nhân sự kế nhiệm vị trí lãnh đạo cao nhất của đất nước, nhằm bảo đảm an toàn cho ứng viên, cũng như duy trì ổn định trong bối cảnh tình hình an ninh khu vực đang căng thẳng.

Trong số các ứng viên tiềm năng, ông Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, con trai của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, được xem là một trong những gương mặt có nhiều khả năng được lựa chọn. Tuy nhiên, các lo ngại về an ninh đối với ông Mojtaba Khamenei gia tăng, sau khi một số phương tiện truyền thông quốc tế đưa tin ông có thể trở thành lãnh đạo mới của Iran.

Theo các nhà quan sát, việc trì hoãn công bố người kế nhiệm cho thấy Tehran đang tỏ ra thận trọng trước nguy cơ các hoạt động quân sự hoặc tấn công có thể nhằm vào giới lãnh đạo cấp cao, trong bối cảnh căng thẳng giữa Iran với Mỹ và Israel tiếp tục leo thang.