Cuộc họp hằng năm lần thứ 5 của thủ tướng các nước thành viên Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO) vừa qua tại thủ đô Đu-san-be của Tát-gi-ki-xtan đã thu hút sự theo dõi của dư luận đối với tổ chức mới 5 tuổi này. Giới bình luận chính trị và kinh tế Nga đánh giá cuộc họp thủ tướng SCO lần này thành công vượt bậc khi thông qua được kế hoạch triển khai các dự án hợp tác kinh tế đầu tiên của các thành viên SCO, điều mà ngay cả nguyên thủ các nước thành viên trong hội nghị thượng đỉnh ngày 15-6 vừa qua tại Thượng Hải còn chưa dám tin chắc. Trong thời điểm hiện nay tiến trình hợp tác kinh tế trong SCO bị coi là chưa tương xứng với mức độ hợp tác về chính trị giữa các nước thành viên. Sau 5 năm hình thành SCO đã góp phần tạo ra sự ổn định chính trị tại khu vực Trung Á, thống nhất được mối quan tâm và lợi ích chung của chính giới trong khu vực. Tuy nhiên, sự hợp tác này sẽ không đầy đủ khi chưa tạo ra được bước tiến về đầu tư thương mại trong khuôn khổ SCO.

Hai dự án đầu tư tiên phong vừa được thỏa thuận trong kỳ họp thủ tướng SCO lần này là hai tuyến đường bộ xuyên quốc gia, một trong số đó là đường ô tô nối biển Ca-xpi với Trung Quốc đi qua lãnh thổ Nga, Ca-dắc-xtan, U-dơ-bê-ki-xtan và Cư-rơ-gư-xtan. Khác với các dự án kinh tế thử nghiệm trong hợp tác khu vực, hai dự án này của SCO hứa hẹn mang lại hiệu quả kinh tế chắc chắn, trước hết là đầu tư của các nước SCO vào dự án, sau nữa nó cũng là biểu tượng cho mô hình hợp tác SCO - đó là việc lưu thông hàng hóa và hành khách trong một không gian kinh tế thống nhất. Ngoài ra dự án đầu tiên này cũng sẽ kéo theo những dự án hợp tác trong các lĩnh vực khác, trong đó có hợp tác năng lượng mà cụ thể là việc tiếp tục dự án phát triển mạng điện để điều phối việc cung cấp điện, trao đổi hợp đồng cung cấp và vận chuyển quá cảnh năng lượng, sản xuất điện và thủy điện. Tại Đu-san-be đề xuất thành lập câu lạc bộ năng lượng SCO của Nga đã được các thành viên tổ chức này bước đầu ủng hộ. Các bên thống nhất sẽ tổ chức cuộc họp bộ trưởng năng lượng SCO để bàn về vấn đề này.

Một kết quả bất ngờ nữa của hội nghị Đu-san-be là vấn đề năng lượng nguyên tử đã thu hút được sự quan tâm đặc biệt của các bên tham gia thảo luận về hợp tác năng lượng. Thủ tướng Nga Phrát-cốp đã đề xuất đưa ra thảo luận tại hội nghị thượng đỉnh SCO vấn đề hợp tác thành lập trung tâm quốc tế cung cấp các dịch vụ liên quan đến năng lượng nguyên tử và thiết kế nhà máy điện nguyên tử. Tuy nhiên, đây cũng không phải là một chủ đề xa lạ với các nước SCO, khi ngoài Nga và Trung Quốc là các quốc gia có tiềm lực về năng lượng nguyên tử, trong SCO còn có Ca-dắc-xtan và U-dơ-bê-ki-xtan là hai nước có mỏ uranium.

Tại cuộc gặp lần thứ 5 này những người đứng đầu chính phủ 6 nước thành viên SCO còn thảo luận vấn đề chống khủng bố và buôn bán ma túy qua biên giới, hợp tác phát triển khoa học kỹ thuật, thông tin viễn thông, nông nghiệp, giáo dục, y tế và du lịch. Trong số các dự án kinh tế có nhóm dự án ưu tiên gồm xây dựng công trình hạ tầng giao thông và năng lượng, đường trục cáp quang và phát triển nông nghiệp. Do những dự án này có vai trò rất lớn của các doanh nghiệp nên tham dự cuộc gặp Đu-san-be còn có đại diện của giới kinh doanh các nước thành viên. Ngay trước cuộc gặp các thủ tướng, tại thủ đô Tát-gi-ki-xtan còn diễn ra cuộc họp của hai diễn đàn mới được thành lập cách đây chưa lâu là Hội đồng kinh doanh SCO và Hiệp hội liên ngân hàng SCO. Hội nghị cũng thông qua bản ghi nhớ về tạo điều kiện thuận lợi cho vận tải hàng hóa quốc tế, cụ thể là đơn giản hóa các thủ tục hải quan cho hàng hóa quá cảnh qua các nước SCO. Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, nội dung hợp tác này có liên quan và tiềm năng hợp tác với một diễn đàn kinh tế khác trong khu vực là Cộng đồng kinh tế Âu-Á (EVRAES).

Trong cuộc gặp các nhà doanh nghiệp lớn hôm 13-9 tại câu lạc bộ Valdai, Tổng thống Nga Pu-tin đã đánh giá cao vai trò và triển vọng hợp tác của SCO. Ông một lần nữa khẳng định SCO là một tổ chức mở, ưu tiên hợp tác kinh tế đầu tư: "Chúng tôi không có ý định biến Tổ chức hợp tác Thượng Hải thành một tổ chức chính trị-quân sự. SCO không được lập ra để chống lại ai đó, mà để bảo vệ lợi ích của các nước thành viên cũng như các nước quan sát viên". Tổng thống Nga cũng nêu rõ, các nước thành viên SCO rất quan tâm đến thực tế địa chính trị phức tạp tại châu Á hiện nay, về những mâu thuẫn giữa các nước khác nhau trong khu vực, "Chúng tôi không muốn SCO phải chịu gánh nặng mâu thuẫn như vậy, nên sẽ rất "cẩn trọng và có trách nhiệm" khi bàn về vấn đề mở rộng SCO. Ông Pu-tin nhận xét rằng SCO được nhiều nước trên thế giới quan tâm, vì sau khi trên thế giới không còn tình trạng "lưỡng cực" đối kháng thời kỳ "chiến tranh lạnh", thì xuất hiện một thực tiễn khách quan - đó là nhu cầu thế giới cần có "những trung tâm ảnh hưởng và sức mạnh" khác nữa.

Diễn đàn hợp tác SCO ngày nay đã trở thành siêu dự án phát triển khu vực Trung Á. Tuy nhiên, các thành viên SCO đều nhận thức được rằng hợp tác kinh tế càng phát triển sẽ làm nảy sinh ngày càng nhiều vấn đề tranh cãi và phức tạp giữa các quốc gia thành viên. Song chính thực tế 10 năm biến động tại khu vực này lại cho thấy một thực tế hiển nhiên rằng Trung Á chỉ có thể tồn tại và phát triển trong không gian kinh tế thống nhất, trước tiên là sự hợp tác chặt chẽ giữa các nước trong khu vực về kinh tế. SCO ra đời chính là để phấn đấu cho mục tiêu chung đó. Theo nhận định của Tổng thống Nga Pu-tin, "Với thực tế trong khuôn khổ hợp tác SCO ngày càng có nhiều chủ đề quan tâm, thảo luận và giải quyết, có thể thấy rằng ý nghĩa và uy tín của tổ chức này sẽ ngày càng lớn mạnh trên trường quốc tế".

THU HƯƠNG (theo RIA Novosti)