Kỳ II: Các chính trị gia trong tầm ngắm

“Offshore” - công cụ giúp trốn thuế

Theo tiết lộ của tờ Le Monde, công cụ giúp trốn thuế hiệu quả chính là việc thành lập các công ty bình phong ở nước ngoài hay ở các “thiên đường trốn thuế”. Luật pháp của Pháp quy định, các offshore không bị cấm nhưng phải tuân thủ những quy định rất nghiêm ngặt, đặc biệt liên quan đến các khoản thuế phải nộp cũng như các tài khoản ngân hàng bắt buộc phải khai báo.

Chính vì thế, vụ việc được cho là sẽ còn phức tạp và gây sốc hơn khi trong những tiết lộ ban đầu, tờ Le Monde cho biết có rất nhiều công dân Pháp có tên trong danh sách “Tài liệu Pa-na-ma”, trong đó có huyền thoại bóng đá Mi-sen Pla-ti-ni (Michel Platini), nguyên Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá châu Âu (UEFA); cựu Chủ tịch đảng Mặt trận quốc gia (FN) Giăng Ma-ri Lơ Pen (Jean Marie Le Pen)…

Thủ tướng Ai-xơ-len Gun-láp-xơn đã xin từ chức ngày 5-4 sau khi bị cáo buộc trốn thuế sau vụ rò rỉ "Tài liệu Pa-na-ma". Ảnh: Roi-tơ 

Sau nhiều tháng mày mò với “Tài liệu Pa-na-ma” cùng với việc thu thập tài liệu liên quan tới Quốc vương Ma-rốc Mô-ham-mét VI (Mohammed VI), nhật báo Le Monde cho biết, Quốc vương Ma-rốc đã “rất thận trọng” khi tiến hành các giao dịch thương mại. Ông đã mua một chiếc tàu thủy và đầu tư vào Công ty SMCD Ltd, thực chất đây là một offshore. Thông qua offshore, Quốc vương Ma-rốc Mô-ham-mét VI đã giao dịch thành công khi mua lại được một khách sạn lớn ở thủ đô Pa-ri. Các công ty vỏ bọc này đều được thành lập dưới sự hỗ trợ của Mossack Fonseca.

Theo Le Monde, Công ty SMCD Ltd thành lập năm 2005 và đến cuối tháng 1-2006 đã được chuyển nhượng lại cho Mô-ha-mét Mu-nia Ma-gi-di (Mohamed Mounir Majidi), Cố vấn đặc biệt của Quốc vương Mô-ham-mét VI. Ông Ma-gi-di chịu trách nhiệm quản lý và điều hành các công việc cá nhân liên quan tới Quốc vương. Hỗ trợ ông cố vấn là 4 luật sư, trong đó 2 người ở Luân Đôn (Anh) và 2 người ở Ca-xa-blan-ca (Ma-rốc). Những người này chịu trách nhiệm đăng ký hoạt động cho con tàu mang tên “El Boughaz 1”, dài 41,47m thường thả neo ở bên bờ Địa Trung Hải.

Cũng theo "Tài liệu Pa-na-ma", năm 2003, Công ty EPOS International Corp ở quần đảo Virgin của Anh đã thực hiện hợp đồng cho vay 36 triệu ơ-rô đối với Công ty bất động sản SA Orion. Hợp đồng ghi rõ rằng: "Bên vay không phải trả lãi. Đổi lại, bên cho vay có thể sử dụng các tài sản của bên vay vào mục đích cá nhân và điều này được thực hiện thường xuyên nếu cần thiết". Le Monde nhận định, Quốc vương Mô-ham-mét VI chính là người vừa cho vay và cũng là người vay.

Ngoài Quốc vương Mô-ham-mét VI, tài liệu này còn đề cập tới nhiều nguyên thủ quốc gia khác như: Tổng thống U-crai-na Pi-ốt Pô-rô-sen-cô (Petro Poroshenko); Thủ tướng Pa-ki-xtan Na-oa Sa-ríp (Nawaz Sharif); Quốc vương A-rập Xê-út Xan-man An Xa-út (Salman Al-Saoud); Thủ tướng Ai-xơ-len Xi-mun-đu Đa-vít Gun-láp-xơn (Sigmundur David Gunnlaugsson); Tổng thống Ác-hen-ti-na Mô-ri-xi-ô Ma-cri (Mauricio Macri)…

 “Nạn nhân” đầu tiên trong vụ rò rỉ dữ liệu lớn nhất lịch sử là Thủ tướng Ai-xơ-len Xi-mun-đu Đa-vít Gun-láp-xơn. Theo “Tài liệu Pa-na-ma”, Thủ tướng đương nhiệm của Ai-xơ-len và vợ là An-na Xi-gu-lau Pan-đốt-ti (Anna Sigurlaug Palsdottir) đồng sở hữu một công ty có tên Wintris Inc thành lập năm 2007 ở đảo Tortola thuộc quần đảo Virgin của Anh. Tuy nhiên, ông Gun-láp-xơn đã chuyển giao cổ phần của mình cho vợ vào năm 2009 với số tiền tượng trưng là 1USD ngay sau khi ông đắc cử nghị sĩ lần đầu tiên. Tuy nhiên, vị chính trị gia này đã không khai báo về tài sản trên khi được bầu vào Quốc hội Ai-xơ-len.

Những thông tin rò rỉ này đã khiến ông Gun-láp-xơn phải chịu áp lực rất lớn trong nước. Các đảng đối lập tại Ai-xơ-len đã yêu cầu tiến hành một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm đối với thủ tướng. Ban đầu ông Gun-láp-xơn khẳng định không làm điều gì sai trái sau vụ tiết lộ nhưng cuối cùng cũng đã xin từ chức vào chiều 5-4 trong bối cảnh sức ép đang gia tăng.

Tổng thống Xy-ri đã né trừng phạt của Mỹ như thế nào?

Một trong những chính trị gia được phóng viên tờ Le Monde để ý nhiều nhất là Tổng thống Xy-ri, Ba-sa An Át-xát (Bashar al-Assad), người đang trong tâm điểm của cuộc khủng hoảng ở quốc gia Trung Đông này.

Dẫn những dữ liệu bị rò rỉ, tờ Le Monde cho biết, chính phủ của Tổng thống An Át-xát đã “lách luật” các lệnh cấm vận quốc tế. Ba công ty của Xy-ri, gồm: Pangates International, Maxima Middle East Trading và Morgan Additives Manufacturing, đã sử dụng dịch vụ của Công ty luật Mossack Fonseca để tạo ra các "công ty ma" ở Xây-sen, một quốc đảo ở Ấn Độ Dương.

Theo nguồn tin này, ba công ty của Xy-ri đều đang bị Mỹ trừng phạt do cáo buộc cung cấp nhiên liệu được dùng trong quân sự, bao gồm nhiên liệu máy bay, cho Chính phủ Xy-ri. Các tài liệu rò rỉ cho thấy, Mossack Fonseca tiếp tục cộng tác với Pangates International thêm ít nhất 9 tháng sau khi các lệnh cấm vận được tuyên bố. “Pangates  International thuộc sở hữu của tập đoàn Abdukarim, có trụ sở tại thủ đô Đa-mát", tờ Le Monde cho hay.

Le Monde cho biết thêm, trong số nhân vật bị dính líu vào vụ lộ “Tài liệu Pa-na-ma” còn có Ra-mi Ma-khơ-lúp (Rami Makhlouf), anh họ của Tổng thống An Át-xát và là một tỷ phú. Ma-khơ-lúp cũng đang đối diện với các lệnh cấm vận, đồng thời bị cho là đã đăng ký nhiều công ty tại các "thiên đường trốn thuế". Mossack Fonseca đã cắt đứt quan hệ với Ma-khơ-lúp năm 2011, ngay sau khi cuộc nội chiến Xy-ri nổ ra.

Vì sao người Mỹ không xuất hiện nhiều trong “Tài liệu Pa-na-ma”?

Trong khi một loạt nước châu Âu và châu Phi lao đao trước vụ rò rỉ “Tài liệu Pa-na-ma”, thì hồ sơ này lại có tác động khiêm tốn đối với Mỹ. Theo kênh truyền hình Fusion của Mỹ, cơ quan báo chí tham gia điều tra vụ “Tài liệu Pa-na-ma”, tính đến thời điểm này, chỉ có 211 người có địa chỉ ở Mỹ được xác định nằm trong các dữ liệu của Công ty luật Mossack Fonseca.

Vậy phải chăng người Mỹ trung thực hơn những người nộp thuế ở những quốc gia khác? Hoặc giới nhà giàu Mỹ có nhiều cách tốt hơn để trốn thuế? Chuyên gia Li Sê-pát (Lee Sheppard) của Tập đoàn phân tích thuế Tax Analysts, phân tích rằng một phần là do người dân ở các quốc gia khác phải đóng thuế khá cao so với ở Mỹ, một phần khác là do ở Mỹ được miễn giảm thuế khá nhiều. Thêm vào đó, đối với những người muốn tối đa hóa giá trị tài sản của họ, việc mở tài khoản ở "thiên đường trốn thuế" không phải là lựa chọn quá hấp dẫn bởi chi phí của việc làm này khá đắt đỏ vì họ phải thuê luật sư, chuyên gia tư vấn, nhân viên kế toán... Chưa hết, Sở Thuế vụ Mỹ gần đây đã ban hành những quy định mới trừng phạt nghiêm khắc đối với những ai không khai báo tài sản ở nước ngoài.

Dưới cái nhìn của người tham gia vào cuộc điều tra do Hiệp hội các nhà báo điều tra quốc tế (ICIJ) chủ trì, ông Ga-bri-en Dúc-man (Gabriel Zucman), một chuyên gia về thuế lại cho rằng, sở dĩ có ít người Mỹ nằm trong “Tài liệu Pa-na-ma” bởi lẽ họ thích các điểm đến khác để trốn thuế hơn là Pa-na-ma. “Nếu muốn trốn thuế, người Mỹ có thể tới quần đảo Bermuda, quần đảo Virgin thuộc Anh, đảo Caimans hoặc Xin-ga-po, nơi chính trị ổn định. Một thực tế đáng buồn khác là việc lập một công ty bình phong khá đơn giản tại một số bang của Mỹ như Delaware, Nevada. Vì thế, người Mỹ không cần phải đi tới Pa-na-ma", ông Ga-bri-en Dúc-man khẳng định.

LINH OANH

Kỳ III: Cuộc chiến pháp lý mới