Hội nghị cấp cao không chính thức của EU: Chưa tìm được lời giải năng lượng giữa EU và Nga

Tổng thống Nga Pu-tin và đại diện 25 nước thành viên EU tại cuộc họp ở Lan-ti (Phần Lan) ngày 20-10.

Có đi có lại...

Phát biểu tại cuộc hội đàm, Tổng thống Pu-tin tuyên bố, Nga sẽ trở thành nhà cung cấp dầu mỏ và khí đốt tin cậy và ổn định của EU, đồng thời khẳng định sự hợp tác của Nga với EU trong lĩnh vực năng lượng vì lợi ích song phương nhưng phải dựa trên những nguyên tắc chung về khả năng dự báo và ổn định của thị trường cũng như trách nhiệm "có đi có lại" giữa bên sản xuất và bên tiêu thụ.

Theo giới phân tích, vấn đề "có đi, có lại" mà Tổng thống Pu-tin nêu ra chính là việc EU "nhập" của Mát-xcơ-va hai mặt hàng chính là dầu khí và hàng hóa nhưng với hai chiều hướng khác nhau. Nga nhận cung cấp ổn định dầu khí, thứ mà EU đang thiếu và đổi lại EU phải nhập hàng hóa của Nga dù EU có thể không thiếu. Tuy nhiên EU nhận thấy rằng, lời mặc cả trên vẫn mang lại lợi ích cho EU. Thế nên, khi Tổng thống Pu-tin cam kết ổn định nguồn cung cấp dầu khí cho EU, đại diện 25 nước thành viên EU đã thở phào nhẹ nhõm khi trút được phần nào mối lo về một nguồn năng lượng phục vụ cho việc phát triển kinh tế. Theo con số thống kê, Nga hiện cung cấp tới 25% nhu cầu năng lượng của EU và con số này có thể tăng lên gấp đôi vào năm 2030.

Không muốn làm mếch lòng khách hàng số một của Mát-xcơ-va, Tổng thống Pu-tin cho biết, hiện nay xuất khẩu của Nga sang EU chiếm 67% tổng sản lượng xuất khẩu của Nga. Do đó, Nga không thể phủ nhận vai trò đối tác quan trọng của EU đối với nước này. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Hô-xê Ma-nu-en Ba-rô-xô cũng nhất trí với quan điểm của Tổng thống Pu-tin. Ông Ba-rô-xô nhấn mạnh rằng, quan hệ năng lượng Nga và EU cần dựa trên tính minh bạch, pháp trị, có đi có lại và không phân biệt đối xử chứ "không nên bị chính trị hóa quá mức".

... Nhưng chưa toại lòng

Mối lo lắng "chính trị hóa" trong quan hệ năng lượng giữa Nga và EU mà ông Ba-rô-xô đưa ra hoàn toàn có cơ sở bởi từ lâu không chỉ Mát-xcơ-va đã biến các nguồn năng lượng tự nhiên thành vũ khí mang tính chính trị. Lá bài dầu khí được Nga chìa ra với EU nhưng kèm theo điều kiện Nga sẽ không thông qua Tuyên bố Năng lượng đã khiến bầu không khí của hội nghị tại Lan-ti chùng xuống. Tuyên bố này, được đưa ra từ năm 1991, quy định về việc quá cảnh các đường ống dẫn dầu, khí đốt và đầu tư trong lĩnh vực năng lượng, cũng như mở rộng thị trường cạnh tranh cho giới đầu tư ngoài nước giữa Nga và các nước thành viên EU. Theo Tổng thống Pu-tin, Nga không phản đối các điều khoản được ghi trong Tuyên bố nhưng một số vấn đề trong các điều khoản cần được xác định rõ hơn.

Ngoài ra, mối lo ngại của chính phủ các nước EU còn thể hiện ở chỗ, gần đây Mát-xcơ-va đã quyết định để tập đoàn khí đốt Gazprom khai thác mỏ Stốc-man tại biển Ba-ren và loại bỏ sự tham gia của các đối tác nước ngoài. Phía Nga phản bác lại rằng, quyết định trên không có nghĩa Nga đã thay đổi luật chơi, mà ngược lại Nga đang cố gắng hoàn thiện hệ thống pháp lý, để cải thiện môi trường đầu tư, để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là EU. Nga bảo đảm tất cả những dự án đầu tư của nước ngoài vào ngành dầu khí của Nga luôn được tôn trọng.

Thậm chí trong chuyến thăm Đức cách đây một tuần, Tổng thống Pu-tin đã từng đề nghị Thủ tướng Đức Mơ-ken về việc thành lập một liên minh năng lượng song phương. Tờ "Thương mại" của Nga cho biết, nội dung của đề xuất này là chuyển hướng cung cấp đến Đức một phần khí đốt khai thác ở mỏ Stốc-man của Nga. Theo kế hoạch này, người Đức sẽ nhận được từ 50 đến 55 tỷ mét khối khí đốt, thay cho từ 20 đến 45 tỷ mét khối khí như dự kiến ban đầu. Và nếu vậy, khoản khí đốt cung cấp cho Đức sẽ chiếm 60-70% tổng số sản lượng khí đốt khai thác từ mỏ Stốc-man. Tuy nhiên, lời đề nghị này đã bị Thủ tướng Mơ-ken khôn khéo từ chối, bởi chính sách đó không có lợi cho các hãng thuần Đức là Ruhrgas và RWE, cũng như cho cả những hãng phân phối khí đốt Đức liên doanh với Gazprom như Wingas, WIEH, Verbundetzgas. Thủ tướng Mơ-ken hiện đang hướng đến một liên minh khác là với Pháp. Hai nước này đã quyết định thành lập một liên minh năng lượng song phương trong lòng EU mà không có sự tham gia của thành viên thứ ba.

KIM OANH