Cột mốc lớn trước chân trời sáng

Diễn đàn khu vực ASEAN 13 tại Ma-lai-xi-a

Trên thế giới không thiếu những mô hình liên kết khu vực, thế nhưng hiếm có cuộc thử nghiệm nào tạo được dấu ấn như ASEAN. Để lại đằng sau 4 thập kỷ của những nỗ lực bền bỉ, từ nơi ẩn chứa tàn tích của chiến tranh, nghèo nàn và không ít sự nghi kỵ, Đông Nam Á đã vượt lên để buộc người ta phải nhắc đến mình như một trong những tổ chức khu vực thành công nhất trên thế giới. Với diện tích hơn 4,5 triệu ki-lô-mét vuông, dân số hơn 500 triệu người, GDP khoảng 750 tỷ USD và tổng kim ngạch xuất khẩu hằng năm khoảng 340 tỷ USD, ASEAN đã trở thành đối tác không thể thiếu trong nền kinh tế toàn cầu, tiếng nói của ASEAN ngày càng có trọng lượng.

Trong ASEAN không có những cường quốc kinh tế, không có những “người khổng lồ” về dân số hay diện tích, trong khi sự khác biệt lại rất nhiều. Thế nhưng, Đông Nam Á đã làm thế giới phải kinh ngạc bởi sức vươn dậy của mình. Những cú bùng nổ về kinh tế trong nhiều thập kỷ trước đây, khi tốc độ tăng trưởng của nhiều nước ASEAN có lúc lên tới 2 con số, đã giúp Xin-ga-po “hóa rồng”, nạp cho Ma-lai-xi-a, Thái Lan sức mạnh của “con hổ” kinh tế, biến Việt Nam thành hiện tượng trong nền kinh tế thế giới.

Sức mạnh của ASEAN là khả năng tìm được sự thống nhất trong đa dạng. Thực tế, dù khác biệt về trình độ phát triển, về chế độ chính trị, nét văn hóa, tôn giáo…nhưng ASEAN luôn thống nhất về mục tiêu chung, luôn biết hợp tác và chia sẻ để phát triển. Chính điểm mấu chốt trong nhận thức về sự ràng buộc lẫn nhau này đã tạo ra bản sắc riêng “phong cách ASEAN”, giúp nhân lên nội lực của từng thành viên, đưa ASEAN vượt qua thử thách để trở thành một cộng đồng gắn kết với những cơ hội đầy hấp dẫn.

Sức mạnh của ASEAN là sự năng động và linh hoạt, luôn tự biết điều chỉnh để thích nghi với môi trường và thế giới thay đổi để tôn lên giá trị, đem đến sức sống mới cho khu vực. Điều đó giải thích vì sao một tổ chức khi thành lập chỉ có một tuyên bố chung vỏn vẹn trong hai trang giấy, không có tiêu chuẩn nào cho nước thành viên ngoài tiêu chuẩn là ở khu vực Đông Nam Á, 9 năm sau khi thành lập mới có ban thư ký, 16 năm sau khi ra đời mới tiến tới khu vực thương mại tự do, nguồn tài chính thì luôn hạn hẹp, thế nhưng ASEAN lại thành công một cách kỳ lạ.

Bước sang tuổi 40, ASEAN đã trở thành một thực thể với 10 quốc gia, một cộng đồng ở trái tim của châu Á đầy năng động và hấp dẫn với các nhà đầu tư. Thế nhưng, cuộc đua toàn cầu không dừng lại. Những tổ chức khu vực như Liên minh châu Âu (EU), Khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA)…cũng đang tăng tốc vượt lên với những tham vọng mới. ASEAN lại đứng trước thách thức cần phải có tầm nhìn mới cho những cú đột phá tạo dựng vai trò và ảnh hưởng trong tương lai.

Tầm nhìn đó chính là bản Hiến chương ASEAN mà tổ chức này đang gấp rút hoàn thành với mục tiêu biến Đông Nam Á thành một thực thể vận hành theo những quy chế chặt chẽ. Một lần nữa thế giới lại được chứng kiến khả năng đặc biệt của ASEAN mà báo chí gọi là “luôn tự biết làm mới mình” bằng những sáng kiến mới, ý tưởng mới, nguồn lực mới, bằng nỗ lực làm cho mình hấp dẫn hơn, lôi cuốn hơn khiến các đối tác không thể bỏ qua. Ở cột mốc - tuổi 40, ASEAN lại đang tạo cho mình sức bật mới để hướng tới chân trời sáng tương lai.

Gia nhập ASEAN là bước hội nhập đầu tiên, là điểm tựa để “con tàu” hội nhập Việt Nam vượt qua dần các thử thách, vươn tới “giấc mơ” lớn hơn là gia nhập APEC, ASEM và cuối cùng là WTO, hoàn thành mục tiêu hội nhập sâu rộng và toàn diện vào nền kinh tế toàn cầu. Hơn một thập kỷ kể từ khi Việt Nam gia nhập ASEAN là khoảng thời gian ngắn cho một cuộc chuyển đổi lớn. Thế nhưng giờ đây, Việt Nam đến với “sân chơi” ASEAN không chỉ như người quan sát mà đã trở thành đối thủ cạnh tranh thực sự, một đối tác tin cậy, một hạt nhân đoàn kết với những sáng kiến, đóng góp thiết thực cho ASEAN.

Nhưng cũng có một thực tế không thể phủ nhận là Việt Nam vẫn đứng trước những thách thức không nhỏ trong quá trình hội nhập khu vực. Chưa nói đến việc khả năng chúng ta có thể sớm cải thiện thứ tự về tiềm lực trong bảng xếp hạng ASEAN, mà làm thế nào để thu hẹp khoảng cách tụt hậu với nhóm đầu trong khối cũng đang là thử thách. Quá khứ cho thấy không có nước nào trong ASEAN có thể sánh kịp với Việt Nam về tốc độ phát triển trong 10 năm qua. Thế nhưng, tốc độ đó vẫn chưa đủ để chúng ta có thể bắt kịp các đối thủ bởi điểm xuất phát của ta khá thấp.

Thực tế đó cho thấy trụ vững trong hội nhập đã khó nhưng tận dụng cơ hội quá trình liên kết để phát triển, thu hẹp khoảng cách tụt hậu còn khó hơn nhiều. Nhưng đó mới chính là cái đích hội nhập của Việt Nam./.

MẠNH TƯỜNG