Chỉ hai năm sau chiến thắng vang dội của Công đảng trong cuộc tổng tuyển cử năm 2024, ông Starmer đã phải chấp nhận thực tế rằng sự kiên nhẫn của cả cử tri lẫn chính các nghị sĩ trong đảng đang cạn dần. Một chính phủ từng được kỳ vọng sẽ khép lại giai đoạn hỗn loạn kéo dài dưới thời Đảng Bảo thủ lại nhanh chóng rơi vào vòng xoáy quen thuộc của nước Anh những năm gần đây khi đối mặt với tăng trưởng trì trệ, áp lực chi phí sinh hoạt, nhập cư tiếp tục ở mức cao và các dịch vụ công vẫn trong tình trạng quá tải.
Ông Starmer đối mặt với sức ép từ chức sau chiến thắng bầu cử mang tính quyết định vào Quốc hội của đối thủ Andy Burnham đã thúc đẩy thêm nhiều bộ trưởng trong Công đảng cầm quyền kêu gọi ông từ chức. Quy mô chiến thắng mà ông Burnham giành được cho một ghế nghị sĩ ở vùng Tây Bắc nước Anh vào hôm 19-6 đã gây áp lực lớn lên ông Starmer, với hàng chục nhà lập pháp và một số bộ trưởng âm thầm kêu gọi ông đưa ra một lộ trình cho việc rời đi của mình nhằm dọn đường cho cựu thị trưởng vùng Manchester.
Khi Công đảng giành tới 411 ghế tại Hạ viện năm 2024 mang tới chiếc ghế quyền lực cho ông Starmer, nhiều người hy vọng nước Anh sẽ có một chính phủ đủ mạnh để đưa đất nước thoát khỏi những dư chấn của Brexit. Nhưng việc giành đa số áp đảo trong nghị viện không đồng nghĩa với sự đồng thuận trong xã hội. Thực tế, Công đảng chỉ nhận được khoảng 1/3 tổng số phiếu bầu trên toàn quốc, cho thấy nền tảng chính trị của chính phủ không vững chắc như số ghế mà họ nắm giữ.
Trong bối cảnh đó, bất kỳ dấu hiệu suy giảm nào về kinh tế đều nhanh chóng chuyển thành sức ép chính trị. Tăng trưởng yếu, nợ công lớn, chi phí vay mượn thuộc nhóm cao nhất Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7), trong khi nhu cầu đầu tư cho quốc phòng, hạ tầng và phúc lợi xã hội ngày càng gia tăng đã khiến không gian điều hành của chính phủ bị thu hẹp đáng kể. Những lời hứa về thay đổi của ông Starmer vì thế dần bị phủ bóng bởi những gì diễn ra trong thực tế cho thấy chính phủ đang loay hoay trong xử lý các cuộc khủng hoảng thay vì tạo ra một hướng đi mới.
Nhưng nguyên nhân sâu xa hơn nằm ở chính cấu trúc chính trị hậu Brexit. Cuộc trưng cầu dân ý năm 2016 không chỉ đưa nước Anh rời Liên minh châu Âu mà còn làm lung lay những nền tảng đồng thuận vốn duy trì sự ổn định của hệ thống chính trị Anh trong nhiều thập niên. Brexit tạo ra những chia rẽ dai dẳng về kinh tế, bản sắc và nhập cư, đồng thời khiến cả Công đảng lẫn Đảng Bảo thủ liên tục rơi vào các cuộc tranh cãi nội bộ. Kể từ đó, nước Anh gần như bước vào trạng thái thay lãnh đạo thường trực.
Sự xuất hiện của ứng cử viên sáng giá Burnham vì thế được nhiều nghị sĩ Công đảng xem như một cơ hội để "thiết lập lại" hình ảnh của đảng cầm quyền trước kỳ bầu cử tiếp theo. Khác với ông Starmer, ông Burnham có lợi thế của một chính trị gia địa phương thành công. Trong gần một thập niên lãnh đạo vùng Đại Manchester, ông gắn tên tuổi với các dự án giao thông công cộng, phát triển nhà ở và phục hồi kinh tế đô thị. Ông xây dựng được hình ảnh một nhà lãnh đạo gần dân, thực dụng và ít bị cuốn vào những cuộc đấu đá phe phái ở Westminster.
Đó chính là lý do chiến thắng của ông Burnham trong cuộc bầu cử nghị sĩ gần đây đã tạo ra hiệu ứng chính trị mạnh mẽ, thúc đẩy làn sóng kêu gọi thay đổi lãnh đạo bên trong Công đảng. Đối với nhiều nghị sĩ, ông Burnham không chỉ là một ứng viên thay thế mà còn là biểu tượng của nỗ lực kết nối lại với tầng lớp cử tri lao động đã rời xa Công đảng trong những năm biến động hậu Brexit.
Tuy nhiên, triển vọng của ông Burnham trở thành người kế nhiệm của Thủ tướng Starmer vừa từ chức cũng không phải hoàn toàn xán lạn. Điều giúp ông thành công ở Manchester chưa chắc có thể được nhân rộng trên quy mô toàn quốc. Cho đến nay, ông vẫn chưa đưa ra những định hướng rõ ràng về chính sách đối ngoại, quốc phòng hay cách thức xử lý các vấn đề kinh tế vĩ mô. Hơn nữa, bất kỳ thủ tướng nào kế nhiệm cũng sẽ phải đối mặt với những thách thức mà ông Starmer từng gặp như tăng trưởng thấp, áp lực ngân sách, nhập cư gây chia rẽ xã hội và cử tri ngày càng thiếu kiên nhẫn với các lời hứa cải cách.
Thách thức thực sự đối với ông Burnham, nếu bước thành công vào số 10 phố Downing, sẽ là phải làm sao chứng minh rằng ông có thể làm được điều mà 6 thủ tướng Anh trước đó đều chưa hoàn thành, đó là khôi phục tăng trưởng, củng cố niềm tin của cử tri và mang lại không gian ổn định cho một đất nước đã quá mệt mỏi vì những cuộc thay đổi ở thượng tầng quyền lực.