Ba tháng sau, bà phải nhập viện vì biến chứng. Điều khiến bà cay đắng nhất không chỉ là sức khỏe bị ảnh hưởng mà còn là việc đoạn video ấy hoàn toàn là sản phẩm giả mạo được tạo dựng để câu tương tác và bán hàng.

Câu chuyện của bà Maria không còn là trường hợp cá biệt. Nó phản ánh một thực tế đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới khi mạng xã hội và các nền tảng video trực tuyến ngày càng trở thành nguồn tiếp cận thông tin chủ yếu của công chúng, vượt lên trên báo chí và các kênh truyền thông truyền thống.

Ảnh minh họa: TTXVN 

Một báo cáo thường niên do Viện nghiên cứu báo chí Reuters thuộc Đại học Oxford công bố mới đây cho biết, năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt lớn khi lần đầu tiên, mạng xã hội và các nền tảng video vượt qua các kênh truyền thống để trở thành nguồn tiếp cận tin tức phổ biến nhất trên toàn cầu. Báo cáo dài 180 trang này được thực hiện dựa trên khảo sát trực tuyến gần 100.000 người tại 48 quốc gia do công ty nghiên cứu thị trường YouGov tiến hành vào đầu năm nay.

Với nhiều người trẻ, các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, YouTube hay Instagram giờ đây không chỉ là nơi giải trí mà còn trở thành nơi họ tiếp nhận thông tin hằng ngày. Nhưng khác với báo chí truyền thống, nơi mỗi thông tin đều phải trải qua quy trình kiểm chứng, biên tập và chịu trách nhiệm pháp lý rõ ràng, môi trường mạng xã hội lại vận hành theo một nguyên tắc khác, đó là nội dung nào thu hút được nhiều sự chú ý hơn thì nội dung đó được ưu tiên lan truyền. Thực tế không ít tài khoản mạng xã hội có thể tán phát thông tin sai lệch rồi biến mất sau đó chỉ sau vài giờ.

Tại Mỹ, trong những năm gần đây, không ít người đã trở thành nạn nhân của các chiến dịch tin giả liên quan đến bầu cử, vaccine hay sức khỏe cộng đồng. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, những thông tin sai lệch thường lan truyền nhanh hơn tin chính xác bởi chúng đánh mạnh vào cảm xúc sợ hãi, tức giận hoặc tò mò của người dùng.

Ở Pháp, một số nhà nghiên cứu truyền thông gọi đây là hiện tượng "thị trường hóa sự chú ý", nơi các nhà sáng tạo nội dung cạnh tranh bằng lượt xem, lượt thích và chia sẻ thay vì độ chính xác của thông tin.

Đáng lo ngại hơn, khi các thuật toán ngày càng cá nhân hóa nội dung, người dùng có xu hướng chỉ nhìn thấy những điều mình muốn tin. Không ít người bắt đầu nghi ngờ các nguồn tin chính thống nhưng lại dễ dàng tin vào một video dài vài chục giây của một người hoàn toàn xa lạ trên mạng.

Những tác động tiêu cực không chỉ dừng ở vấn đề thông tin. Kết quả báo cáo Eurobarometre do Ủy ban châu Âu công bố giữa tháng này cho biết, thanh thiếu niên châu Âu dành trung bình 4,5 giờ/ngày trong tuần và 6,1 giờ/ngày cuối tuần để sử dụng các thiết bị kết nối internet. Đáng lo ngại hơn, 14% trong số họ cho biết dành tới hơn 10 giờ/ngày trước màn hình-nhiều hơn cả một ca làm việc tiêu chuẩn của người lớn. Báo cáo cho thấy, gần một phần ba thanh thiếu niên thừa nhận cảm thấy căng thẳng, buồn bã hoặc bị cô lập xã hội do ảnh hưởng của mạng xã hội. Một bộ phận thường xuyên so sánh bản thân với những hình ảnh được tô vẽ trên mạng, dẫn tới mặc cảm, lo âu và các vấn đề về sức khỏe tâm thần.

Chính vì vậy, nhiều quốc gia đã bắt đầu vào cuộc mạnh mẽ. Australia trở thành nước đầu tiên cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Anh cũng đang xúc tiến những quy định tương tự đối với TikTok, Snapchat, Facebook, Instagram, YouTube và lệnh cấm sẽ có hiệu lực từ năm sau. Canada, Pháp và Indonesia đều đã hoặc đang xem xét các biện pháp hạn chế tiếp cận mạng xã hội đối với người chưa thành niên.

Những quyết định cứng rắn ấy là nỗ lực của các chính phủ nhằm ngăn chặn nhiều hệ lụy khi mạng xã hội trở thành nguồn thông tin phổ biến của xã hội. Nó kéo theo những rủi ro từ tin giả như bị thao túng nhận thức, nội dung độc hại gây tác động xấu như khủng hoảng niềm tin và các chiến dịch gây ảnh hưởng vì những mục đích khác nhau...

Chính trong bối cảnh đó, vai trò của báo chí truyền thống không hề mất đi mà trái lại càng trở nên quan trọng hơn và không thể thay thế. Thực tế cho thấy, mỗi khi xuất hiện khủng hoảng, thiên tai, dịch bệnh hay xung đột, công chúng cuối cùng vẫn tìm đến các cơ quan báo chí uy tín để kiểm chứng điều gì là thật, điều gì là giả. Chính các thương hiệu báo chí uy tín lâu đời vẫn là điểm tựa cuối cùng trong dòng chảy thông tin ngày càng hỗn độn như hiện nay.

Không thể phủ nhận công nghệ có thể thay đổi cách con người tiếp nhận tin tức. Mạng xã hội có thể nhanh hơn, hấp dẫn hơn và phủ sóng rộng hơn. Nhưng tốc độ không đồng nghĩa với sự thật, còn lượng tương tác không thể đánh đồng với độ tin cậy.

Khi thế giới bước vào kỷ nguyên của thuật toán, điều xã hội cần hơn bao giờ hết không phải là nhiều thông tin hơn, mà là những nguồn thông tin đáng tin cậy hơn. Và đó chính là giá trị mà báo chí chính thống và các kênh thông tin truyền thống vẫn luôn gìn giữ.