Tại Addis Ababa, thủ đô Ethiopia, tài xế xe khách đường dài Tassew Tesfaye rất sợ một âm thanh đặc biệt. Đó là tiếng “tách” rỗng tuếch của vòi bơm nhiên liệu, báo hiệu rằng trạm xăng lại hết xăng. “Chỉ một tiếng tách thôi là cả sinh kế của một ngày coi như tiêu tan”, anh Tassew cho biết. Không có nhiên liệu, chiếc xe của anh không thể khởi động và nguồn thu nhập duy nhất của gia đình anh lập tức bị đe dọa. Trước tình hình này, Bộ trưởng Tài chính Ethiopia Ahmed Shide đã kêu gọi người dân và các tổ chức lớn sử dụng nhiên liệu một cách hợp lý để vượt qua khó khăn hiện nay.

Người dân xếp hàng tại trạm xăng ở thủ đô Addis Ababa, Ethiopia. Ảnh: Tân Hoa xã 

Tác động của việc giá năng lượng tăng cao ngày càng thể hiện rõ ở cấp độ kinh tế vĩ mô. Thống đốc Ngân hàng Dự trữ Nam Phi Lesetja Kganyago cảnh báo rằng nếu căng thẳng ở Trung Đông kéo dài, tỷ lệ lạm phát của Nam Phi có thể vượt quá 5%. Tình trạng thiếu hụt nhiên liệu cũng đang trở thành thách thức ngày càng lớn đối với an ninh lương thực của khu vực. Ông Ralph Mathekga, chuyên gia cao cấp tại tổ chức Geopolitical Intelligence Services có trụ sở tại Liechtenstein, cho biết, dầu diesel vẫn đóng vai trò then chốt trong sản xuất nông nghiệp. Theo ông Mathekga, nếu chi phí phân bón và sản xuất thực phẩm tăng cùng với giá dầu, người tiêu dùng có thể phải đối mặt với “cú sốc giá 3 tầng”.

Chi phí vận chuyển hàng hóa tăng vọt và giá nhiên liệu nhập khẩu cao đang gây áp lực ngày càng lớn lên dự trữ ngoại hối trên khắp châu Phi, góp phần làm gia tăng nguy cơ lạm phát. Nhiều doanh nghiệp nhỏ đang vật lộn để tồn tại khi phải gánh chịu những áp lực kinh tế này.

Những cú sốc từ bên ngoài đã phơi bày những điểm yếu về cấu trúc của châu Phi. Khả năng xử lý năng lượng trong nước hạn chế và sự phụ thuộc nặng nề vào chuỗi cung ứng toàn cầu khiến một số quốc gia đặc biệt dễ bị tổn thương. Ông Patrick Lumumba, một học giả người Kenya và cựu Giám đốc Ủy ban Chống tham nhũng Kenya, đã chỉ ra một nghịch lý dai dẳng: Mặc dù sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào, châu Phi vẫn tiếp tục xuất khẩu dầu thô trong khi nhập khẩu các sản phẩm tinh chế. Điều này khiến khu vực này dễ bị tổn thương trước những biến động toàn cầu. Theo ông Lumumba, thúc đẩy Khu vực Thương mại tự do lục địa châu Phi, mở rộng năng lực lọc dầu trong nước và đầu tư vào năng lượng tái tạo được xem là những bước đi quan trọng nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung từ nước ngoài, đồng thời tăng cường sự ổn định lâu dài.