50 phương án và một thất bại

Người trong cuộc

Trong một tài liệu được công bố cuối năm 2015 trên kênh truyền hình Rossiya 1, G.Át-xan-giơ (Julian Assange)-nhà sáng lập trang mạng WikiLeaks cho biết, ít nhất từ năm 2006, Mỹ đã có ý tưởng hạ bệ Tổng thống Xy-ri B.A.Át-xát. Song, phải tới năm 2011, các ý tưởng này mới trở thành kế hoạch. Nhưng, các kế hoạch đều không thành công. Một phần bị lực lượng an ninh chính quyền của Tổng thống B.A.Át-xát phá vỡ, một phần những kế hoạch này bị “chết” từ khi còn trong “trứng nước”, do người đứng đầu chính quyền Mỹ, Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma (B.Obama) không đồng tình thông qua.

 Đ.Lau-xơ trả lời phỏng vấn trên kênh NBC News của Mỹ. Ảnh: www.valeursactuelles.com

Thông tin mà G.Át-xan-giơ công bố cũng trùng khít với những thông tin mà Đ.Lau-xơ (Doug Laux), một cựu điệp viên thuộc Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) công bố trong cuốn hồi ký mới xuất bản tháng 4-2016, mang tựa đề Left of Boom (tạm dịch: Bên trái sự bùng nổ), trong đó kể rõ chi tiết 50 phương án lật đổ Tổng thống Xy-ri Át-xát. Trong cuộc trả lời phỏng vấn kênh NBC News (Mỹ), cựu điệp viên Đ.Lau-xơ cho biết, nội dung chính của cuốn hồi ký mô tả đầy đủ chi tiết những kế hoạch, những “phi vụ” mà ông đã soạn ra và trình lên Giám đốc CIA nhằm lật đổ Tổng thống Xy-ri B.A.Át-xát.

Đ.Lau-xơ còn cho biết thêm, theo luật liên quan tới thông tin tình báo, cuốn hồi ký không được phép tiết lộ chi tiết cụ thể về 50 phương án mà CIA chỉ đạo ông “soạn thảo”, nhưng những thông tin được cựu điệp viên này mô tả trong cuốn hồi ký đã được báo chí phương Tây đánh giá như cuốn phim chân thực “tường trình” đầy đủ về những nỗ lực của CIA nhằm “gạt” Tổng thống Át-xát sang một bên. Nội dung mà Đ.Lau-xơ đề cập đi sâu phân tích cả những vấn đề còn lớn hơn việc lật đổ cá nhân nhà lãnh đạo Xy-ri, đó là những kế hoạch làm cho chính phủ Xy-ri lâm vào tình cảnh hỗn loạn và dẫn tới khủng hoảng trầm trọng, qua đó thổi bùng căng thẳng giữa các nhóm sắc tộc…

"Chúng tôi đưa ra 50 lựa chọn tốt"-Đ.Lau-xơ khẳng định trong một cuộc phỏng vấn của kênh truyền hình Mỹ NBC News. Ông Đ.Lau-xơ kể lại: Mọi kế hoạch, chi tiết được cả tướng Đ.Pê-tra-ớt (D.Petraeus) lẫn Ngoại trưởng Mỹ khi đó, H.Clin-tơn (Hillary Clinton), và Bộ trưởng Quốc phòng L.Pa-nét-ta (Leon Panetta) ủng hộ và cho rằng kế hoạch đó có thể triển khai. Tuy nhiên, Tổng thống B.Ô-ba-ma và các nhà phân tích khác không đồng ý với họ.

Câu hỏi đặt ra là dựa vào đâu mà Đ.Lau-xơ lại xây dựng tới 50 phương án để lật đổ Tổng thống Át-xát? Báo Anh Telegraph phân tích cuốn hồi ký của Đ.Lau-xơ cho biết, rõ ràng Đ.Lau-xơ khi đó được đánh giá cao với vai trò là một điệp viên kỳ cựu. Đ.Lau-xơ nhận được lệnh cùng với một nhóm các thành viên tìm ra các cách thực thi tuyên bố của Tổng thống B.Ô-ba-ma hồi tháng 8-2011 rằng: "Đã đến lúc Tổng thống Át-xát phải từ nhiệm". Những chỉ huy của Đ.Lau-xơ muốn ông tìm ra cách thực thi quan điểm của Nhà Trắng, mà theo ông mô tả trong cuốn hồi ký: "Chính sách của Nhà Trắng năm 2011 là tìm ra những rạn nứt trong chế độ Tổng thống Át-xát để tạo ra quá trình chuyển đổi quyền lực ở Xy-ri, khuyến khích người dân quay lưng với chế độ".

Và với kinh nghiệm sống ở Áp-ga-ni-xtan, Xy-ri, lại đã từng gặp gỡ các tay súng nổi dậy Xy-ri, hiểu biết về ngôn ngữ Ả rập, Đ.Lau-xơ được chỉ huy của ông-người chỉ huy lực lượng đặc trách Xy-ri-xem như “tai mắt” cho lực lượng đặc trách Xy-ri của CIA. Ông được tin tưởng là cầu nối với các sĩ quan tình báo của nhiều nước đối tác của Mỹ tại Xy-ri, Đ.Lau-xơ thường xuyên phải báo cáo tin tức, các hành động tại Xy-ri cho cơ quan đầu não CIA… Đ.Lau-xơ đã làm tốt khi chuyển về các bản tin có giá trị tình báo cao. Những tin tức của Đ.Lau-xơ đã khiến CIA sôi sục, “thu hút sự chú ý” của các nhà lãnh đạo ở thủ đô Oa-sinh-tơn, và cuối cùng Đ.Lau-xơ được giao nhiệm vụ lập một kế hoạch với các phương án chi tiết để “hạ bệ” Tổng thống Át-xát.

Trong tiết lộ với NBC News đầu tháng 4-2016, Đ.Lau-xơ cho biết: Kế hoạch do ông chấp bút nhấn mạnh tới việc tăng cường khả năng cho các tay súng nổi dậy Xy-ri; gây sức ép cũng như chi tiền cho các thành viên chính quyền Át-xát nhằm “hất” ông Át-xát rời khỏi vị trí quyền lực. Những biện pháp này được một số thành viên trong chính phủ Mỹ coi là cách giải quyết hòa bình cuộc xung đột tại Xy-ri. Chính cựu Ngoại trưởng H.Clin-tơn trong cuốn hồi ký có tên Hard Choice (tạm dịch: Chọn lựa khó khăn) cũng khẳng định bà đặc biệt ủng hộ ý tưởng CIA bí mật vũ trang cho các tay súng chống chính phủ Xy-ri. Tuy nhiên, cho dù có nhiều quan chức cao cấp trong chính quyền của Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma đã đồng ý, nhưng riêng ông Ô-ba-ma lại không tán thành.

Thất bại

Kế hoạch của CIA được Đ.Lau-xơ mô tả là 50 “phương án tốt” nhưng cuối cùng vẫn thất bại. Nguyên nhân tại đâu? Theo Đ.Lau-xơ, nguyên nhân chính không phải ở việc chính quyền của ông Át-xát đề phòng và phá được, mà nó “chết” từ khi được trình lên ông chủ Nhà Trắng. Sau khi kế hoạch của mình không được sử dụng, Đ.Lau-xơ đã quyết định nghỉ việc. Một phát ngôn viên của CIA đã đánh giá về ông như sau: “Đáng buồn là sự nghiệp của ông Đ.Lau-xơ tại CIA đã không thành công”.

Tất cả các kế hoạch của Đ.Lau-xơ bị gạt bỏ và thay vào đó, chính quyền Tổng thống B.Ô-ba-ma đã phê duyệt một kế hoạch hành động khác của CIA, “khiêm tốn” hơn kế hoạch được đệ trình trước đó. Cụ thể, CIA đã đưa ra chương trình huấn luyện và vũ trang một số tay súng nổi dậy vào năm 2013, cung cấp vũ khí, trang bị như tên lửa chống tăng, một số vũ khí cá nhân... cho nhóm này. Tuy nhiên, những nỗ lực này đã không mang lại hiệu quả và bị chỉ trích là lãng phí. Lực lượng ôn hòa mang tên Quân đội Xy-ri tự do đã sụp đổ, nhiều tay súng nổi dậy bị lôi kéo vào quỹ đạo của các nhóm cực đoan, bao gồm al-Qaeda và IS.

Tình hình Xy-ri tiếp tục thay đổi nhanh chóng. Việc Mỹ từ chối hợp tác với quân đội của Tổng thống Át-xát lý giải cho nguyên nhân chiến dịch không kích của liên minh do Mỹ dẫn đầu trên thực tế không chặn được đà lớn mạnh của IS. Trong khi đó, chính phủ của Tổng thống Át-xát ngày càng mạnh lên dưới sự yểm trợ quân sự của Nga, khi Nga quyết định can dự vào cuộc chiến tại Xy-ri bằng một chiến dịch riêng. Những cuộc không kích cấp tập và đầy hiệu quả của Mát-xcơ-va cùng quyết tâm đối phó IS của quân đội chính phủ Xy-ri đã gây tổn thất đáng kể cho tổ chức cực đoan này, gián tiếp làm cho quân đội và chính quyền của Tổng thống Át-xát mạnh lên. Những thành quả bước đầu này thêm một lần nữa đánh dấu thất bại trong đối sách của Mỹ đối với Xy-ri.

Bản thân cựu điệp viên Đ.Lau-xơ giờ đây cũng chua chát khi dẫn nhận xét của tờ The Telegraph trích đăng một tài liệu mật bị rò rỉ của chính phủ Mỹ thừa nhận: Tổng thống Át-xát vẫn sẽ tại vị sau khi ông B.Ô-ba-ma rời Nhà Trắng.

NGUYỄN HÒA