QĐND - Ngày 23-1, Quốc hội Y-ê-men họp khẩn nhằm thảo luận đơn từ chức của Tổng thống Man-xua Ha-đi (Mansur M.Hadi). Động thái này bắt nguồn từ việc ngày 22-1, Tổng thống M.Ha-đi đệ đơn từ chức lên Quốc hội trong bối cảnh phiến quân Hu-thi siết chặt kiểm soát thủ đô Xa-na, đẩy đất nước rơi vào cuộc khủng hoảng chính trị sâu sắc hơn.

Trong đơn từ chức gửi Quốc hội, Tổng thống M.Ha-đi nêu rõ, ông không thể đảm nhiệm chức vụ lâu hơn khi đất nước đã “hoàn toàn rơi vào bế tắc”, đồng thời nhấn mạnh, các thủ lĩnh chính trị đã thất bại trong việc đưa Y-ê-men trở lại yên bình. Trước đó, Thủ tướng Y-ê-men Kha-lít Ba-ha (Khalid Bahah) cũng đệ đơn từ chức khi cho biết, ông không muốn trở thành “một phần của sự sụp đổ” ở Y-ê-men. Phát biểu về động thái này, Tổng thống M.Ha-đi cho biết, Thủ tướng Kha-lít Ba-ha cùng nội các sẽ không thay đổi quyết định dưới bất kỳ trường hợp nào. Theo Hiến pháp Y-ê-men, Phó tổng thống sẽ tạm thời đảm nhiệm quyền điều hành đất nước trong trường hợp Tổng thống từ chức. Tuy nhiên, kể từ khi lên nhậm chức Tổng thống vào tháng 2-2012, ông M.Ha-đi vẫn chưa chỉ định Phó tổng thống.

Nhóm phiến quân Hu-thi bao vây bên ngoài tư dinh của Tổng thống M.Ha-đi. Ảnh: AP

Tổng thống M.Ha-đi, 69 tuổi, xuất thân từ miền Nam và lên nắm quyền từ năm 2012 theo kế hoạch hòa bình được Liên hợp quốc và các nước vùng Vịnh ủng hộ. Theo Roi-tơ, Tổng thống M.Ha-đi là đồng minh của phương Tây và ủng hộ nhiệt tình chiến dịch không kích bằng máy bay không người lái của Mỹ chống lại nhóm Al-Qaeda trên Bán đảo A-rập (AQAP) tại Y-ê-men, tổ chức chủ mưu nhiều vụ tấn công khủng bố bất thành nhằm vào Mỹ và vừa nhận trách nhiệm vụ tấn công kép đẫm máu ở Pa-ri (Pháp) mới đây.

Quyết định từ chức của Tổng thống M.Ha-đi được đưa ra trong bối cảnh phiến quân Hu-thi siết chặt kiểm soát thủ đô Xa-na, sau khi giành quyền kiểm soát gần như hoàn toàn thành phố này từ hồi tháng 9-2014. Thủ lĩnh của Hu-thi là Áp-đen Ma-lếch An Hu-thi (Abdel-Malek al-Houthi) đã yêu cầu Tổng thống M.Ha-đi phải thực thi thỏa thuận chia sẻ quyền lực được ký kết hồi tháng 9-2014, theo đó, Hu-thi được phép tham gia vào mọi cơ quan nhà nước, bộ máy an ninh quân sự và Ủy ban Soạn thảo Hiến pháp. Nhóm này còn cáo buộc Tổng thống M.Ha-đi "bao che tham nhũng" và ủng hộ "tình trạng chia rẽ" của Y-ê-men khi đưa ra dự thảo Hiến pháp phân chia đất nước thành nhà nước liên bang gồm 6 khu vực. Thậm chí, nhóm này đã bắt cóc Chánh Văn phòng Tổng thống A-mét A-oát Bin Mu-ba-rắc (Ahmed Awad bin Mubarak) nhằm gây sức ép đối với chính quyền của Tổng thống M.Ha-đi.

Ngày 20-1, các tay súng Hồi giáo Hu-thi đã đột kích tư dinh Tổng thống và đánh chiếm Phủ Tổng thống tại thủ đô Xa-na, gây quan ngại đặc biệt cho Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, phương Tây và các nước A-rập trong cuộc chiến chống khủng bố tại Y-ê-men.

Nhằm giảm bớt căng thẳng, ngày 21-1, chính phủ Y-ê-men đã ký một thỏa thuận hòa bình với phiến quân Hu-thi. Theo đó, các tay súng Hu-thi phải rút khỏi tư dinh của ông M.Ha-đi cũng như dinh Tổng thống và một căn cứ quân sự đã chiếm ở thủ đô Xa-na. Tuy nhiên, các nguồn tin quan chức cho biết, đến thời điểm hiện tại, phiến quân Hu-thi vẫn chưa rút khỏi dinh Tổng thống, đồng thời triển khai thêm quân bao vây tòa nhà Quốc hội.

Trong một tuyên bố trên website của mình, phong trào phiến quân Hu-thi đã hoan nghênh quyết định từ chức của cả Tổng thống M.Ha-đi và Thủ tướng Ba-ha cùng nội các. Phong trào này cũng đưa ra đề xuất thành lập một Hội đồng Tổng thống, cơ quan sẽ bao gồm các nhóm do Hu-thi lãnh đạo, quân đội và một số đảng phái chính trị để cùng tham gia điều hành đất nước trong giai đoạn chuyển tiếp.

Trước những diễn biến chính trị phức tạp tại Y-ê-men, Mỹ đã rút thêm nhân viên Đại sứ quán khỏi quốc gia châu Phi này. Tuy nhiên, Mỹ khẳng định, chưa có kế hoạch đóng cửa Đại sứ quán tại Y-ê-men, do duy trì hoạt động của cơ quan ngoại giao này đóng vai trò quan trọng đối với chương trình hợp tác chống khủng bố giữa quân đội Mỹ và lực lượng an ninh sở tại. Trong khi đó, Đặc phái viên Liên hợp quốc tại Y-ê-men, ông Gia-man Bê-nô-ma (Jamal Benomar) kêu gọi các bên tại nước này giải quyết khủng hoảng thông qua các thỏa thuận đã được ký kết. 

BÌNH NGUYÊN