Cấy lúa vụ đông xuân 2008-2009 ở huyện Cờ Đỏ, thành phố Cần Thơ. Ảnh: SONG AN
Giữa tháng 12, nước lũ đã rút, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) bắt đầu xuống giống lúa vụ đông xuân 2008-2009, vụ có sản lượng thu hoạch cao nhất trong năm. Cũng thời điểm này, lúa giống tăng giá và khan hiếm, giá phân bón cao, trong khi lúa thu hoạch vụ trước còn ứ đọng, giá thấp... Khó khăn đối với nhà nông, có thể nói là chồng chất, đòi hỏi cần được hỗ trợ, giải quyết từ nhiều phía.

Nông dân chật vật với giống

Sát ngày xuống giống, bà Nguyễn Thị Hoàng, xã Ngọc Chúc, huyện Giồng Riềng (Kiên Giang) vẫn chưa biết chọn giống lúa nào cho vụ mới. Gặp chúng tôi, bà Hoàng than thở:

- Mấy năm trước, tui và nhiều người trong xã đều chọn giống lúa IR 50404 vì có đặc tính chống rầy cao. Vừa qua, loại lúa này khó bán, lại bị tư thương ép giá thê thảm. Vụ này, tôi tính đổi giống lúa xác nhận chất lượng cao, nhưng giá cao quá, lại khan hiếm. Tôi chưa biết chọn gieo loại nào cho phù hợp.

Đó cũng là nỗi lo chung của nhiều nông dân ĐBSCL. Năm 2008 sản xuất lúa đầy bấp bênh, giá lên xuống thất thường đã đẩy nhiều nông dân vào cảnh nợ nần. Nhiều hộ lỗ nặng, không có tiền để mua giống lúa xác nhận, chất lượng cao, đành phải nợ giống lúa cũ của các đại lý để tiếp tục gieo giống vụ lúa mới.

Ông Nguyễn Văn Tèo (xã Tân Ân, huyện Cần Đước, Long An) cho chúng tôi biết:

- Xã Tân Ân và các xã lân cận từ trước đến nay chủ yếu trồng giống lúa thơm. Hai giống lúa thơm đang được sử dụng nhiều là Jasmine và Khaodadmali. Năm nay giống lúa chất lượng cao đột nhiên khan hiếm, giá tăng vọt. Vụ vừa rồi, nhiều hộ trong xã này gieo giống lúa thơm nhập từ Cam-pu-chia về để xuống giống đông xuân sớm, hơn một tháng sau đã bị bệnh vàng lùn, mất trắng, phải đào bỏ, trồng lại từ đầu.

Tìm hiểu ở các huyện Cờ Đỏ, Thốt Nốt, Vĩnh Thạnh (thành phố Cần Thơ), chúng tôi thấy nhiều hộ gieo sạ không theo cơ cấu giống của ngành nông nghiệp địa phương đưa ra. Ông Phạm Văn Quỳnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN và PTNT) Cần Thơ, cho biết:

- Trong tháng qua, lúa thơm từ Cam-pu-chia “tràn qua” với mức giá cao nên ở một số nơi, nông dân tự phát gieo sạ giống lúa thơm mua trôi nổi trên thị trường cho vụ đông xuân 2008-2009. Sở NN và PTNT Cần Thơ đã ra văn bản khuyến cáo nông dân và cử cán bộ xuống cơ sở hướng dẫn nông dân tuân thủ cơ cấu giống lúa. Việc đổ xô trồng lúa thơm không rõ nguồn gốc, chạy theo lợi nhuận sẽ phá vỡ cơ cấu giống lúa và điều kiện thổ nhưỡng địa phương.

“Sốt” giống chất lượng cao

Vụ đông xuân 2008-2009, các địa phương ĐBSCL dự kiến gieo sạ trên diện tích khoảng 1,5 triệu héc-ta, cần hơn 200.000 tấn lúa giống, theo kế hoạch, từ nay đến cuối tháng 12-2008 sẽ hoàn thành. Tuy nhiên, hiện nay lúa giống chất lượng cao vừa khan hiếm, vừa sốt giá.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, hiện ở các tỉnh ĐBSCL giá giống lúa chất lượng cao như: OM 2517, OM 4900... giá 10.000 đồng/kg (cao hơn vụ đông xuân 2007-2008 là 2.000 đồng/kg); giống nguyên chủng 15.000 đồng/kg (cao hơn 4.000 đồng/kg)... Giá giống lúa xác nhận chất lượng cao, trong khi đó giá lúa hàng hóa IR 50404 hiện tại chỉ 2.800 đồng/kg. Những hộ gặp khó khăn của vụ lúa vừa rồi, đều không có khả năng mua lúa giống xác nhận do giá quá cao.

Các nhà khoa học, chuyên gia nông nghiệp thuộc viện, trường đại học và trung tâm giống của 13 địa phương ở ĐBSCL vừa bình chọn 9 giống lúa triển vọng năm 2009 với đặc trưng cho năng suất, chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu xuất khẩu và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt: OM6073, OM6072, OM5472, OM5451, OM5464, OM5453, OM2471, OM4088 và OM5199.

Khảo sát của Viện Lúa ĐBSCL cho thấy, hiện tại hệ thống cung ứng lúa giống của cơ quan chức năng ở khu vực này chỉ đạt khoảng 30% nhu cầu về giống. Cơ cấu giống lúa đang bị mất cân đối và không được kiểm soát ở các địa phương.

Ông Trương Ngọc Trinh, Giám đốc Trung tâm Giống nông nghiệp tỉnh Hậu Giang, cho biết: “Vụ đông xuân, toàn tỉnh gieo sạ khoảng 80.000ha với nhu cầu giống khoảng 12.000 tấn (120-150 kg/ha). Tuy nhiên, Trung tâm chỉ có hơn 5ha sản xuất lúa giống, nên nguồn cung hạn chế. Trung tâm đưa ra 118 tấn giống OM 5930, OM 4900, OM 6162, OM 6073, MTL 466, vừa nguyên chủng, vừa xác nhận, so với nhu cầu thực tế thì không đáp ứng được”.

Ông Dương Nghĩa Quốc, Phó giám đốc Sở NN và PTNTtỉnh Đồng Tháp cho biết: Chưa khi nào nông dân ĐBSCL đối mặt với mùa xuống giống vụ đông xuân khó khăn chất chồng như năm nay. Lúa sản xuất vụ trước không bán được, trong khi chi phí đầu tư cho mùa vụ mới đầy khó khăn, giá lúa giống, phân bón quá cao. Chi phí đầu tư trung bình mỗi héc-ta khoảng 15 triệu đồng. Nhiều hộ phải “bấm bụng” vay mượn tiền để tái sản xuất, đầu tư mua giống lúa thơm ở mức giá quá cao.

Cần nhiều trợ giúp cho “vựa lúa” ĐBSCL

Mấy tháng gần đây tại “vựa lúa” ĐBSCL xảy ra tình trạng tồn đọng hàng triệu tấn lúa. Giá lúa nội giảm nhanh trong khi lúa gạo Thái Lan, Cam-pu-chia lại được nhập ồ ạt vào các tỉnh ĐBSCL. Đầu tháng 12-2008, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các Tổng công ty Lương thực miền Nam nhanh chóng triển khai thu mua lúa tồn đọng trong dân khoảng 600.000 tấn gạo hàng hóa (khoảng 1 triệu tấn lúa). Hàng loạt nhà khoa học, chuyên gia nông nghiệp đã nhận định về hiện tượng này và cùng chung quan điểm lý giải nguyên nhân, là do lúa của Việt Nam có chất lượng thấp, khó cạnh tranh về giá và chất lượng so với các nước khác. Để khắc phục, trước mắt phải giải được bài toán về lúa giống, tổ chức sản xuất. Cấp thiết phải hỗ trợ nông dân đưa lúa giống chất lượng cao vào sản xuất theo lộ trình, cơ cấu giống hợp lý.

Thành phố Cần Thơ được đánh giá có nhiều biện pháp hiệu quả trong công tác chuẩn bị và cơ cấu nguồn giống lúa hợp lý. Vụ đông xuân 2008-2009 với kế hoạch xuống giống khoảng 90.300ha, ngành nông nghiệp đã có những chuẩn bị về cơ cấu nguồn lúa, kịp thời khuyến cáo nông dân khi chuyển đổi giống gieo sạ không hợp lý. Thành phố đã đầu tư kinh phí xây dựng hệ thống nhân giống lúa 3 cấp khá hiệu quả, đáp ứng được khoảng 70% nguồn giống lúa xác nhận chất lượng cao.

Ngành nông nghiệp tỉnh Bạc Liêu cũng có nhiều hình thức hỗ trợ cho nông dân hợp lý. Ông Phan Văn Liêm, Giám đốc Trung tâm giống nông nghiệp tỉnh Bạc Liêu cho biết:

- Vụ lúa đông xuân năm nay, Trung tâm tổ chức hỗ trợ 40% tiền lúa giống chất lượng cao khi bán cho nông dân. Hiện Trung tâm dự trữ hơn 100 tấn lúa giống nguyên chủng và dự kiến tiếp tục bổ sung nếu bà con mở rộng diện tích sản xuất. Toàn tỉnh đã xây dựng được 18 câu lạc bộ, tổ sản xuất lúa giống, trung bình tạo ra khoảng 15.000 tấn lúa giống/năm, đáp ứng khoảng 15% diện tích sản xuất. Dù chưa đáp ứng đủ nhu cầu, nhưng nguồn giống của trung tâm cung cấp luôn bảo đảm chất lượng, được nông dân tin cậy.

Theo tiến sĩ Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, chúng ta cần phải đột phá về khâu giống lúa và phương thức sản xuất tốt, có nhiều chính sách hỗ trợ cho nông dân. Hiện nay, 70-80% giống lúa của Viện Lúa ĐBSCL đưa ra đều đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Viện đã chọn ra những bộ giống có đặc tính tương tự như IR 50404 nhưng chất lượng cao hơn để bà con nông dân thay thế dần trong những vụ kế tiếp. Để thực hiện tốt, cần có chính sách trợ giá lúa giống, định hướng, trang bị cho nông dân các kiến thức, điều kiện tiếp cận nguồn lúa giống bảo đảm, thực sự làm chủ về kỹ thuật ngay trên ruộng của mình.

TRUNG KIÊN