QĐND - Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vừa công bố giá bán điện mới. Theo đó, giá bán điện bình quân là 1.437đ/kWh (chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng), tăng 68đ/kWh (5%) so với giá bán điện bình quân trước đó (1.369đ/kWh). Giá điện tăng luôn là một tin không vui đối với nền kinh tế cũng như đối với cuộc sống người dân, nhất là khi khó khăn đang chồng chất.

Nhà máy thủy điện Sơn La cung cấp một lượng điện năng lớn với giá thành rất rẻ. Ảnh: Mạnh Hưng

 

Thuận lợi ngành điện và khó khăn của nền kinh tế

Lần tăng giá điện này diễn ra vào thời điểm khá nhạy cảm khi kinh tế đang trong thời kỳ khó khăn, doanh nghiệp lao đao, cận Tết hàng hóa tiêu dùng thường có xu hướng tăng giá... Hơn nữa, Nhà máy thủy điện Sơn La (công suất tới 2.400MW, sản lượng điện trung bình hằng năm 10,2 tỷ kWh) vừa được khánh thành, bổ sung cho lưới điện quốc gia một lượng điện giá rẻ rất lớn. Với các nhà máy thủy điện lớn của EVN, giá thành sản xuất điện chỉ là 507 đồng/kWh. Năm nay, lãnh đạo EVN cho biết, lãi của EVN khoảng từ 3.500 tỷ đồng đến 4000 tỷ đồng.

Thế nhưng, ông Đinh Quang Tri, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho rằng, đứng trên góc độ người tiêu dùng thì dù điện tăng giá chỉ 1 đồng cũng là bất hợp lý. Tuy nhiên, EVN đã tính toán kỹ cho lần tăng giá vào cuối năm này, để hạn chế đến mức thấp nhất những tác động tiêu cực. Chia sẻ với quan điểm này, ông Đinh Thế Phúc, Phó cục trưởng Cục Điều tiết điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, tăng giá điện 5% thì chỉ số giá tiêu dùng (CPI) sẽ chỉ tăng 0,12%.

Giá các nguyên liệu đầu vào năm 2012 tăng so với trước. Ngày 15-9, Bộ Tài chính yêu cầu EVN tăng giá mua than. Tổng mức tăng chi của EVN do giá than tăng khoảng 900 tỷ đồng. Giá khí cũng đã tăng và từ ngày 1-1-2013 sẽ tăng nữa.

Theo ông Đinh Quang Tri, việc bảo đảm cung ứng đủ điện cho nền kinh tế mới là vấn đề quan trọng nhất. Các doanh nghiệp rất cần nguồn cung điện ổn định, không bị mất điện giữa chừng, gây gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong khi ấy, EVN là người đi mua điện và phân phối, không thể lúc nào cũng mua đắt bán rẻ. Nếu cứ ép các nhà máy phát điện bán giá thấp thì sẽ không có người đầu tư thêm các nhà máy mới, dẫn tới nguy cơ thiếu điện. 

Phó tổng giám đốc EVN cho rằng, giá điện ở Việt Nam còn rẻ hơn rất nhiều so với giá điện ở những quốc gia trong khu vực. Cụ thể, giá điện bán lẻ ở Việt Nam chưa tới 7 cents/kWh thì ở Thái Lan là hơn 9 cents/kWh (4 tháng xem xét điều chỉnh một lần). Tại Xin-ga-po, giá điện hơn 20 cents/kWh (mỗi quý xem xét điều chỉnh một lần). Tại Phi-líp-pin, giá điện là 27-28 cents/kWh, (mỗi tháng xem xét điều chỉnh 1 lần). 

Năm nay, tuy EVN lãi 3.500 - 4000 tỷ đồng nhưng phải bù lỗ các năm trước khoảng 3.500 tỷ đồng. Thủ tướng cũng đã chỉ đạo trong năm 2012-2013, EVN cần bù hết lỗ các năm trước. Ông Đinh Quang Tri cho rằng tình hình cung ứng điện thời gian tới có thể sẽ không thuận lợi khi miền Trung từ đầu năm đến giờ chưa có trận lũ nào, vì thế thủy điện khó phát huy được tác dụng và sẽ lại phải sử dụng các nguồn điện giá cao.

Tăng giá cuối năm để hạn chế ảnh hưởng đến CPI

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, EVN đã rất "tỉnh táo" khi chọn thời điểm gần hết năm để tăng giá điện bởi lúc này các đơn vị đã chốt số liệu tổng kết và kế hoạch năm. Như vậy, các chỉ số vĩ mô của nền kinh tế trong năm 2012 cũng sẽ ít bị ảnh hưởng.

Tiến sĩ Lê Đăng Doanh nhìn nhận, chọn tăng giá điện vào ngày 22-12, (tương tự năm trước EVN cũng tăng giá điện vào khoảng thời gian này) giúp chỉ số CPI của cả năm vẫn giữ được "con số đẹp". Tuy nhiên, tăng giá vào thời điểm này sẽ góp phần đáng kể vào việc làm tăng thêm giá hàng hóa vào dịp Tết, thêm gánh nặng chi tiêu cho người dân vốn đã khó khăn, chứ không chỉ đơn thuần mỗi hộ tăng thêm vài chục nghìn đồng tiền điện như tính toán của EVN. Theo ông Doanh, chi phí đầu vào của doanh nghiệp Việt Nam đang ở mức cao hơn nhiều nước trong khu vực, việc tăng giá điện vào thời điểm sức doanh nghiệp đang rất yếu sẽ khiến sản xuất khó khăn hơn, hàng tồn kho càng tăng mạnh.

Ông Phạm Chí Cường, Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam nhìn nhận, ngành thép tiêu thụ điện rất lớn, trong khi đó, kinh doanh thép đang ế ẩm do thị trường xây dựng, bất động sản đang đóng băng. Các doanh nghiệp thép không thể tăng giá thép theo giá điện được.

Đại tá Nguyễn Xuân Khải, Giám đốc Công ty 76 (Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng), đơn vị chuyên sản xuất hàng may mặc cho biết, việc tăng giá điện thêm 5% sẽ làm công ty phải chi mỗi tháng thêm 30 triệu đồng tiền điện, chắc chắn ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh. "Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt Nam cũng đã quen với sự tăng giá bất ngờ của giá thành đầu vào. Vì thế, Công ty 76 vẫn xoay xở được" - Đại tá Nguyễn Xuân Khải lạc quan.

Theo ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, vấn đề lớn nhất hiện nay là giá điện vẫn chưa công khai, minh bạch đủ mức cần thiết. “Thay vì công bố giá thành hằng năm như hiện nay, EVN cần sớm tiến tới cơ chế công bố hằng quý, nói rõ cho người dân biết giá thành 1kWh là bao nhiêu, giá bán là bao nhiêu. Nếu có sự minh bạch đó thì người dân mới hiểu được chính xác mức độ lỗ lãi của EVN và đồng thuận nếu EVN phải tăng giá vì lỗ”, ông Ngãi nói.

Chung quan điểm này, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng, lãnh đạo EVN chưa làm rõ được rằng với các khoản lỗ mà EVN công bố thì bao giờ bù lỗ xong và bù lỗ xong thì có hạ giá điện không hay tiếp tục duy trì giá để hưởng lợi. “Nếu EVN không giải thích thỏa đáng về các khoản lỗ này cũng như lộ trình bù lỗ và sau bù lỗ, thì việc tăng giá điện sẽ không phù hợp với bối cảnh chung”, ông Phong nhìn nhận.

HỒ QUANG PHƯƠNG