QĐND - Ngày 20-9, tại thủ đô Min-xcơ của Bê-la-rút, các nhà đàm phán đại diện cho Ki-ép và lực lượng đòi liên bang hóa ở U-crai-na đã ký thỏa thuận lập vùng phi quân sự ở miền Đông nước này. Bản ghi nhớ hòa bình này được cho là giúp tiếp tục duy trì lệnh ngừng bắn hiện nay, vốn đang gặp nhiều thách thức do các cuộc giao tranh vẫn nổ ra giữa hai bên.

Cựu Tổng thống L. Cu-sma (giữa) đại diện cho Ki-ép tại cuộc đàm phán. Ảnh: AP

Trả lời báo giới sau cuộc đàm phán kéo dài 7 giờ đồng hồ, đại diện chính quyền Ki-ép, cựu Tổng thống U-crai-na, Lê-ô-nít Cu-sma (Leonid Kuchma), nói: “Chúng tôi đã ký một bản ghi nhớ và đây sẽ là cơ hội tạo ra "vùng đệm" phi quân sự rộng ít nhất 30km. Kết quả quan trọng nhất là văn kiện này giúp chúng ta củng cố niềm tin về một giải pháp bền vững cho cuộc khủng hoảng tại U-crai-na. Đây là bản ghi nhớ về việc thực thi kết quả các cuộc tham vấn của nhóm tiếp xúc 3 bên về U-crai-na”.

Ông L.Cu-sma cho biết, theo thỏa thuận 9 điểm, trong đó đặc biệt nhấn mạnh việc tiếp tục duy trì lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 5-9 vừa qua, cả hai bên nhất trí ngừng sử dụng mọi loại vũ khí hạng nặng tại các khu vực có dân cư sinh sống và rút trọng pháo khỏi khu vực ngừng bắn. Ngoài ra, thỏa thuận cũng yêu cầu tất cả các nhóm vũ trang nước ngoài rút binh sĩ và các phương tiện chiến đấu đến các điểm cách khu phi quân sự ít nhất 15km. Tổ chức An ninh và Hợp tác châu âu (OSCE) chịu trách nhiệm giám sát các bên thực thi thỏa thuận. Được biết, khoảng 500 quan sát viên sẽ được cử đến miền Đông U-crai-na để giám sát thỏa thuận này.

Theo giới phân tích, thỏa thuận vừa đạt được đánh dấu nỗ lực mới nhất nhằm đem lại hòa bình cho các tỉnh miền Đông U-crai-na, nơi diễn ra các cuộc xung đột đẫm máu suốt từ tháng 4 vừa qua cướp đi sinh mạng của gần 3000 người và đẩy ít nhất 260.000 người phải đi sơ tán đến các khu vực khác ở trong nước. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là cuộc khủng hoảng ở U-crai-na có hy vọng kết thúc bởi vấn đề lớn nhất hiện nay là quy chế cho các khu vực đòi ly khai tại miền Đông vẫn chưa được giải quyết.

Trong thỏa thuận hòa bình mới đạt được tại Bê-la-rút hôm 20-9, vấn đề quy chế của các khu vực Lu-gan-xcơ và Đô-nhét-xcơ, hiện do lực lượng đòi liên bang hóa kiểm soát, lại không được đề cập tới. Trước thềm các cuộc đàm phán, lãnh đạo chính quyền tự xưng tại Đô-nhét-xcơ đã bày tỏ hy vọng có thể ký một văn kiện “cho thấy lập trường liên quan tới quy chế đặc biệt mà chính quyền U-crai-na phải trao cho các khu vực miền Đông”.

Phát biểu với báo chí sau cuộc gặp nhóm tiếp xúc, đại diện khu vực miền Đông A.Da-kha-chen-cô (Aleksandr Zakharchenko) một lần nữa khẳng định, lực lượng đòi liên bang hóa sẽ không thay đổi lập trường về vấn đề này. “Vấn đề quy chế cho các khu vực miền Đông đã không được thảo luận tại cuộc gặp. Tuy nhiên liên quan tới vấn đề này, lập trường của chúng tôi và Chính phủ U-crai-na là hoàn toàn khác nhau. Các bên đều có những cách giải thích riêng theo luật pháp của mình về quy chế đặc biệt của những vùng lãnh thổ này tại U-crai-na”, ông A.Da-kha-chen-cô nói.

Trước khi diễn ra cuộc gặp, Quốc hội U-crai-na hôm 16-9 đã phê chuẩn dự luật do Tổng thống P.Pô-rô-sen-cô (Petro Porochenko) đề xuất về việc áp dụng quy chế tự trị đặc biệt tại một số khu vực nhất định của vùng Lu-gan-xcơ và Đô-nhét-xcơ trong thời gian ba năm. Tuy nhiên, lực lượng đòi liên bang hóa tại miền Đông đã bác bỏ đạo luật này và cho là không thích hợp vì “khu vực này không còn là một phần của U-crai-na nữa”.

Chính vì thế, theo các nhà phân tích, dù nhận được sự đánh giá tích cực của các bên liên quan, song thỏa thuận vừa đạt được vẫn không đủ để chấm dứt cuộc khủng hoảng hiện nay. Những gì đang diễn ra cho thấy, dường như các bên tìm cách kéo dài thời gian để tìm kiếm thêm sự ủng hộ, cũng như củng cố lại lực lượng sau một thời gian dài xung đột. Bằng chứng rõ nhất là song song với việc thúc đẩy lệnh ngừng bắn, chính quyền U-crai-na vẫn đang tìm kiếm sự ủng hộ về quân sự của Mỹ và phương Tây, trong khi lực lượng đòi liên bang hóa tại miền Đông vẫn kiên quyết không chịu từ bỏ mục tiêu độc lập, điều mà chắc chắn chính quyền U-crai-na sẽ không thể chấp nhận.

Trong một diễn biến có liên quan, Itar-Tass ngày 20-9 đưa tin đoàn xe chở hàng viện trợ thứ ba của Nga đã tới Đô-nhét-xcơ mang theo nước sạch và thực phẩm. Nguồn tin cho hay đoàn xe trên gồm 200 chiếc đang tiến hành bốc dỡ hàng cứu trợ tại Đô-nhét-xcơ sau khi vượt qua biên giới Nga - U-crai-na. Tương tự hai chuyến hàng trước, đoàn xe thứ ba này chở khoảng 2000 tấn hàng, bao gồm thực phẩm, ngũ cốc, đồ ăn đóng hộp, máy phát điện, đồ dùng y tế, quần áo ấm và nước đóng chai. Giới chức Nga khẳng định, sau khi hoàn tất quá trình bốc dỡ, đoàn xe sẽ quay trở về Nga.

NGỌC HÀ