Các doanh nghiệp sản xuất hàng thiết yếu, hàng phục vụ xuất khẩu cần nhận được chính sách ưu tiên.Ảnh: TTXVN

Mặc dù đạt được thành tích khả quan trong xuất khẩu 6 tháng đầu năm, nhưng các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp đều đang đứng trước những thách thức không nhỏ. Đó là: thiếu vốn vay; tình trạng cắt điện không báo trước; thiếu nhân công lao động; quá tải cảng biển… Giá xăng, dầu lại vừa tăng, khiến chi phí đầu vào sẽ cao hơn, doanh nghiệp phải tính toán chi li, tránh lỗ...

Kim ngạch tăng nhưng lợi nhuận thấp

Theo Bộ Công Thương, 6 tháng đầu năm, xuất khẩu của Việt Nam đạt 30,6 tỉ USD, tăng 35,8% so với cùng kỳ năm 2007. Đây là mức tăng trưởng cao nhất so với những năm trước, là điều đáng mừng trong bối cảnh tình hình kinh tế thế giới và trong nước đang khó khăn, phức tạp.

Tuy nhiên, có một thực tế, việc tăng trưởng kim ngạch này không đồng nghĩa với việc lợi nhuận của doanh nghiệp tăng cao, bởi chi phí đầu vào quá lớn. Ông Nguyễn Chiến Thắng, Chủ tịch Hiệp hội chế biến gỗ và thủ công mỹ nghệ thành phố Hồ Chí Minh than thở: “Trong thời điểm hiện nay, đối với các doanh nghiệp sản xuất đồ gỗ, mỹ nghệ, giá xuất khẩu phải tăng 15-20% thì mới cân bằng được với các chi phí đầu vào. Tuy nhiên, hiện các khách hàng chỉ đồng ý tăng tới 10-12% nên ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Khó ở chỗ, nếu tăng giá thì nhiều khả năng khách hàng sẽ bỏ sang nhà xuất khẩu khác”. Đồng quan điểm này, còn có đại diện hiệp hội các ngành: thủy sản, điều, ca cao-cà phê... Đây được xem là những mặt hàng đang có lợi thế về giá xuất khẩu nhưng trên thực tế thì lợi nhuận đối với doanh nghiệp và người nông dân lại không đáng kể. Trong hội nghị giao ban về sản xuất cá tra, cá ba sa do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức mới đây, nhiều ý kiến cho rằng giá cá tra, ba sa xuất khẩu phải tăng gấp rưỡi hiện nay thì người nông dân mới có lãi.

Cắt điện-không báo trước gây thiệt hại lớn

Cắt điện chính là vấn đề bức xúc của các doanh nghiệp sản xuất. Các doanh nghiệp đều cho rằng điều khiến họ bất bình chính là nạn cắt điện không báo trước. Ông Nguyễn Đức Thuấn, Chủ tịch Hiệp hội Da- Giày Việt Nam cho rằng, việc cắt điện không báo trước khiến cho các doanh nghiệp thiệt hại rất lớn. Đối với các ngành sản xuất nhiều lao động như da giày, dệt may thì việc cắt điện đột ngột khiến cho mấy nghìn công nhân phải nghỉ việc, trong khi doanh nghiệp vẫn phải trả lương, trả công.

Ông Nguyễn Hữu Dũng, Phó chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) phát biểu: “Trong khi Chính phủ chỉ đạo các doanh nghiệp thu mua chế biến hết cá tra, basa cỡ lớn cho nông dân thì một trong những nguyên do làm chậm tiến độ thu mua này là do... cắt điện tràn lan, không báo trước. Do không có điện, các nhà máy chỉ có thể hoạt động khoảng 50% công suất”. Ông Lại Quang Trung đại diện Tổng Công ty Thép Việt Nam cho rằng, việc cắt điện này không chỉ làm gián đoạn sản xuất, thiệt hại lớn về kinh tế mà còn ảnh hưởng tới chất lượng sản phẩm. Đối với ngành thép, nếu đang luyện mẻ thép mà mất điện thì thiệt hại tiền tỷ như chơi.

Chưa có một thống kê chính thức nào về tổng thiệt hại của nền kinh tế do nạn cắt điện gây ra nhưng con số chắc chắn là rất lớn.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thì vẫn đưa ra những lý do hết sức “chính đáng” để lý giải cho việc thiếu điện. Đó là sự cố ngoài dự kiến ở một loạt các nhà máy điện, mà trong đó có những nhà máy lớn không thuộc sự quản lý của EVN, là tiến độ hòa mạng lưới điện quốc gia quá chậm của một số nhà máy điện ngoài EVN, là hạn hán ở Trung Bộ và Nam Bộ. Theo EVN, hiện nay EVN chỉ sản xuất hơn 60% tổng lượng điện cả nước, còn lại là mua của các đối tác. Ông Đặng Huy Cường, Giám đốc Trung tâm điều độ Điện lực Quốc gia còn cho rằng kể cả trong trường hợp các nhà máy không gặp sự cố, vào kịp tiến độ thì tổng lượng điện thiếu hụt vẫn là 30% so với nhu cầu. Do đó, hệ thống điện quốc gia đang phải gồng mình làm việc. Nhiều nhà máy phải tạm hoãn kỳ bảo dưỡng. Để giữ an toàn cho hệ thống, có những lúc phải cắt tự động cục bộ mà không thể báo trước.

Không đồng tình với quan điểm này, bà Nguyễn Thị Bích Hồng, Phó chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cho rằng: “Vừa qua Ngân hàng Nhà nước đã đề nghị cách chức 2 Giám đốc chi nhánh 2 ngân hàng thương mại cổ phần ở TP Hồ Chí Minh vì không chấp hành quy định về lãi suất. Ngành điện lực cũng nên học tập trong việc xử lý những cán bộ làm sai, cắt điện tùy tiện, không báo trước…”. EVN cho biết, vừa qua, đã triệu tập 12 giám đốc công ty thành viên lên để rút kinh nghiệm về việc cung cấp điện chưa tốt cho các địa phương.

Vốn: cởi trói có trọng điểm

Tất cả các doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng, lãnh đạo các Sở, địa phương khi được hỏi đều băn khoăn một vấn đề là thiếu vốn và chính sách tiền tệ, tỉ giá chưa hợp lý.

Đối với các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu đồ gỗ, hiện nay đang có 2 lợi thế rất lớn đó là nguyên liệu và thị trường tiêu thụ. Khủng hoảng kinh tế tại nhiều nước trên thế giới khiến nguồn cung nguyên liệu khá dồi dào, nhiều nhà nhập khẩu của EU, Mỹ đang có xu hướng chuyển đơn hàng sang Việt Nam, vì vậy việc tăng kim ngạch là hoàn toàn có thể. Tuy nhiên, cơ hội ngàn vàng này có nguy cơ bị bỏ lỡ bởi các doanh nghiệp đang bị “trói” vì chuyện vốn vay. Theo ông Nguyễn Chiến Thắng, do chính sách thắt chặt tiền tệ, doanh nghiệp nếu không phải là “khách hàng ruột” sẽ rất khó vay vốn.

Bà Phạm Thị Tước, Tổng thư ký Hiệp hội cà phê - ca cao Việt Nam phân tích, việc thiếu vốn là tình hình chung của các doanh nghiệp, với lãi suất cao như hiện nay (trần cho vay vốn là 21%) thì khó có doanh nghiệp nào có thể kinh doanh lãi để bù vào mức lãi ngân hàng. Điều này sẽ làm mất khả năng cạnh tranh của sản phẩm hàng hóa Việt Nam và doanh nghiệp Việt Nam sẽ đuối sức, dễ trở thành các “đại lý” cho các doanh nghiệp nước ngoài.

PGS.TS Phạm Tất Thắng, chuyên viên cao cấp của Bộ Công Thương cho rằng nếu không tháo gỡ việc vay vốn, để doanh nghiệp thiếu vốn, thiếu ngoại tệ thì từ tháng 8 này có thể các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ thiếu nguyên liệu trầm trọng. Thực tế, việc nhập khẩu sợi phục vụ dệt may đã giảm 6,5% trong những tháng qua.

Vấn đề cần nới rộng biên độ tỉ giá giữa USD và tiền đồng Việt Nam (VNĐ) lên cao hơn mức 2% như hiện nay là điều mong mỏi của nhiều doanh nghiệp và hiệp hội xuất khẩu. Hạn mức tín dụng 30% cũng được cho là quá cứng nhắc, có tính cào bằng. Theo các doanh nghiệp thì Ngân hàng Nhà nước chỉ nên giữ hạn mức tín dụng đối với chứng khoán, địa ốc. Các doanh nghiệp xuất khẩu, sản xuất hàng thiết yếu, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động phải được ưu tiên với hạn mức tín dụng từ 40% trở lên. Ngân hàng Nhà nước cũng nên chỉ đạo các ngân hàng thương mại cởi mở hơn trong việc cho các doanh nghiệp mua ngoại tệ…

Thứ trưởng Bộ Công Thương Bùi Xuân Khu cho biết sẽ kiến nghị lên Chính phủ tháo gỡ những khó khăn cho doanh nghiệp, đồng thời đưa ra các giải pháp: Ngân hàng Nhà nước nên tiếp tục có những chính sách về vốn, tỉ giá giúp doanh nghiệp sản xuất hàng thiết yếu, xuất khẩu, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động; tháo gỡ về điện, nguồn lao động, chính sách thuế và hải quan, tháo gỡ ách tắc về cảng biển. Đồng thời, Thứ trưởng cũng đề nghị các doanh nghiệp cũng phải chủ động tiết kiệm tối đa các chi phí đầu vào, nâng cao năng lực cạnh tranh... Tất cả nhằm mục tiêu, kim ngạch xuất khẩu năm 2008 không chỉ dừng ở mức 61,2 tỉ USD như kế hoạch mà còn phải phấn đấu để tăng hơn thế nhằm thu hẹp khoảng cách nhập siêu và thâm hụt cán cân thương mại.

QUỲNH DƯƠNG