QĐND - Hàng loạt vụ tai nạn máy bay thảm khốc trong thời gian qua đã phủ một bóng mây u ám lên ngành hàng không toàn cầu và đặt ra các câu hỏi về sự an toàn của những chuyến bay dân sự…

Số người thiệt mạng nhiều hơn nhưng an toàn không kém đi

Thiệt hại về người trong các tai nạn hàng không năm nay đã đạt mức cao nhất kể từ năm 2010, bởi hai vụ MH370 và MH17 (đều của hãng Hàng không quốc gia Ma-lai-xi-a - Malaysia Airlines). Hãng Tư vấn hàng không Ascend ước tính 570 hành khách đã thiệt mạng vì tai nạn máy bay năm nay, hoặc 680 hành khách nếu tính cả vụ Air Algerie. Con số đó trong các năm trước là 168 (2013), 367 (2012), 411 (2011) và 724 (2010). Các thống kê bao gồm những máy bay có nhiều hơn 14 ghế.

Đội cứu hộ thu dọn các mảnh vỡ của chiếc máy bay ATR 72 của hãng hàng không TransAsia Airways gặp nạn hôm 23-7 khi đang cố gắng hạ cánh xuống sân bay ở quần đảo Bành Hồ, Đài Loan (Trung Quốc). Ảnh: Reuters.

Ba vụ tai nạn hàng không lớn liên tiếp trong vòng chưa tới một tháng qua, MH17 của Malaysia Airlines, GE222 của TransAsia và MD83 của Air Algerie đã gây ra lo ngại về an toàn hàng không dân dụng. Dù vậy, các chuyên gia hàng không cho biết, chưa hề có phương tiện nào đạt được tỷ lệ an toàn cao như máy bay và 3 vụ tai nạn liên tiếp trong thời gian qua chỉ hoàn toàn là ngẫu nhiên. Ông Tô-ni Tai-lơ (Tony Tyler), Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) cho biết: “Nếu chăm đọc báo trong những ngày gần đây, chắc chắn người ta sẽ đặt câu hỏi về độ an toàn của ngành hàng không. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, đi lại bằng máy bay vẫn là hình thức di chuyển an toàn nhất hiện nay”.

Năm nay đã có tất cả 6 vụ tai nạn hàng không dẫn tới chết người (chưa kể vụ Air Algerie), so với 10 vụ năm 2013, theo hãng Tư vấn hàng không Ascend. Từ đầu năm 2014 tới nay đã chứng kiến 51 sự cố hàng không, so với 98 sự cố vào năm ngoái. Tỷ lệ một máy bay bị tan nạn trên toàn cầu là 0,41 trên một triệu chuyến bay vào năm 2013, theo IATA, tức 2,4 triệu chuyến bay thì có một vụ tai nạn. Pôn Hay-i (Paul Hayes), Giám đốc An toàn bay của Ascend, nói: “Số người thiệt mạng năm nay nhiều hơn nhưng không có nghĩa là an toàn hàng không bỗng nhiên kém đi. Khuynh hướng chung là an toàn bay sẽ được cải thiện. Tần suất các tai nạn đang giảm xuống”.

Ông Giêm Bơn-lây (James Burnley), cựu Bộ trưởng Giao thông Mỹ cho hay, 4 thảm kịch hàng không gần đây không hề có bất cứ sự liên quan hay nguyên nhân chung nào. Ông khẳng định: “Thật nhầm lẫn khi đưa ra kết luận rằng, an toàn hàng không đang đi xuống”. Mặc dù các tổ chức và các hãng sản xuất máy bay có những định nghĩa và cách phân loại khác nhau về tai nạn hàng không, song các chuyên gia đều thống nhất trong nhận định rằng, an toàn hàng không đang ngày càng tốt hơn.

Vai trò của ICAO

Trong khi an toàn bay nói chung không đột ngột giảm xuống, các tai nạn năm nay đặt ra nhiều câu hỏi cho ngành hàng không.

Trong thế kỷ 21, khó tưởng tượng được là một chiếc máy bay lớn như MH370 có thể biến mất không dấu vết, bất chấp những nỗ lực tìm kiếm quốc tế. Trong khi đó, tai nạn của MH17 nêu ra những câu hỏi về sự an toàn của các không phận. Nhà chức trách U-crai-na đã ban hành lệnh cấm các máy bay chở khách bay thấp hơn 32.000 feet (9.753m) ở không phận miền Đông nước này vào ngày 14-7, sau khi một số máy bay quân sự của họ bị bắn hạ, theo Eurocontrol, cơ quan điều phối hàng không của Liên minh châu Âu (EU). Nhưng lệnh cấm đó là không đủ để bảo vệ một máy bay dân sự khỏi tên lửa đất đối không. Nghi vấn về việc MH17 bị tên lửa bắn rơi ở miền Đông U-crai-na ngày 17-7 bộc lộ những rủi ro cố hữu đối với mọi chuyến bay trên lãnh thổ, nơi các loại vũ khí uy lực có thể đang nằm trong tay các chiến binh nổi dậy.

Theo trang tin New Republic, nhằm bảo đảm an toàn hàng không và tránh thảm họa tương tự như đã xảy ra với MH17, Cục Hàng không dân dụng Mỹ (FAA) duy trì một danh sách Thông báo cho phi công (NOTAM) vốn áp đặt hạn chế đối với các chuyến bay dân sự của các hãng hàng không Mỹ ở những không phận nguy hiểm tiềm tàng.

Tờ The Wall Street Journal ngày 24-7 cho biết, động thái của FAA diễn ra khi Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO), cơ quan phụ trách an toàn hàng không của Liên hợp quốc, chuẩn bị đưa ra thông điệp thúc giục các chính phủ trên toàn thế giới cảnh báo các hãng hàng không về những nguy hiểm tiềm tàng của việc bay qua vùng chiến sự. Thông điệp của ICAO nhằm mục đích bảo đảm các nước ban hành những cảnh báo kịp thời và toàn diện khi các hoạt động giao tranh đe dọa sự an toàn của máy bay. Theo đó, một cuộc họp của ICAO với IATA sẽ diễn ra tại Montreal, Ca-na-đa vào tuần tới.

Các quy định an toàn hàng không quốc tế và hiệp ước thành lập ICAO quy định, các cơ quan quản lý hàng không quốc gia đóng cửa không phận một khi các hãng hàng không bị đe dọa bởi các cuộc giao tranh. Nhưng mỗi chính phủ giữ quyền thực hiện đánh giá rủi ro riêng và quyết định thời điểm hành động. Thảm họa vừa xảy ra với MH17 đã khơi mào một cuộc tranh cãi lớn hơn liên quan đến việc hàng loạt hãng hàng không bay qua nơi đang có giao tranh.

Bloomberg dẫn lời ông Giêm Hô-gân (James Hogan), Tổng giám đốc hãng Etihad Airways, nhận định: “Thảm kịch MH17 đã thay đổi mọi thứ và đó là lý do tại sao cần có một phản ứng thống nhất để bảo đảm chúng ta có thông tin phù hợp, sẵn sàng để sử dụng và duy trì an toàn trên không”. Ông Hô-gân nói thêm rằng, nhằm bảo đảm cho các hãng hàng không hoạt động trong một môi trường không có những rủi ro quá đáng, các tổ chức như ICAO và IATA phải đóng vai trò dẫn đầu.

Tổ chức Quỹ an toàn hàng không (Mỹ) cho rằng, hệ thống thông tin hiện tại cần được cải tổ. “Nếu các nước “không thể thực thi trách nhiệm quản lý không phận của mình một cách an toàn, ICAO nên đóng vai trò lãnh đạo trong việc cấm các hãng hàng không bay”, ông Giôn Bít-ti (Jon Beatty), chủ tịch tổ chức trên nói.

Tuy nhiên, theo IATA, trách nhiệm nên nằm ở các lãnh đạo chính trị và các tổ chức quản lý cấp quốc gia. Tổng giám đốc của tổ chức này, ông Tô-ni Tai-lơ (Tony Tyler) nhấn mạnh: “Các chính phủ cần phải chủ trì việc rà soát xem các đánh giá rủi ro không phận được thực hiện như thế nào”.

Trong khi đó, Tim Clác (Tim Clark), Chủ tịch của hãng Emirates của Dubai nhấn mạnh, ngành hàng không cần phải xem xét kỹ những mối nguy hiểm ngày càng gia tăng trong những khu vực xảy ra xung đột và đưa ra câu hỏi rằng, liệu mọi hãng hàng không, nhất là những hãng của các nước nhỏ, có được phép tiếp cận các thông tin tình báo về những nguy cơ có thể xảy ra như các nước lớn hay không?

HÀ NGỌC