QĐND - Thượng nghị sĩ Nhật Bản Tô-mô-hi-rô Ô-nô (Tomohiro Ono), nhà nghiên cứu thuộc Hội điều tra Trung Đông, mới đây đã cảnh báo nguy cơ đường biên giới ở Trung Đông sẽ thay đổi do tham vọng bành trướng của nhóm tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) đang hoành hành ở I-rắc. Đây không phải lần đầu tiên các chuyên gia đưa ra cảnh báo như vậy kể từ khi IS nổi dậy ở Xy-ri và tiến sang lãnh thổ I-rắc với tham vọng thành lập một Nhà nước Hồi giáo ở khu vực. Nhưng nhóm Hồi giáo cực đoan này chưa chịu dừng tham vọng ở Trung Đông…

Kỳ 1: “Tiếm ngôi” Al-Qaeda

Leo thang tham vọng

IS là tên gọi mới được thay đổi gần đây của tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo I-rắc và vùng Cận Đông (ISIL) có xuất thân từ những người Hồi giáo dòng Xăn-ni tại Xy-ri. Đây chính là lực lượng chính chống lại chính quyền Tổng thống Xy-ri Ba-sa An Át-xát, dẫn tới cuộc nội chiến đẫm máu tại quốc gia này. Không chỉ ở Xy-ri, nhóm này còn nuôi tham vọng mở rộng biên giới của Nhà nước Hồi giáo tự xưng tới I-rắc, Li-băng và miền Nam Thổ Nhĩ Kỳ. Diễn biến bạo lực tại I-rắc thời gian qua chính là do IS đã mở rộng các cuộc tấn công đẫm máu sang lãnh thổ I-rắc, với tham vọng lật đổ chính quyền nước này và thành lập một nhà nước Hồi giáo có lãnh thổ như đúng tên gọi cũ là ISIL. Thậm chí, nhóm cực đoan này còn có kế hoạch xóa bỏ biên giới Xy-ri với I-rắc, đặt nền tảng cho việc thành lập một nhà nước mới.

Các tay súng IS tại tỉnh Ni-nê-vê của I-rắc. Ảnh: AFP

Nhưng đó chỉ là mục tiêu ban đầu của nhóm phiến quân nổi loạn này. Sau khi đã giành được những thắng lợi liên tiếp trên chiến trường, chiếm lĩnh nhiều thành phố quan trọng ở I-rắc và đang tiến sát thủ đô Bát-đa đe dọa tới chính quyền Trung ương I-rắc, nhóm này mới đây đã đổi tên thành IS. Tên gọi mới phản ánh rõ tham vọng chính trị to lớn của IS muốn thành lập một “Vương quốc Hồi giáo” chính thống, có phạm vi thống trị trên toàn thế giới. Cùng với việc đổi tên thành IS, nhóm này còn tuyên bố thủ lĩnh Ba-da-di (Baghdadi) của họ là lãnh đạo của thế giới Hồi giáo. Động thái này được cho là nhằm truyền cảm hứng và tiếp thêm sức mạnh nhằm lôi kéo các phần tử Hồi giáo cực đoan tham gia phong trào thánh chiến. 

Rõ ràng, IS đang tìm cách phục hồi lại ý nghĩa của khái niệm Hồi giáo thuần túy và tự cho mình là đại diện cao nhất của mọi tín đồ Hồi giáo. IS tung hô thủ lĩnh Ba-da-di là nhà chiến thuật tài giỏi, người đã đánh bại các lực lượng Mỹ sau cuộc chiến I-rắc năm 2003. Với cách ca tụng này, IS đang tuyên truyền Ba-da-di như một đối thủ của thủ lĩnh Al-Qaeda, A-y-man An Da-oa-hi-ri trong cuộc cạnh tranh trở thành kẻ thánh chiến có ảnh hưởng nhất trên thế giới và thống lĩnh thế giới Hồi giáo.

Tham vọng cùng những hành động của IS cho thấy tổ chức này đang tìm cách vượt mặt Al-Qaeda mà mình từng trực thuộc. Thứ trưởng Ngoại giao Nga Gien-na-đi Ga-ti-lốp nhận định rằng: “Không phải ngẫu nhiên mà lãnh đạo của IS nói về việc thành lập “Vương quốc Hồi giáo” chính thống ở khu vực rộng lớn của thế giới Hồi giáo, ảnh hưởng tới lãnh thổ của hai quốc gia. Điều này cho thấy sự nghiêm trọng của vấn đề, thậm chí ngay cả Al-Qaeda cũng không được tính đến trong kế hoạch đầy tham vọng của tổ chức này”.

Nhóm này còn buộc tội Al-Qaeda đã không đạt được tiến bộ rõ ràng trong vài thập kỷ qua, trong khi IS đã và đang có cơ hội thành lập được một nhà nước Hồi giáo. IS hiện đang chiếm đóng một khu vực tương đương với diện tích của Gioóc-đa-ni, kéo dài từ vùng biên của thành phố A-lép-pô đến ngoại ô Bát-đa. IS đã chiến thắng dễ dàng trước lực lượng an ninh và quân đội I-rắc có quân số vượt trội hơn các nhóm chiến binh thánh chiến của IS, với tỷ lệ là 100 chọi 1.

Sức mạnh gia tăng

IS ngày càng lớn mạnh một phần nhờ thu hút được hàng nghìn tay súng Hồi giáo nước ngoài do lời kêu gọi của Ba-da-di, cùng bộ máy tuyên truyền tinh vi của tổ chức này với việc xuất bản các tạp chí, video bằng tiếng Anh và nhiều thứ tiếng khác. Trong khi đó, tại I-rắc, nhóm này cũng tập hợp thêm được không ít lực lượng từ những tay súng cực đoan dòng Xăn-ni bất mãn với chính quyền và cả những tay súng thuộc Chính phủ I-rắc từ bỏ hàng ngũ gia nhập IS. Theo đánh giá, sự thành công của IS phần lớn là do nhiều cựu sĩ quan quân đội và tình báo giàu kinh nghiệm dưới thời Tổng thống Xát-đam Hút-xen đã đứng lên liên kết với IS.

Theo đánh giá của nhiều chính trị gia, sức mạnh của IS phụ thuộc nhiều vào nguồn lực địa phương. IS đã chiếm được nhiều mỏ dầu, nhà máy lọc dầu ở I-rắc cùng nhiều loại vũ khí khi quân đội I-rắc buông súng đầu hàng. Tại Xy-ri, IS cũng đang tiến hành các cuộc tấn công lớn nhằm chiếm lĩnh và cố thủ nhiều mục tiêu quan trọng.

Thành công của IS trên chiến trường cùng sức mạnh gia tăng của tổ chức đã thực sự gây lo ngại không chỉ cho chính quyền I-rắc, Xy-ri mà cả cộng đồng quốc tế. Tham vọng của IS được cho là đang đe dọa tới lợi ích không chỉ của I-rắc, Xy-ri, Mỹ và các nước trong khu vực mà cả trên thế giới. Nguy hiểm hơn, sự lớn mạnh của IS sẽ là một thách thức đối với nỗ lực kiểm soát phong trào thánh chiến của các phần tử Hồi giáo cực đoan trên toàn thế giới.

XUÂN PHONG

Kỳ 2: “Gậy ông đập lưng ông”