QĐND - Hai đồng minh Mỹ và Phi-líp-pin đang khó xử trong bối cảnh các công tố viên Phi-líp-pin đã sẵn sàng truy tố một binh sĩ Mỹ bị cáo buộc gây ra cái chết của một người đẹp chuyển giới.

Tờ Wall Street Journal cho biết, trong một động thái gần đây nhất, Oa-sinh-tơn tuyên bố không giao nộp binh sĩ X.Pem-bơ-tơn (Joseph Scott Pemberton), người được phía Phi-líp-pin xem là nghi can số 1, trừ khi xác định được người này có tội. Đại sứ quán Mỹ tại Ma-ni-la cho biết, Oa-sinh-tơn cam kết sẽ hợp tác hoàn toàn trong việc xét xử binh sĩ X.Pem-bơ-tơn theo luật pháp Phi-líp-pin nhưng khẳng định, Mỹ sẽ thực hiện quyền của mình theo Hiệp định Các lực lượng thăm viếng (VFA) giữa hai nước, trong đó nêu rõ quyền quản thúc đối tượng tình nghi thuộc về phía Mỹ.

Các nhà hoạt động tập trung gần nơi tàu USS Peleliu neo đậu, mang biểu ngữ kêu gọi nhanh chóng làm sáng tỏ vụ việc

Hôm 12-10, thi thể của G.Lo-đơ (Jeffrey Laude), 26 tuổi, một người chuyển giới, đã được tìm thấy tại một khách sạn ở thành phố Ô-lon-ga-pô (Olongapo), cách thủ đô Ma-ni-la 80km về phía Tây. Theo các nhân chứng, trước đó G.Lo-đơ đã cùng một người đàn ông nước ngoài bước vào khách sạn. Nạn nhân được xác định là chết do “ngạt vì bị dìm nước”. Các nhà điều tra Phi-líp-pin đã xác định nghi phạm là binh sĩ X.Pem-bơ-tơn, một trong số hơn 3000 lính Mỹ đến Phi-líp-pin tập trận từ ngày 29-9 đến 10-10. X. Pem-bơ-tơn hiện đang bị quản thúc trên tàu chiến USS Peleliu neo đậu tại Vịnh Xu-bích gần thành phố Ô-lon-ga-pô.

Theo AP, vụ việc này khiến người ta nhớ đến vụ quân nhân Mỹ cưỡng bức một phụ nữ Phi-líp-pin hồi năm 2005. Trong quá trình điều tra 4 năm sau đó, quân nhân này bị quản thúc tại căn cứ của Mỹ ở Phi-líp-pin cho tới khi nạn nhân rút lại đơn kiện và được phép về thẳng Mỹ. Đây là biến cố đầu tiên xảy ra sau khi Mỹ và Phi-líp-pin ký Thỏa thuận Hợp tác quốc phòng tăng cường (EDCA) hồi tháng 4 năm nay, theo đó cho phép Mỹ được tiếp cận tạm thời nhiều hơn đối với các căn cứ quân sự của Phi-líp-pin.

Phản ứng trước vụ việc, Thượng nghị sĩ Đ.Xan-ti-a-gô (Miriam Defensor Santiago), Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Phi-líp-pin, cho biết Ủy ban sẽ tiến hành điều tra vụ việc. Nghị sĩ Đ.Xan-ti-a-gô cho rằng, Mỹ cần giao nộp quân nhân tình nghi cho chính quyền Phi-líp-pin để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình điều tra. Theo bà Đ.Xan-ti-a-gô, hiện tồn tại một nghịch lý là trong khi Phi-líp-pin có các đạo luật riêng nhưng quân nhân Mỹ bị tình nghi phạm pháp trên lãnh thổ Phi-líp-pin lại được quản thúc trong căn cứ của Mỹ theo VFA. Tuy rằng các quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết, Ma-ni-la có thể thẩm vấn đối tượng tình nghi, song trên thực tế, điều này không được thực hiện. Trong khi đó, ông R.Rây-ét (Renato Reyes), Tổng thư ký Liên minh những người dân tộc mới của Phi-líp-pin cảnh báo, nếu không làm sáng tỏ vụ án thì sẽ có thêm nhiều vụ việc tương tự xảy ra khi quân nhân Mỹ được bảo vệ “với tấm khiên EDCA và VFA”.

Giới phân tích cho rằng trong những năm gần đây, quan hệ hợp tác quốc phòng Mỹ và Phi-líp-pin đã được tăng cường mạnh mẽ. Trong khi Ma-ni-la đang nỗ lực tăng cường bảo vệ các tuyên bố chủ quyền lãnh thổ giữa bối cảnh căng thẳng gia tăng tại Biển Đông thì Oa-sinh-tơn lại xoay trục sang châu Á-Thái Bình Dương. Nỗ lực của Phi-líp-pin được nhìn nhận là phù hợp với chủ trương của Mỹ. Chính vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng phạm vi ảnh hưởng của vụ việc đối với quan hệ song phương sẽ không đáng kể khi đặt trong chiến lược hợp tác tổng thể giữa hai nước. "Có một lịch sử lâu dài trong quan hệ giữa Phi-líp-pin với Mỹ. Hai bên có lợi ích chung trong việc tăng cường quan hệ trong bối cảnh đối mặt với các vấn đề khác ở khu vực”, ông Van Tôn (Jan van Tol), một nhà phân tích tại Oa-sinh-tơn cho hay. Trong khi đó, chuyên gia G.Hen-đrích (Jerry Hendrix) thuộc Trung tâm An ninh Mỹ mới nhận định: “Có nhiều áp lực lên hai chính phủ nhằm hành động đúng đắn trong vụ việc này". Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng, đây là một phép thử cho quan hệ giữa Oa-sinh-tơn và Ma-ni-la nên trong xử lý vụ việc cần phải thận trọng. Theo nhà Khoa học Chính trị G.Hây-đa-ri-an (Richard Javad Heydarian) tại Đại học De La Salle ở Ma-ni-la, nếu không được xử lý khéo léo, vụ việc có thể làm tổn hại đến quan hệ đồng minh Mỹ - Phi-líp-pin.

HOÀNG VŨ