Phát triển nông nghiệp toàn diện, bền vững

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 BCH Trung ương Đảng, khóa X, đã soi tỏ quan điểm, mục tiêu, giải pháp trong giai đoạn phát triển mới về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Báo Quân đội nhân dân xin đăng loạt bài phản ánh ý kiến của các nhà quản lý, chuyên gia kinh tế xoay quanh vấn đề này.

Người đầu tiên mà chúng tôi gặp gỡ là nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Huy Ngọ. “Nghị quyết thể hiện sâu sắc ý Đảng, lòng dân. Vấn đề là phải quán triệt, tổ chức thực hiện sao cho hiệu quả...”-Ông Ngọ bày tỏ!

Khắc phục sự phát triển thiếu toàn diện

- Hình ảnh một vị Bộ trưởng lặn lội đến với bà con nông dân trong những vùng bị thiên tai, lũ lụt năm nào vẫn đậm in trong tâm trí nhiều người. Bây giờ đã được nghỉ ngơi, nhưng dường như đồng chí vẫn rất tận tâm với ngành nông nghiệp?

Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Huy Ngọ

- Ngành nông nghiệp hiện nay đã đạt được nhiều thành tựu, đồng chí nghĩ sao về sự phát triển toàn diện?

- Trong những năm qua, nhìn chung bức tranh kinh tế nông nghiệp có sự khởi sắc rõ nét, sinh động. Tôi rất tâm đắc với đánh giá của BCH Trung ương Đảng trong Nghị quyết 7, khóa X, về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Đó là, ngành nông nghiệp đã đạt được những thành tựu khá toàn diện và to lớn. Tôi nghĩ, để có được từ “khá” đến sự phát triển “rất toàn diện”, cần phải có những chương trình, nội dung, giải pháp cụ thể, cả trước mắt và lâu dài.

- Xin đồng chí nói rõ hơn về vấn đề này?

- Chắc đồng chí cũng đã nắm được tình hình sản xuất của ngành nông nghiệp 9 tháng đầu năm 2008. Về cơ bản là đều có sự tăng trưởng, nhưng khi đem so sánh với chính ngành nông nghiệp, thì vẫn có sự thiếu toàn diện. Trong khi giá trị thủy sản tăng gần 8%, nông nghiệp tăng gần 5%, thì lâm nghiệp tăng có 1,5%. Và bức xúc nhất có lẽ là ngành chăn nuôi và nghề sản xuất muối. Một đất nước có hơn 3.000km bờ biển mà chúng ta vẫn phải đi nhập khẩu muối ăn và đời sống 8 vạn diêm dân còn rất khó khăn. Hạn chế, yếu kém này có nguyên nhân và trách nhiệm từ những ngày tôi còn làm Bộ trưởng. Đó là chúng ta vẫn coi nhẹ lĩnh vực này, đầu tư sơ sài và thiếu quy hoạch, công nghệ sản xuất lạc hậu, thủ công Do đó, trong mục tiêu tổng quát Nghị quyết Trung ương 7 có đề cập: “Xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện, theo hướng hiện đại”. Tôi nghĩ đó không chỉ là vấn đề chiến lược, mà còn rất thiết thực, cụ thể cho mỗi sản phẩm nông sản, cho mỗi ngành nghề sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp.

Xây dựng nền nông nghiệp tăng trưởng bền vững

- Thưa đồng chí, tính toàn diện không chỉ “bóc tách” trong lĩnh vực nông nghiệp, mà cần phải xét trong mối quan hệ hữu cơ với nông dân và nông thôn như Nghị quyết 7 đã nêu?

- Theo tôi nghĩ, Nghị quyết lần này đề cập tới ba vấn đề lớn về nông nghiệp, nông dân và nông thôn như thế là rất toàn diện và đồng bộ, giải quyết kịp thời những mâu thuẫn mới của nông thôn, đồng thời gắn vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Bây giờ quan trọng là phải quán triệt và tổ chức thực hiện sao cho có hiệu quả. Phát triển toàn diện, bền vững là những mục tiêu đòi hỏi nỗ lực chung, mà trước hết là các ngành chủ quản và giai cấp nông dân.

- Theo đồng chí, sự thiếu bền vững trong sản xuất nông nghiệp hiện nay là gì?

- Theo tôi, nó thể hiện ở ba vấn đề chủ yếu. Thứ nhất, chúng ta chưa tạo dựng được cơ sở và vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn, dựa trên lợi thế từng vùng để tạo ra những sản phẩm có năng suất cao, chất lượng tốt, giá thành hạ, thương hiệu mạnh… Gần đây nhiều địa phương đã mạnh dạn chuyển dịch cơ cấu kinh tế, có nơi tỉ trọng trồng trọt và chăn nuôi đã ngang bằng nhau. Tuy nhiên, chủ yếu vẫn là chăn nuôi nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch. Chỉ có tổ chức lại một nền sản xuất tập trung, các trang trại có quy mô hàng hóa lớn dựa trên kỹ thuật tiên tiến, bảo đảm các yếu tố sinh học, phòng dịch, kiểm soát đầu ra, đầu vào, vệ sinh an toàn thực phẩm… thì mới có thể phát triển ngành một cách bền vững.

Thứ hai là thiếu bền vững về thị trường, tức là vấn đề tiêu thụ nông sản. Nông dân sản xuất ra nông sản nhưng chưa biết tiêu thụ ở đâu, tiêu thụ với mức nào. Trong sản xuất, chưa có sự giao kết thực sự giữa sản xuất với tiêu thụ, giữa nông dân với doanh nghiệp trên cơ sở hợp đồng lâu bền, do đó có lúc đã bị “thị trường ảo” chi phối.

Thứ ba, sự thiếu bền vững thể hiện về mặt kết cấu hạ tầng. Hiện chỉ có lĩnh vực thủy lợi, thủy nông là tương đối khả quan, có khả năng tưới tiêu được cho 80% diện tích lúa, còn các cây hoa màu, cây công nghiệp cũng còn nhiều vấn đề bất cập. Vấn đề cơ sở hạ tầng khác như điện, đường, công nghiệp chế biến để thúc đẩy sản xuất hàng hóa ở nông thôn thì còn rất yếu kém. Hơn nữa, nước ta nằm ở vùng khí hậu rất nhạy cảm, mỗi năm bình quân từ 7 đến 9 cơn bão, thường xuyên xảy ra lũ lụt, hạn hán, cháy rừng. Thế nhưng, khả năng phòng ngừa và giảm nhẹ thiên tai còn rất hạn chế.

Thủy sản là ngành kinh tế mũi nhọn trong nông nghiệp, giá trị tăng trưởng gần 8%/năm. Trong ảnh: Cựu chiến binh huyện Triệu Sơn (Thanh Hóa) thu hoạch cá. Ảnh: Đình Huệ

- Là người gắn bó với nông dân, lại có tới gần 10 năm làm Bộ trưởng - Trưởng ban Phòng, chống lụt bão Trung ương, theo đồng chí, để phát triển toàn diện, bền vững ngành nông nghiệp, chúng ta cần giải quyết những vấn đề gì?

- Trước hết là cần phải xây dựng, hoàn thiện hành lang pháp lý thông thoáng, phù hợp hơn. Chúng ta đã từng có khoán 10, tạo nên sức bật mới trong nông nghiệp. Tuy nhiên, đến thời điểm này cần phải có một chính sách đất đai mới, trong đó có việc nới rộng hạn điền, hỗ trợ nông dân dồn điền đổi thửa, tích tụ và chuyển quyền sử dụng đất, tạo cho quy mô sản xuất lớn ra đời. Rất mừng là Nghị quyết Trung ương 7 xác định sửa đổi Luật Đất đai theo hướng: Giao đất cho các gia đình sử dụng lâu dài, mở rộng hạn mức sử dụng đất, thúc đẩy quá trình tích tụ đất đai… Đó là một chủ trương vô cùng quan trọng và phù hợp lúc này.

- Nghị quyết 7 cũng nhấn mạnh việc chuyển giao và ứng dụng khoa học-công nghệ, tạo đột phá để hiện đại hóa nông nghiệp. Ông nghĩ sao về vấn đề cơ khí hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn?

- Để có một nền nông nghiệp hiện đại hóa, công nghiệp hóa thì “bảo bối” là phải phát triển khoa học và công nghệ. Xây dựng được những mô hình thực trên đồng ruộng về sản xuất hiện đại cho từng sản phẩm, chẳng hạn như lúa gạo, cà phê, cao su, chè, chăn nuôi, thủy sản, nghề muối… Trên cơ sở mô hình thực tiễn này mà xây dựng chính sách hiện đại hóa nông nghiệp, đào tạo huấn luyện nghề cho nông dân. Đó là một sự bảo đảm lâu dài cho nền nông nghiệp nước ta. Vừa qua, một số tỉnh như Bắc Ninh, Hải Dương, Thanh Hóa đã có sáng kiến hướng dẫn nông dân dồn điền đổi thửa, hợp tác sản xuất theo mô hình “liền vùng, cùng trà, khác chủ”. Những mô hình này cần được nhân rộng.

Tôi rất lấy làm tiếc là nông dân hiện nay rất “đói” về thông tin khoa học công nghệ. Do đó, phải tổ chức chuyển giao công nghệ, cung cấp thông tin cần thiết về tiến bộ khoa học, ứng dụng kịp thời phương thức sản xuất tiên tiến cho họ. Thời gian qua, chúng ta làm chưa tốt vấn đề trang bị cơ khí cho sản xuất, chỉ mới nghiên cứu, cải tiến một số máy bơm nước, máy cày, máy thu hoạch cho cây lúa, còn cả một hệ thống máy móc phục vụ cho các loại cây trồng khác, nhất là công nghệ sau thu hoạch, thì vẫn chưa được quan tâm đúng mức.

Trong việc chuyển giao công nghệ, rất cấp thiết phải đẩy mạnh Chương trình giống cây trồng, giống vật nuôi gắn liền với hệ thống canh tác tiên tiến. Đó là chương trình tiên phong của nền sản xuất năng suất, chất lượng cao, giá thành hạ. Để khoa học-công nghệ có thể đến với nông dân nhanh hơn, thiết thực hơn, phải xây dựng cho bằng được hệ thống khuyến nông cơ sở cấp xã. Đây là nơi tiếp nhận kỹ thuật mới và hướng dẫn nông dân thực hành.

Về chỉ đạo sản xuất, để có một nền sản xuất lớn trong nông nghiệp, bên cạnh sự quản lý chỉ đạo của Nhà nước, thì chúng ta phải tạo ra mối liên kết chặt chẽ giữa nông dân với doanh nghiệp và ngân hàng. Giải quyết đồng bộ, hài hoà các vấn đề trên, tôi tin ngành nông nghiệp sẽ có bước phát triển toàn diện và thực sự bền vững.

- Xin chân thành cảm ơn đồng chí!

LÊ THIẾT HÙNG (thực hiện)