QĐND - Ngày 1-4 vừa qua, Tòa án Tối cao Ấn Độ đã ra phán quyết bác bỏ việc cấp bản quyền sáng chế cho thuốc chữa ung thư máu Glivec (hay còn được viết là Gleevec) của Tập đoàn Dược phẩm Novartis AG (Thụy Sĩ). Phán quyết của tòa án được xem là một “đòn đau” giáng vào các công ty dược phẩm phương Tây, đồng thời mở ra cơ hội cho người dân nghèo được tiếp cận với các loại thuốc giá rẻ để điều trị các bệnh hiểm nghèo.

Thua kiện vì “bình mới” nhưng “rượu cũ”

Cuộc chiến pháp lý đòi cấp bằng sáng chế thuốc Glivec của “gã khổng lồ” dược phẩm Thụy Sĩ bắt đầu từ năm 2006. Trong khi Novartis lập luận rằng, thuốc Glivec đã được cải thiện đáng kể do khả năng được hấp thụ cao thì tòa án các cấp cũng như văn phòng cấp bằng sáng chế của Ấn Độ đều cho rằng, Glivec không phải là loại thuốc mới mà chỉ là một phiên bản cải tiến của một sản phẩm đã hết hiệu lực bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Theo tờ New York Times, luật pháp Ấn Độ cấm các công ty dược phẩm "làm mới" bằng sáng chế của một loại thuốc bằng việc chỉ thực hiện một số thay đổi nhỏ và quảng cáo là thuốc mới. Luật sư A-nan Grâu-vơ (Anand Grover) thuộc Hiệp hội Trợ giúp Bệnh nhân Ung thư cho hay, luật sáng chế ở Ấn Độ nghiêm khắc hơn các nước khác và họ chỉ cấp bằng sáng chế cho những phát minh thật sự. "Họ không cho phép những hình thức mới của một loại thuốc cũ được cấp bằng sáng chế trừ phi thuốc mới này có công hiệu hơn rất nhiều”, ông Grâu-vơ nói. Ngoài ra, luật sáng chế năm 2005 của Ấn Độ còn quy định chỉ cấp bằng sáng chế cho những loại thuốc mới được phát hiện sau năm 1995 trong khi một phiên bản Glivec đã từng được cấp bằng sáng chế vào năm 1993. Rõ ràng, xét theo các tiêu chuẩn pháp lý của Ấn Độ thì Glivec của Novartis không đạt yêu cầu để được cấp bằng sáng chế.

Người dân Ấn Độ biểu tình phản đối Novartis bên ngoài văn phòng của “gã khổng lồ” dược phẩm tại Mum-bai. Ảnh: AP

Tờ New York Times dẫn nguồn tin từ Novartis cho biết, Glivec đã được gần 40 quốc gia cấp bằng sáng chế, trong đó có Mỹ, nơi các công ty dược có thể nhận được bằng sáng chế mới cho một loại thuốc chỉ bằng cách thay đổi công thức hoặc liều lượng sử dụng. Các công ty dược vẫn luôn cho rằng, thậm chí những thay đổi nhỏ như đổi liều lượng sang 1 lần/ngày thay vì 2 lần/ ngày cũng có thể có tác động quan trọng đối với sức khỏe bệnh nhân. Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng, những thay đổi kiểu này hầu như không mang lại lợi ích cho người bệnh mà chẳng qua đây là trò trá hình nhằm tiếp tục kéo dài thời gian “móc túi” người bệnh khi bằng sáng chế của loại thuốc đó đã hết hạn.

Theo AP, một khi bản quyền sáng chế một loại thuốc có nhãn hiệu (brand-name) hết hạn, các hãng dược được phép sản xuất thuốc generic-chính là bản sao của thuốc brand-name. Các chuyên gia y tế cho biết, thuốc generic có tác dụng không khác gì thuốc brand-name nhưng được bán với giá thành thấp hơn do không phải bỏ tiền đầu tư vào quá trình nghiên cứu và phát triển vốn rất tốn kém.

Với dân số hơn 1 tỷ người, Ấn Độ được xem là một thị trường “béo bở” đầy tiềm năng đối với các hãng dược lớn trên thế giới. Trong khi đó, chi phí điều trị bằng các loại thuốc brand-name của các “đại gia” dược phẩm không hề rẻ tí nào, đơn cử như, theo Roi-tơ, chi phí điều trị bằng Glivec brand-name lên đến 2.600USD/tháng còn sử dụng loại thuốc generic của các công ty dược Ấn Độ chỉ có 175USD/tháng. Chính vì vậy, cũng dễ hiểu tại sao Novartis tìm mọi cách để được Ấn Độ cấp bằng sáng chế cho một phiên bản thuốc mà nếu như chiếu theo phán quyết của tòa án Ấn Độ thì nó thực chất chỉ là một loại “rượu cũ” nhưng khoác lên mình cái “bình mới”.

Nhiều người nghèo sẽ được cứu sống

Đánh giá về cuộc chiến pháp lý này, New York Times dẫn lời Giáo sư luật Brúc K.Bếch-cơ (Brook K.Baker) thuộc Đại học Northeastern (Mỹ) cho rằng, các hãng dược phương Tây thực tế muốn dùng chiêu kiện tụng để đánh vào ngành công nghiệp dược giá rẻ của Ấn Độ. Một phán quyết có lợi cho Novartis không chỉ khiến các công ty Ấn Độ hạn chế sản xuất thuốc generic Glivec và nhiều loại thuốc chính hãng khác, mà cả những loại thuốc tương lai. Tuy nhiên, một kịch bản “đẹp” đã không xảy ra với Novartis và gã khổng lồ này ngay lập tức đã lên tiếng chỉ trích phán quyết của tòa. Ran-dít Sa-ha-ni (Ranjit Shahani), Giám đốc điều hành của Novartis tại Ấn Độ cho rằng, quyết định của tòa “sẽ cản trở sự tiến bộ của y học trong điều trị các bệnh nan y” và nhấn mạnh thêm rằng, Novartis sẽ không tiếp tục đầu tư nghiên cứu dược phẩm tại Ấn Độ.

Theo New York Times, Ấn Độ là nguồn cung cấp thuốc chữa bệnh generic giá rẻ chủ yếu cho các nước đang phát triển và hằng năm chỉ tính riêng về xuất khẩu các loại thuốc generic, ngành công nghiệp dược phẩm Ấn Độ đã thu về 10 tỷ USD. Trong khi đó, với 2/3 dân số có mức thu nhập chưa đến 2USD/ngày thì con số 2.600USD nói trên quả là một thách thức lớn đối với người dân Ấn Độ. Vì vậy, phán quyết của tòa án tối cao Ấn Độ được đánh giá là có tầm quan trọng không chỉ riêng cho các hãng sản xuất dược trong nước mà còn đối với nhiều bệnh nhân nghèo.

Phán quyết của tòa đã nhận được nhiều ý kiến phản hồi tích cực từ dư luận. AFP dẫn lời bà Gien-ni-phơ Côn (Jennifer Kohn) thuộc tổ chức Thầy thuốc Không biên giới cho rằng, đây là thắng lợi của các bệnh nhân nghèo không chỉ ở Ấn Độ mà còn ở trên toàn thế giới. “Ấn Độ sản xuất 80% thuốc generic được dùng ở các nước có thu nhập thấp và thu nhập trung bình… Chúng tôi cần có những loại thuốc generic có giá rẻ hơn này để cứu được mạng người, để chữa trị cho các bệnh nhân của chúng tôi”, bà Gien-ni-phơ Côn nhấn mạnh. Trong khi đó, Pra-típ-ha Xinh (Pratibha Singh), luật sư của hãng dược Cipla của Ấn Độ cho rằng, đây là một tiền lệ giúp ngăn chặn việc các hãng dược quốc tế nhận bằng sáng chế mới tại Ấn Độ khi chỉ dựa vào các phiên bản mới của một loại thuốc cũ.

LÂM TOÀN