QĐND - "Một thỏa thuận lịch sử"-đó là cụm từ xuất hiện nhiều nhất trên các phương tiện truyền thông ngày 14-7. Ngày này đã đi vào lịch sử khi I-ran và 6 cường quốc (gồm Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức) đã đạt được một thỏa thuận toàn diện, chấm dứt 12 năm tranh cãi về chương trình hạt nhân của Tê-hê-ran, một trong những vấn đề gai góc nhất trong quan hệ quốc tế đương đại. Thỏa thuận lịch sử này được đánh giá là sẽ làm thay đổi toàn bộ khu vực Trung Đông.

Người dân I-ran ăn mừng sau khi thỏa thuận lịch sử về chương trình hạt nhân của nước này được ký kết. Ảnh: Roi-tơ

Thỏa thuận mới bao gồm một văn kiện thỏa thuận chính cùng năm phụ lục kỹ thuật về vấn đề hạt nhân, biện pháp trừng phạt, hợp tác hạt nhân dân sự, thành lập ủy ban chung và trình tự triển khai thỏa thuận. Những nội dung đáng chú ý của bản thỏa thuận bao gồm:

- I-ran sẽ giảm 2/3 số máy ly tâm làm giàu urani trong 10 năm.

- Lượng urani làm giàu của I-ran sẽ giảm 96% xuống chỉ còn 300kg, dưới mức có thể dùng để sản xuất vũ khí nguyên tử.

- I-ran sẽ cho phép việc mở rộng thanh sát các cơ sở hạt nhân của nước này, cụ thể là các cơ sở quân sự. Mặc dù I-ran có quyền từ chối yêu cầu tiếp cận những khu vực trên của các thanh sát viên, song một ủy ban quốc tế có thể phủ quyết mọi sự phản đối của I-ran qua bỏ phiếu.

- Các thanh sát viên sẽ chỉ tới từ các nước có quan hệ ngoại giao với I-ran, do đó sẽ không có quan sát viên từ Mỹ.

- Lệnh trừng phạt có thể khôi phục trong 65 ngày nếu I-ran vi phạm thỏa thuận đã được thống nhất với 6 cường quốc.

- Bên cạnh đó, lệnh cấm vận vũ khí của Liên hợp quốc (LHQ) tiếp tục duy trì trong 5 năm và lệnh cấm I-ran mua công nghệ đạn đạo sẽ duy trì trong 8 năm nữa.

- Các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với I-ran về năng lượng, tài chính, hàng không và hàng hải sẽ được dỡ bỏ. Ngoài ra, hàng tỷ đô-la Mỹ tài sản đóng băng của I-ran sẽ được gỡ khỏi lệnh phong tỏa.

- Việc thanh sát cơ sở quân sự Parchin của I-ran sẽ nằm trong một thỏa thuận khác. Các vấn đề còn tồn tại về chương trình hạt nhân của I-ran đối với Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) sẽ được giải quyết trong năm 2015.

- Thỏa thuận này có hiệu lực sau 90 ngày kể từ khi Hội đồng Bảo an LHQ ra nghị quyết chấp thuận thỏa thuận này.

Một ngày sau khi thỏa thuận lịch sử về chương trình hạt nhân của I-ran được ký kết, ngày 15-7, Mỹ đã trình một dự thảo nghị quyết lên Hội đồng Bảo an LHQ đề nghị cơ quan này thông qua thỏa thuận lịch sử trên. Như vậy, bản dự thảo đang tìm kiếm sự phê chuẩn chính thức của LHQ đối với thỏa thuận đạt được sau 18 ngày đàm phán đầy chông gai. Dự thảo cũng thay thế khuôn khổ các lệnh trừng phạt hiện hành của Hội đồng Bảo an LHQ bằng những biện pháp hạn chế được đề ra trong thỏa thuận mới. Dự kiến, phiên bỏ phiếu về bản dự thảo trên có thể sẽ diễn ra vào ngày 20 hoặc 21-7. Dự thảo được cho là sẽ dễ dàng được thông qua bởi cả 5 ủy viên thường trực nắm quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an LHQ đều tham gia cuộc đàm phán tại Viên.

Về phần mình, ngày 15-7, EU đã ra quyết định kéo dài lệnh tạm ngừng trừng phạt đối với I-ran thêm 6 tháng, tức đến ngày 14­-1-2016. Ngoài ra, EU cam kết sẽ dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với I-ran ngay khi IAEA xác nhận nước này đã thực hiện các nghĩa vụ của mình trong lĩnh vực hạt nhân. Các biện pháp đó từng hạn chế giao dịch tài chính của các cá nhân và tổ chức I-ran có tên trong "danh sách đen", cấm buôn bán dầu, khí đốt, công nghệ và thiết bị khai thác, chế biến dầu; cấm các doanh nghiệp phương Tây đầu tư vào lĩnh vực dầu khí của I-ran. EU cũng sẽ cho phép Tê-hê-ran thực hiện các giao dịch ngân hàng, mở chi nhánh ngân hàng trên lãnh thổ EU, dỡ bỏ mọi hạn chế tín dụng và đầu tư. Lĩnh vực đóng tàu và giao thông hàng hải của I-ran cũng được tháo dỡ mọi hạn chế.

Sau khi I-ran và nhóm P5+1 đạt được thỏa thuận lịch sử, không chỉ giới chính trị mà cả giới kinh tế của nhiều cường quốc châu Âu cũng coi đây là tin đáng mừng cho việc nối lại và tăng cường hợp tác kinh tế. Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Kinh tế và Năng lượng liên bang Đức Dích-ma Ga-bri-ên (Sigmar Gabriel),  Ngoại trưởng Pháp Lô-răng Pha-bi-uýt (Laurent Fabius) và Bộ trưởng Giao thông Nga Mắc-xim Xô-cô-lốp (Maxim Sokolov) đã lên kế hoạch thăm I-ran trong những ngày tới. Còn trên lĩnh vực ngoại giao, Anh đang xem xét từ nay đến cuối năm 2015 mở lại đại sứ quán nước này tại Tê-hê-ran sau bốn năm gián đoạn.

BÌNH NGUYÊN