Nga chuẩn bị cho tình huống xấu nhất tại Bắc Cực

QĐND - Trong bối cảnh nhiều nước đang “nhòm ngó” Bắc Cực, Nga mới đây khẳng định không loại trừ khả năng bảo vệ lợi ích quốc gia tại khu vực này bằng biện pháp quân sự.

Ngày 25-2, phát biểu trong cuộc họp với các chỉ huy quân đội tại Mát-xcơ-va, Bộ trưởng Quốc phòng Nga Xéc-gây Sôi-gu (Sergei Shoigu) nhấn mạnh việc Bắc Cực đang trở thành một “trung tâm năng lượng” của thế giới và “cửa ngõ đầy quyền lực của mạng lưới giao thông hàng hải quốc tế” là điều rất rõ ràng. Chính vì vậy: "Một số nước phát triển không có quyền tiếp cận trực tiếp đang tiến hành các bước đi chính trị và quân sự để đạt được quyền này tại Bắc Cực. Nga đang cân nhắc điều binh lính hiện diện thường xuyên tại Bắc Cực, đồng thời tiến hành bảo vệ các lợi ích quốc gia tại đây bằng các biện pháp quân sự như một phần trong chính sách an ninh quốc gia”, hãng tin Sputnik News dẫn lời ông Xéc-gây Sôi-gu.

Quân đội Nga trong một cuộc tập trận ở Bắc Cực năm 2014. Ảnh: Moscow Times

Ông Xéc-gây Sôi-gu cho hay, để đối phó với xu hướng này, Nga sẽ tập trung phát triển cơ sở hạ tầng quân sự tại Bắc Cực. Người đứng đầu Bộ Quốc phòng Nga nhấn mạnh, Mát-xcơ-va sẽ tăng cường sức mạnh cho các lực lượng quân sự đang thực thi nhiệm vụ tại bán đảo Chu-cốt-ca (Chukotka) tại vùng biển Đông Bắc của nước này, để bảo vệ tuyến đường hàng hải phía Bắc và kịp thời đáp trả các mối đe dọa tiềm năng tại Bắc Cực. Cũng theo ông Xéc-gây Sôi-gu, lực lượng thường trực của Nga đã được triển khai tại các đảo do Nga kiểm soát và sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ để kiểm soát tình hình cả trên không và dưới đất. Bên cạnh đó, trong năm nay, Nga sẽ tiếp tục tiến hành một loạt các cuộc tập trận tại Bắc Cực để đánh giá khả năng thích nghi của binh sĩ và vũ khí trang bị tại môi trường khắc nghiệt như Bắc Cực.

Trong học thuyết quân sự mới được công bố cuối năm 2014, lần đầu tiên Nga đã nêu nhiệm vụ bảo vệ vùng Bắc Cực nằm trong các lợi ích quốc gia của nước này. Học thuyết nhấn mạnh đây là một trong những ưu tiên chính của các lực lượng vũ trang Nga trong thời bình. Theo Business Insider, Mát-xcơ-va đã tiến hành một “chuỗi xây dựng” dọc theo Bắc Băng Dương gồm 10 trạm tìm kiếm cứu hộ và 16 cảng nước sâu. Ngoài ra, Mát-xcơ-va cũng đang huấn luyện một đội biệt kích cho chiến tranh ở Bắc Cực với Lữ đoàn Bắc Cực thứ hai dự kiến sẽ đi vào phục vụ năm 2017. Bên cạnh đó, Nga cũng xây dựng thêm 13 sân bay và 10 trạm ra-đa phòng không. “Việc xây dựng này sẽ cho phép sử dụng các máy bay ném bom lớn hơn và hiện đại hơn. Đến năm 2025, vùng biển Bắc Cực sẽ được tuần tra bởi một phi đội máy bay ném bom tàng hình thế hệ mới PAK-DA”, Giáo sư  Mác Ga-lê-ốt-ti (Mark Galeotti) tại Đại học New York, nhận định trên Moscow Times.

Các nghiên cứu từ trước tới nay đều khẳng định, Bắc Cực có trữ lượng dầu không hề thua kém bất kỳ nơi nào trên thế giới. Theo tờ Ouest France, các nhà khoa học Nga ước tính khu vực này chiếm 25% nguồn tài nguyên đang còn “ngủ yên” trên toàn cầu. Trong khi đó, Diplomat dẫn thông tin của Cơ quan khảo sát địa chất Mỹ ước tính Bắc Cực chứa khoảng 13% trữ lượng dầu mỏ, 30% khí đốt tự nhiên và 20% khí đốt hóa lỏng chưa được khai thác của thế giới. Với trình độ công nghệ hiện nay, tổng lượng dầu có khả năng khai thác tại Bắc Cực có thể lên tới 90 tỷ thùng, đáp ứng nhu cầu dầu của thế giới vào khoảng 86,4 triệu thùng/ngày trong vòng 3 năm liên tục.

Mặc dù các nước giáp Bắc Cực đang cố gắng giành sự kiểm soát, nhưng thực tế là vùng biển ở trong và xung quanh Bắc Cực được điều chỉnh bởi luật pháp quốc tế hiện đang được áp dụng cho tất cả các đại dương khác. Khi băng bắt đầu tan chảy, các vùng nước mới mở ra ở đáy biển sẽ vẫn thuộc về vùng biển quốc tế, cụ thể là theo Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS). Theo đó, các quốc gia xung quanh đều có quyền khai thác tài nguyên như dầu mỏ, khí đốt, khoáng sản và bất cứ điều gì khác tồn tại ở đáy đại dương 200 hải lý trong vùng biển của họ. Nhưng để làm được điều này thì cần phải tiến hành đo đạc kỹ lưỡng, cung cấp thông tin cho một cơ quan do Liên hợp quốc thành lập nhằm kiểm tra tính khoa học, chính xác. Sau đó, các quốc gia có liên quan sẽ phải giải quyết những vấn đề xung quanh sự chồng lấn.

Cho đến nay, vẫn chưa có một quy định nào về vấn đề quyền khai thác tại Bắc Cực đối với bất kỳ quốc gia nào. Mặc dù 5 nước liên quan trực tiếp là Nga, Mỹ, Ca-na-đa, Đan Mạch và Na Uy đã ký một văn kiện liên quan đến Bắc Cực, song các nhà phân tích cho rằng, văn kiện này không có tính chắc chắn lâu dài và không thể ngăn cản "cuộc chiến" phân chia Bắc Cực giữa các nước. Thậm chí các chuyên gia còn cảnh báo, hoàn toàn có khả năng xảy ra xung đột quân sự nếu các lợi ích chiến lược của Bắc Cực ngày một lộ rõ và các bên chưa thể thống nhất về một giải pháp phân chia quyền lợi chung. Tờ Economist dẫn lời Giáo sư Hàn Húc Đông thuộc Đại học Quốc phòng Trung Quốc cho rằng “khả năng sử dụng vũ lực là điều không thể loại trừ khỏi Bắc Cực, vì tính chất phức tạp của các tranh chấp chủ quyền”. Chính vì lẽ đó, việc “gấu Nga” chuẩn bị cho tình huống xấu nhất tại Bắc Cực âu cũng là điều dễ hiểu.