Mỹ nhượng bộ I-ran về đàm phán hạt nhân

QĐND - Mỹ được cho là đang có sự nhượng bộ đáng kể với I-ran khi Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma (B.Obama) hôm 2-3 tuyên bố, I-ran cần phải cam kết “đóng băng có kiểm chứng” các hoạt động liên quan tới chương trình hạt nhân gây tranh cãi của nước này ít nhất 10 năm, thay vì thời hạn vĩnh viễn như trước đây.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn hãng tin Roi-tơ hôm 2-3, Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma (B.Obama) nói rõ mục tiêu cụ thể của Mỹ trong đàm phán với I-ran là Tê-hê-ran phải cam kết "đóng băng có kiểm chứng" các hoạt động liên quan tới chương trình hạt nhân gây tranh cãi ít nhất 10 năm. Một khi I-ran cam kết ngừng các hoạt động hạt nhân 10 năm, Mỹ sẽ có những cách thức để kiểm chứng cam kết này.

Ngoại trưởng Mỹ Ke-ri (trái) và Ngoại trưởng I-ran Da-ríp trước cuộc đàm phán. Ảnh: Roi-tơ.

Đây được cho là một nhượng bộ nữa của Oa-sinh-tơn dành cho Tê-hê-ran vì trước đây, thời hạn được đưa ra là 20 năm hoặc vĩnh viễn. Trước đó, Mỹ cũng đã có nhượng bộ nhất định với I-ran khi cho phép nước này được giữ lại 6.500 thanh nhiên liệu hạt nhân sau khi đã được tái chế, thay vì chỉ 4.500 thanh như trước đây, để bảo đảm I-ran không thể chế tạo được bom hạt nhân. Những nhượng bộ lớn này của Mỹ nhằm phá vỡ tình thế bế tắc với hy vọng có thể đạt được một thỏa thuận khung vào cuối tháng này.

Ngày 3-3, Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri (John Kerry) và người đồng cấp I-ran, Mô-ham-mét Gia-vát Da-ríp (Mohammad Javad Zarif) đã gặp nhau trong ngày đàm phán thứ hai tại thành phố Mon-treo (Montreux), Thụy Sĩ, để thảo luận về tiến trình đàm phán hạt nhân I-ran hiện đang trong giai đoạn nước rút. Đây là vòng đàm phán mới nhất giữa I-ran và Mỹ, dự kiến sẽ kết thúc vào ngày hôm nay (4-3), trước khi Ngoại trưởng Ke-ri lên đường tới thủ đô Ri-át của A-rập Xê-út để hội kiến Quốc vương Xan-man (Salman). Mục tiêu của lần gặp này là nhằm thúc đẩy việc hình thành một thỏa thuận khung trước ngày 31-3 để ba tháng còn lại sau đó, trước hạn chót 30-6, sẽ thảo luận chi tiết của văn bản hiệp định cuối cùng về chương trình hạt nhân của I-ran.

I-ran và nhóm P5+1 (gồm 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc là Mỹ, Anh, Pháp, Nga và Trung Quốc cùng với Đức) hiện đang đẩy mạnh đàm phán nhằm đạt được một thỏa thuận về chương trình hạt nhân gây tranh cãi của quốc gia Hồi giáo này. Ngày 23-2 vừa qua, trong cuộc đàm phán tại Giơ-ne-vơ, Thụy Sĩ, Mỹ và I-ran đã nhất trí sơ bộ là Tê-hê-ran sẽ ngừng các hoạt động hạt nhân trong vòng 10 năm và các nước nhóm P5+1 sau đó sẽ từng bước nới lỏng các hạn chế để I-ran có thể trở lại với chương trình hạt nhân của mình. Hiện phần lớn nội dung thỏa thuận sơ bộ vẫn đang được giữ trong vòng bí mật.

Phát biểu trước thềm cuộc gặp này, Ngoại trưởng Mỹ Ke-ri khẳng định chưa đạt được bất cứ thỏa thuận nào với I-ran, đồng thời nhấn mạnh rằng, bất cứ thỏa thuận nào cũng phải chấm dứt mọi phương tiện để I-ran sở hữu vũ khí hạt nhân. Về phần mình, Ngoại trưởng I-ran M.Da-ríp bày tỏ hy vọng tiến trình đàm phán hạt nhân sớm có tiến bộ rõ rệt. Ông Da-ríp cho rằng, thỏa thuận về chương trình hạt nhân I-ran có thể được hoàn tất trong tuần này nếu Mỹ và các nước phương Tây khác có đủ ý chí chính trị và thống nhất dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với Tê-hê-ran.

“Nếu các bạn muốn có một thỏa thuận, rõ ràng kế hoạch hành động ở Giơ-ne-vơ đã đặt ra mục tiêu là bảo đảm chương trình hạt nhân của I-ran hoàn toàn vì mục đích hòa bình, đồng thời cũng bảo đảm tất cả các lệnh trừng phạt phải được dỡ bỏ. Mọi người đều kỳ vọng, chúng tôi có thể tiến lên phía trước và chúng tôi đã có những tiến bộ trong các cuộc đàm phán gần đây. Nếu có một thiện chí chính trị để chấp nhận việc thỏa thuận không đi đôi với trừng phạt thì chúng tôi có thể đạt được thỏa thuận vào thời điểm này”, ông Da-ríp nói.

Các bên tham gia đã tăng cường tần suất và tốc độ đàm phán nhằm đi đến thỏa thuận toàn diện về chương trình hạt nhân của I-ran vào trước cuối tháng 6 tới. Trong vài tuần qua, ông Ke-ri và ông Da-ríp thường xuyên gặp nhau ở một số thành phố của châu Âu để thúc đẩy cơ hội đạt được thỏa thuận khung về vấn đề này trong tháng 3 và tạo cơ sở đi vào thảo luận các chi tiết của thỏa thuận trong ba tháng tiếp theo.

Bất chấp các tiến triển đạt được nói trên, Tổng thống B.Ô-ba-ma nhận định cơ hội thành công của các vòng đàm phán này còn chưa tới 50% do những trở lực tiềm ẩn từ những động thái của Quốc hội Mỹ.

Hôm 2-3, Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ X.Rai-xơ (Susan Rice) tuyên bố, các biện pháp trừng phạt tăng cường nhằm vào I-ran sẽ phá hủy các nỗ lực đàm phán quốc tế đầy khó khăn với Tê-hê-ran hiện nay. Bà Rai-xơ nhấn mạnh, Quốc hội Mỹ có vai trò vô cùng quan trọng trong việc ban hành các biện pháp trừng phạt I-ran, tuy nhiên, cơ quan này không nên đóng vai "kẻ phá hoại" vào thời điểm hiện nay. Theo bà Rai-xơ, việc bổ sung các biện pháp trừng phạt hay quy định hạn chế vào thời điểm này sẽ phá vỡ đàm phán hạt nhân với I-ran, gây chia rẽ trong cộng đồng quốc tế và nước Mỹ bị đổ lỗi là tác nhân khiến các bên không đạt được thỏa thuận cuối cùng với Tê-hê-ran.