QĐND - Trong một quyết định chưa từng có tiền lệ, Ủy ban Nô-ben Hòa bình (Na Uy) vừa ra thông báo chấm dứt vai trò Chủ tịch của ông T.Giắc-len (Thorbjorn Jagland), cựu Thủ tướng Na Uy thuộc Công đảng, người giữ chức Chủ tịch từ năm 2009, song vẫn để ông tiếp tục làm thành viên Ủy ban này.

Thông báo cho biết, sau 6 năm giữ cương vị Chủ tịch Ủy ban Nô-ben Hòa bình, ông T.Giắc-len được thay thế bằng cấp phó là bà C.Phai (Kaci Kullmann Five), cựu lãnh đạo đảng Bảo thủ Na Uy, là thành viên Ủy ban từ năm 2003. Lý do cho sự thay thế không được tiết lộ. Phát biểu tại một cuộc họp báo, mặc dù từ chối giải thích về quyết định của Ủy ban, bà C.Phai nhấn mạnh tất cả các thành viên của Ủy ban đều nhất trí rằng, ông T.Giắc-len đã “làm tốt công việc của mình”.

Ông T.Giắc-len bị “giáng chức”. Ảnh: AP

Việc ông T.Giắc-len bị “giáng chức” là điều chưa từng xảy ra trong lịch sử suốt 114 năm qua kể từ khi giải Nô-ben Hòa bình được thành lập vào năm 1901. Hãng tin Pháp AFP không ngần ngại gọi đây là một cuộc “đảo chính”. Theo RT, 3 trong số 6 giải Nô-ben Hòa bình được trao dưới thời ông T.Giắc-len làm Chủ tịch Ủy ban, đều gây ra tranh cãi và vấp phải sự chỉ trích dữ dội từ phía dư luận. Năm 2009, chưa đầy một năm sau khi ông T.Giắc-len nắm giữ cương vị Chủ tịch, giải Nô-ben Hòa bình đã được trao cho Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma (Barack Obama) trong bối cảnh nước Mỹ vẫn đang “sa lầy” trong hai cuộc chiến hao người tốn của tại Áp-ga-ni-xtan và I-rắc. Giải thích cho quyết định của Ủy ban khi đó, ông T.Giắc-len ca ngợi ông chủ Nhà Trắng vì đã "sớm nhắc đến một thế giới phi vũ khí hạt nhân, nắm bắt được tinh thần của các thời đại và nhu cầu của kỷ nguyên hiện nay”. Tuy nhiên, RT dẫn nguồn tin ngoại giao tiết lộ rằng, ngay cả bản thân chính quyền ông B.Ô-ba-ma cũng không lấy làm vui vẻ với giải thưởng được trao. Một nghiên cứu của Mỹ trong năm ngoái cũng đã ước tính quốc gia này sẽ chi 1000 tỷ USD để nâng cấp kho vũ khí hạt nhân của mình trong 3 thập kỷ tới.

Ngoài ra, giải Nô-ben Hòa bình được trao cho nhà hoạt động bất đồng chính kiến Trung Quốc Lưu Hiểu Ba (Liu Xiaobo) hồi năm 2010 cũng đã khiến quan hệ ngoại giao giữa Bắc Kinh và Ô-xlô căng thẳng mặc dù chính phủ Na Uy khẳng định quyết định của Ủy ban Nô-ben Hòa bình là độc lập. Trong khi đó, việc Liên minh châu Âu (EU) được trao giải Nô-ben Hòa bình năm 2012 cũng bị chỉ trích nặng nề trong bối cảnh khối này đang chìm trong suy thoái kinh tế, và một số quốc gia thành viên vẫn đang tham gia các hoạt động can thiệp quân sự ở Bắc Phi và Trung Đông. Một số nghị sĩ cánh hữu tại Na Uy cho rằng, việc ông T.Giắc-len là Tổng thư ký Hội đồng châu Âu khiến ông “có xung đột về lợi ích” khi đưa ra quyết định về giải khi đó.

Quyết định “bất thường” của Ủy ban Nô-ben Hòa bình đã kéo theo nhiều ý kiến khác nhau. Roi-tơ dẫn lời sử gia chuyên về các giải Nô-ben A.Xvin (Asle Sveen) cho rằng, có thể giải thích việc ông T.Giắc-len bị giáng chức như là “một lời xin lỗi” đối với Trung Quốc liên quan đến việc trao giải cho nhà hoạt động Lưu Hiểu Ba. Tuy nhiên, tân Chủ tịch C.Phai đã bác bỏ nhận định trên. Đài RFI còn cho biết, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hoa Xuân Oánh cảnh báo quyết định trên “không đủ để hàn gắn quan hệ song phương”.

Hiện các nhà phân tích cũng đang đặt ra hoài nghi về tính độc lập chính trị của tổ chức có vai trò quyết định trao giải Nô-ben Hòa bình. “Đây có thể là một nỗ lực của chính phủ cánh hữu Na Uy nhằm kiểm soát nhiều hơn về chính trị đối với Nô-ben Hòa bình. Câu hỏi đặt ra ở đây là liệu Ủy ban này có còn được coi là độc lập về quan điểm chính trị nữa hay không”, AP dẫn lời sử gia A.Xvin. Giới chuyên môn cho rằng, nhân sự trong Ủy ban Nô-ben Hòa bình phản ánh tình trạng phức tạp chính trị trong Quốc hội Na Uy, nơi bầu ra các ủy viên của ủy ban này. Thông thường, Quốc hội Na Uy sẽ bầu 2 ủy viên từ Công đảng, 2 ủy viên từ đảng Bảo thủ, 1 từ đảng Tiến bộ, trong khi Chủ tịch Ủy ban sẽ do các ủy viên tự bầu ra. Việc ông T.Giắc-len bị giáng chức thể hiện sự thay đổi cán cân quyền lực, khi đa số ủy viên trong Ủy ban này được bầu ra bởi các đảng cánh hữu Na Uy cầm quyền sau cuộc tổng tuyển cử vào năm 2013.

HOÀNG VŨ