QĐND - Ngày 2-11, hai nhà nước tự xưng của U-crai-na là Cộng hòa nhân dân Đô-nhét-xcơ và Cộng hòa nhân dân Lu-gan-xcơ tổ chức tổng tuyển cử. Cuộc bầu cử này được cho là có thể gây ra một đợt căng thẳng mới giữa Nga và phương Tây, đào sâu thêm cuộc khủng hoảng liên quan đến xung đột tại U-crai-na.

Trưa 2-11 (theo giờ Việt Nam), 364 điểm bầu cử tại Cộng hòa nhân dân Đô-nhét-xcơ tự xưng, 90 điểm bầu cử tại Cộng hòa nhân dân Lu-gan-xcơ tự xưng cùng 3 điểm bầu cử tại Nga dành cho những người dân U-crai-na sơ tán và 5 điểm bầu cử di động ở Nga đã mở cửa, trong cuộc bầu cử nhằm lựa chọn những người đứng đầu chính quyền và cơ quan lập pháp các vùng lãnh thổ ở miền Đông U-crai-na này. 

Người dân miền Đông U-crai-na tại một điểm bỏ phiếu ở Đô-nhét-xcơ hôm 2-11. Ảnh: EPA

Tham gia tranh cử vào vị trí người đứng đầu Cộng hòa nhân dân Đô-nhét-xcơ tự xưng có 3 ứng cử viên, trong đó có người đứng đầu chính quyền Đô-nhét-xcơ A-lếch-xan-đơ Da-khác-chen-cô (Alexander Zakharchenko). Hai phong trào xã hội "Đôn-bát Tự do" và "Cộng hòa Đô-nhét-xcơ" tham gia tranh cử vào Hội đồng nhân dân Cộng hòa nhân dân Đô-nhét-xcơ tự xưng. Để có chân trong Hội đồng nhân dân Cộng hòa nhân dân Đô-nhét-xcơ tự xưng gồm 100 ghế với nhiệm kỳ 4 năm, mỗi tổ chức tranh cử cần hội đủ ít nhất 5% số phiếu bầu. Người đứng đầu Đô-nhét-xcơ phải từ 30 tuổi trở lên tính từ ngày bầu cử và sống tại lãnh thổ khu vực này ít nhất 10 năm.

Theo cuộc thăm dò của Đại học Tổng hợp quốc gia Đô-nhét-xcơ 10 ngày trước bầu cử, ông Da-khác-chen-cô nhiều cơ hội trở thành người đứng đầu chính quyền Đô-nhét-xcơ với 53% số người ủng hộ, bỏ xa các ứng cử viên còn lại. Cuộc khảo sát này cũng cho thấy tỷ lệ cử tri đi bầu vào khoảng 56%.

Trong khi đó, tranh cử vào chức người đứng đầu Cộng hòa nhân dân Lu-gan-xcơ tự xưng có 4 ứng cử viên, trong đó có người đứng đầu Cộng hòa nhân dân Lu-gan-xcơ tự xưng hiện nay là ông I-go Plót-ni-xki-i (Igor Plotnitskyi). Ba phong trào ứng cử vào Hội đồng nhân dân gồm "Thế giới người Lu-gan-xcơ", "Liên minh Kinh tế Lu-gan-xcơ", và "Liên minh Nhân dân". Người đứng đầu Cộng hòa nhân dân Lu-gan-xcơ tự xưng được bầu cho nhiệm kỳ 4 năm.

Cuộc bầu cử tại Đô-nhét-xcơ và Lu-gan-xcơ với sự hiện diện của 51 quan sát viên nước ngoài và hàng trăm phóng viên, diễn ra ngay sau cuộc bầu cử Quốc hội (Verkhovna Rada) U-crai-na trước thời hạn.

Nga trước đó cho biết, sẽ công nhận kết quả bầu cử ở miền Đông U-crai-na. Trong một cuộc trả lời phỏng vấn, Ngoại trưởng Nga X. La-vrốp (Sergei Lavrov) cho biết: “Cuộc bầu cử ở miền Đông U-crai-na sẽ rất quan trọng từ quan điểm hợp pháp hóa quyền lực. Chúng tôi cho rằng, đây là một trong những hướng quan trọng nhất của thỏa thuận Min-xcơ. Chúng tôi hy vọng rằng, việc bày tỏ nguyện vọng của cử tri sẽ được tiến hành tự do và sẽ không có ai từ bên ngoài cố gắng phá hoại".

Trong khi đó, Mỹ và phương Tây, vốn đang áp đặt các lệnh trừng phạt chống lại Nga liên quan đến cuộc khủng hoảng tại U-crai-na, đã ủng hộ chính quyền Ki-ép trong việc lên án cuộc bầu cử ở miền Đông U-crai-na là bất hợp pháp. Trước đó, Liên minh châu Âu (EU) cảnh báo, sẽ tăng cường trừng phạt Nga sau khi nước này ngỏ ý sẽ công nhận kết quả bầu cử.

Ngày 2-11, Tổng thống U-crai-na P. Pô-rô-sen-cô (P. Poroshenko) cáo buộc cuộc bầu cử này đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn được ký vào ngày 5-9 vừa qua, cho rằng đây chỉ là cuộc bầu cử giả tạo mà những kẻ “khủng bố” muốn tổ chức trên vùng lãnh thổ bị chiếm đóng. Trong một động thái có liên quan, Cơ quan An ninh U-crai-na (SBU) ngày 2-11 đã khởi tố vụ án hình sự liên quan đến cuộc bầu cử tại miền Đông quốc gia này.

Theo các nhà phân tích, việc ai đúng, ai sai trong cả hai cuộc tổng tuyển cử ở U-crai-na sẽ hạ hồi phân giải theo các quy định trong Hiến chương Liên hợp quốc. Nhưng cái mà bất kỳ ai cũng có thể thấy chính là một sự phân chia rõ ràng, sâu sắc trong xã hội U-crai-na hiện nay.

Cuộc bầu cử ngày 2-11 cho thấy, các quốc gia tự xưng ở miền Đông U-crai-na đang dần củng cố được sức mạnh của mình. Hơn thế nữa, nếu cuộc bầu cử này nhận được sự đồng tình của nhân dân trong khu vực Đô-nhét-xcơ và Lu-gan-xcơ thì những phản đối của U-crai-na hay cộng đồng quốc tế cũng khó mà lay chuyển được tình thế.

Bên cạnh đó, cuộc tổng tuyển cử ngày 26-10 tại U-crai-na cho thấy, ngay trong nội bộ chính quyền Ki-ép hiện tại cũng còn quá nhiều mâu thuẫn, đặc biệt là tranh chấp quyền lợi giữa Tổng thống Pô-rô-sen-cô và Thủ tướng Y-a-xê-ni-úc (Yatsenyuk), với minh chứng rõ ràng là việc Thủ tướng bác bỏ đề nghị liên minh với phe của Tổng thống. Rõ ràng, U-crai-na còn khá nhiều những mắc mớ khác và chính phủ phải tự giải quyết trước khi tính đến những biện pháp xa hơn với khu vực miền Đông.

Trở lại với cuộc bầu cử ngày 2-11 ở miền Đông U-crai-na, hãng tin ITAR-TASS dẫn lời E. Xtát-lơ (Ewald Stadtler), giám sát viên quốc tế tại khu vực Đôn-bát cho hay, các thành viên của Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) đã không làm đúng nhiệm vụ giám sát cuộc bỏ phiếu này. “Thay vào đó, OSCE lại ủng hộ một bên của cuộc xung đột và triển khai các chính sách chống Nga do Mỹ dẫn đầu”, ông E. Xtát-lơ nói.

HÀ NGỌC