QĐND - Ngày 1-10, Hội đồng Liên bang Nga (Thượng viện) đã nhất trí phê chuẩn Hiệp định về liên minh kinh tế Á-ÂU (EAES). Đây được coi là một sự kiện lịch sử không chỉ đánh dấu sự kết nối chặt chẽ hơn về kinh tế giữa Nga với các nước đối tác thuộc Liên Xô (trước đây), mà còn được dự đoán có khả năng làm thay đổi cấu trúc địa chính trị và địa kinh tế của toàn bộ châu lục.

Hiệp định liên minh kinh tế Á-Âu đã được Tổng thống ba nước Nga, Ca-dắc-xtan và Bê-la-rút ký ngày 29-5-2014 quy định thành lập Liên minh kinh tế Á-Âu, trong đó bảo đảm tự do lưu thông hàng hóa, vốn và sức lao động, thực hiện chính sách kinh tế thống nhất hoặc phối hợp giữa các nước thành viên. Hiệp định còn xác định cơ cấu, thẩm quyền và thủ tục hoạt động của các cơ quan của liên minh như Hội đồng tối cao kinh tế Á-Âu gồm các nguyên thủ quốc gia, Hội đồng liên chính phủ Á-Âu gồm người đứng đầu Chính phủ các nước, ủy ban kinh tế Á-Âu và Tòa án Liên minh kinh tế Á-Âu.

Nguyên thủ ba nước Nga, Bê-la-rút và Ca-dắc-xtan tại Lễ ký kết thỏa thuận thành lập Liên minh kinh tế Á-Âu hồi tháng 5-2014. Ảnh: Getty Images.

Nhìn vào những điều khoản của hiệp định, có thể hiểu được vì sao Tổng thống Nga Pu-tin từ nhiều năm trước đã ấp ủ ý tưởng thành lập một liên minh Á-Âu chặt chẽ hơn nhằm tập hợp các quốc gia trong không gian hậu Xô-viết. Theo hiệp định, ngân sách liên minh được xây dựng trên đồng rúp của Nga do các nước thành viên đóng góp và quy mô do Hội đồng tối cao xác lập. Hiệp định có các điều khoản về quy định hải quan và kỹ thuật, chính sách ngoại thương và các biện pháp bảo vệ thị trường nội khối cũng như bước chuyển tới thuế quan thống nhất. Ngoài ra, hiệp định cũng quy định việc thực hiện chính sách tiền tệ, kinh tế vĩ mô phối hợp, điều chỉnh thị trường tài chính, hợp tác trong lĩnh vực năng lượng và giao thông, hình thành thị trường khí đốt, sản phẩm dầu, dược phẩm và thiết bị y tế chung. Hiệp định cũng bao gồm các lĩnh vực như sở hữu trí tuệ, công nghiệp, nông nghiệp, lao động nhập cư, hợp tác thông tin.

Liên minh kinh tế Á-Âu dự kiến sẽ hoạt động đầy đủ từ ngày 1-1-2015 sau khi quốc hội ba nước thành viên phê chuẩn hiệp định. Hiệp định có những quy định có tính gắn kết cao như vậy sẽ góp phần nâng mức độ liên kết giữa Nga, Ca-dắc-xtan và Bê-la-rút lên một cấp độ hội nhập hoàn toàn mới, nhưng vẫn bảo đảm toàn vẹn chủ quyền quốc gia của mỗi nước.

Tổng thống Nga V.Pu-tin từng phát biểu rằng, EAES sẽ tạo ra một trung tâm phát triển kinh tế mạnh mẽ và hấp dẫn, một thị trường lớn trong khu vực, nơi tập hợp hơn 170 triệu người. “Vị trí địa lý của ba nước cho phép liên minh thành lập những tuyến đường vận chuyển hậu cần thuận lợi, không chỉ mang ý nghĩa khu vực mà trên toàn cầu, kết nối với những dòng chảy thương mại lớn của châu Âu và châu Á”.

Rõ ràng, với việc thành lập EAES, vốn là một cấu trúc mở và bất cứ quốc gia nào cũng có thể tham gia, không nhất thiết phải là những nước thuộc cộng đồng các quốc gia độc lập hay Liên minh Hải quan, Nga sẽ làm nổi bật vai trò và vươn rộng tầm ảnh hưởng của mình không chỉ giới hạn trong không gian hậu Xô-viết. Nhất là trong bối cảnh hiện nay, dưới sức ép cấm vận của Mỹ và các nước phương Tây liên quan tới vai trò của Nga trong cuộc khủng hoảng ở U-crai-na, việc thúc đẩy thành lập liên minh sẽ càng có ý nghĩa đối với Mát-xcơ-va. Từ nhiều năm trước, nhà lãnh đạo V.Pu-tin đã bày tỏ mong muốn hình thành một Liên minh Á-Âu dựa trên kinh nghiệm của Liên minh châu Âu và các khối liên minh khu vực khác. Tuy nhiên, mục tiêu  của ông V.Pu-tin vấp phải những trở ngại không nhỏ do các quốc gia phương Tây không chịu ngồi yên để Nga vươn rộng tầm ảnh hưởng, tiến tới xây dựng một đối trọng với phương Tây.

Theo dự kiến, Ca-dắc-xtan và Bê-la-rút sẽ lần lượt phê chuẩn hiệp định về Liên minh kinh tế Á-Âu vào ngày 2-10 và 7-10 tới đây. “Giấc mơ” liên kết Á-Âu của ông V.Pu-tin từng được đánh giá là khó thành hiện thực dường như sẽ trở thành hiện thực trong một tương lai không xa.

MAI NGUYÊN