Miền Trung chiếm 29,1% diện tích và 23,5% dân số cả nước, được xác định có vị trí đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế-xã hội và bảo đảm quốc phòng-an ninh. Thế nhưng, đến nay duyên hải miền Trung mới có 7,3% số dự án và 11,7% tổng số vốn FDI đầu tưso với cả nước.

Kết quả và những hạn chế

Các địa phương của miền Trung có thế mạnh về tài nguyên đa dạng, có nhiều tiềm năng nổi trội về đất, biển, rừng, khoáng sản, đặc biệt là tài nguyên du lịch, có nhiều vũng, vịnh và bãi tắm đẹp mang tầm cỡ quốc tế, hội đủ điều kiện phát triển kinh tế tổng hợp, trong đó có các ngành và sản phẩm mũi nhọn. Dọc theo ven biển miền Trung còn có các vịnh nước sâu, nằm cận kề với đường hàng hải quốc tế, rất thuận lợi cho việc xây dựng các cảng nước sâu trong hệ thống cảng biển của cả nước. Khu vực này đã hình thành một hệ thống đô thị và hệ thống Khu công nghiệp (KCN) phân bố khá đều trên lãnh thổ. Hiện nay toàn vùng đã hình thành 22 KCN, với tổng diện tích đất tự nhiên là 3.880ha và 9 Khu kinh tế (KKT), đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập… Đây chính là những lợi thế tạo động lực cho sự phát triển.

Mô hình khu đô thị Daewon, vốn đầu tư 250 triệu USD, chuẩn bị được xây dựng ở Đà Nẵng.

Đã có 36 (trong tổng số 81 nước và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam) đầu tư vào miền Trung, thu hút khoảng 50.000 lao động trực tiếp. Đặc biệt với sự xuất hiện của một số dự án lớn như: Nhà máy lọc dầu Vũng Rô (Phú Yên) hợp tác của Anh và Nga 1,7 tỉ USD; Trung tâm Thương mại Vinacapital của Hàn Quốc đầu tư vào Đà Nẵng 235 triệu USD; Khu phức hợp Resort cao cấp của Xin-ga-po đầu tư vào Thừa Thiên-Huế 276,25 triệu USD; Daewon Cantavi đầu tư vào Đà Nẵng 250 triệu USD… Tốc độ tăng trưởng kinh tế của miền Trung trong thời kỳ 2006-2010 đạt từ 10 đến 10,5%/năm. Với tốc độ ấy, đến năm 2010, GDP bình quân đầu người của miền Trung có thể đạt tới mức 12,9-13 triệu đồng, tương đương 740-750USD (theo thời giá hiện hành).

Tuy nhiên, nếu so với tiềm năng hiện có thì kết quả đạt được là chưa tương xứng. Xét tổng quan, nếu so sánh với hai vùng kinh tế trọng điểm là phía Nam và phía Bắc, tổng nguồn vốn FDI đầu tư vào miền Trung chưa nhiều, mới bằng 7,3% số dự án và 11,7% tổng số vốn FDI đăng ký của cả nước. Và điều này nói lên miền Trung vẫn chưa khẳng định được vị trí của mình trên bình diện chung của cả nước. Hạn chế này một phần do chính sách thu hút đầu tư còn những bất cập, phần khác do thiếu sự liên kết của các địa phương trong khu vực nên chưa tạo ra sức mạnh tổng lực, nếu không muốn nói là “mạnh ai nấy làm”, manh mún và chồng chéo.

Để miền Trung không còn là “vùng lõm” về thu hút FDI, xứng tầm với vị thế vốn có, cần phải có cái nhìn tổng quan toàn diện, phát huy lợi thế của vùng trong thời gian tới.

Phác thảo “chân dung” mới

Có thể nói, đến nay miền Trung chưa có được những sản phẩm có thương hiệu mang tính nổi trội. Vì vậy cần phải tập trung xây dựng thành vùng tập trung công nghiệp chủ đạo và sản phẩm công nghiệp, đặc biệt là các ngành công nghiệp nặng, công nghiệp chế tạo và công nghiệp có hàm lượng lao động cao.

Chúng tôi đồng tình với quan điểm của Tiến sĩ Nguyễn Bá Ân, Phó viện trưởng Viện Chiến lược phát triển, miền Trung cần phải tập trung chuyển đổi cơ cấu sản phẩm công nghiệp theo hướng hình thành những sản phẩm công nghiệp chế biến chủ lực như: Công nghiệp lọc hóa dầu, công nghiệp chế biến thủy sản; công nghiệp cơ khí, điện tử; công nghiệp hàng tiêu dùng; công nghiệp vật liệu xây dựng, công nghiệp đóng tàu… với trình độ công nghệ hiện đại, năng suất và chất lượng cao, có tính cạnh tranh với các sản phẩm tương tự của các nước trong khu vực. Phải tính tới đặc điểm thế mạnh của từng địa phương để xây dựng thành những trung tâm mang tính chất chi phối, ví như đầu tư cho hai thành phố là Đà Nẵng và Huế trở thành trung tâm công nghiệp điện tử của vùng, với các sản phẩm chính là lắp ráp và sản xuất linh kiện điện tử. Đầu tư phát triển công nghiệp phần mềm tại các thành phố lớn, nơi tập trung tiềm lực khoa học-công nghệ như: Vinh, Huế, Đà Nẵng và Nha Trang. Cùng với đó phải dành sự ưu tiên để phát triển du lịch, hình thành một số trung tâm du lịch chất lượng cao tầm cỡ quốc tế. Nhanh chóng phát triển chất lượng dịch vụ cảng biển, hàng không, viễn thông quốc tế, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, y tế, giáo dục… đạt tiêu chuẩn quốc tế. Phải đầu tư để các thành phố: Thanh Hóa, Vinh, Huế, Đà Nẵng, Quy Nhơn, Nha Trang đảm nhận được chức năng dịch vụ, thương mại cho cả khu vực miền Trung và Tây Nguyên.

Và điều cần tính đến, một khi hệ thống giao thông, cảng biển, sân bay và cơ sở hạ tầng đã được đầu tư hoàn chỉnh, các KCN, KKT thu hút mạnh mẽ sự đầu tư của nước ngoài, cần phải chú trọng đẩy mạnh quy mô đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội, trước hết cho các KCN và KKT. Theo dự báo, từ nay trở đi, hằng năm toàn khu vực cần tới từ 240 đến 250 nghìn lao động, và phải phấn đấu đạt cho được tốc độ tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 8 đến 10%/năm, có như vậy mới đáp ứng được nhu cầu của sự phát triển. Nếu không, nói như GS.TSKH Bùi Văn Ga, Giám đốc Đại học Đà Nẵng: “Nếu chúng ta không kịp thời chuyển hướng việc đào tạo đội ngũ nhân lực phù hợp với yêu cầu mới, thì sẽ đứng trước nguy cơ thất bại ngay trên sân nhà”.

Trước dự báo của sự tăng tốc nguồn vốn FDI, vấn đề đặt ra là lựa chọn dự án gì, lĩnh vực nào cho phù hợp. Đã qua rồi thời kỳ thu hút đầu tư bằng “mọi giá”, vấn đề bảo vệ môi trường phải được đặt ngang hàng với sự phát triển, nếu không cái giá phải trả cho sự ô nhiễm, suy thoái môi trường là không thể tính được…

Vận hội và thời cơ cùng với thách thức đan xen. Hơn lúc nào hết, các địa phương trong khu vực cần phải đẩy mạnh sự liên kết, phối hợp trong việc huy động và phân bổ vốn đầu tư phát triển và đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, cùng liên kết để phát triển du lịch, công nghiệp, cùng phối hợp đào tạo nhân lực và thu hút việc làm, cùng chung tay bảo vệ môi trường, giải quyết tệ nạn xã hội. Liên kết và hợp tác là chìa khóa của sự thành công trong giai đoạn tăng tốc này.

Bài và ảnh: ĐẶNG TRUNG HỘI