Kích cầu đầu tư: Hiệu quả và những cảnh báo

Từ đầu năm đến nay, với sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn dân, chúng ta đã ngăn chặn được suy giảm kinh tế và dần tạo được đà tăng trưởng. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý I tăng 3,1%, quý II tăng 4,51% là mức tăng trưởng khá trong bối cảnh nền kinh tế thế giới suy thoái. Một trong những giải pháp mà Việt Nam thực hiện có hiệu quả, tạo ra kết quả nói trên là kích cầu đầu tư. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia kinh tế cảnh báo: Giải pháp này nếu không điều chỉnh, rất có thể sẽ thành “con dao hai lưỡi”...

“Kích cầu là đầu thành công”

Từ những tháng cuối năm 2008 và 6 tháng đầu năm 2009, cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế thế giới đã tác động tiêu cực đến nhiều mặt của đời sống kinh tế-xã hội nước ta. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Chính phủ đã kịp thời đưa ra các nhóm giải pháp nhằm ngăn chặn suy giảm kinh tế, giữ ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội. Trong đó, đặc biệt coi trọng giải pháp kích cầu đầu tư và tiêu dùng, nhất là việc hỗ trợ lãi suất cho các tổ chức, cá nhân vay vốn ngân hàng để sản xuất kinh doanh, đầu tư mua sắm trang, thiết bị. Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đến ngày 16-7-2009, dư nợ cho vay hỗ trợ lãi suất  bằng đồng Việt Nam của cả nước đã  là gần 378 nghìn tỉ đồng. Trong đó, cho vay nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 14,5%, công nghiệp và xây dựng chiếm khoảng 40%...

Thực hiện chủ trương kích cầu đầu tư, tiến độ thi công của  nhiều dự án đã được đẩy nhanh. Trong ảnh: Dự án xây dựng Nhà máy thủy điện Khe Bố do Công ty 36 (Bộ Quốc phòng) thực hiện.

Kết quả kiểm tra của Chính phủ cho thấy, chủ trương hỗ trợ lãi suất của Nhà nước đã bám sát tình hình thực tế sản xuất kinh doanh, tạo điều kiện để các thành phần kinh tế tiếp cận vốn ngân hàng hiệu quả, bước đầu giúp doanh nghiệp và các hộ sản xuất kinh doanh duy trì sản xuất, giảm chi phí, tăng khả năng cạnh tranh và giải quyết được việc làm cho người lao động.

Cùng với việc kích cầu thông qua hỗ trợ lãi suất, các giải pháp kích cầu khác thông qua việc huy động vốn cho đầu tư phát triển cũng đạt kết quả khả quan. Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tổng vốn đầu tư toàn xã hội thực hiện 6 tháng đầu năm 2009 theo giá thực tế đạt 322,6 nghìn tỉ đồng, tăng 18,1% so với cùng kỳ năm trước.

Hiệu quả rõ nhất của việc kích cầu đầu tư là giá trị sản xuất công nghiệp và xây dựng tăng nhanh. Công nghiệp quý I chỉ tăng 2,5%, đến tháng 4 đã tăng 5,6%, tháng 5 tăng 7,2%, tháng 6 tăng 8,2% so với cùng kỳ năm trước.

Nhờ triển khai các giải pháp kích cầu đầu tư, kích cầu tiêu dùng và đẩy mạnh khai thác thị trường nội địa nên tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 6 tháng đầu năm 2009 theo giá trị thực tế đã đạt khoảng 547,5 nghìn tỉ đồng, tăng 20% so với cùng kỳ năm 2008. Nếu loại trừ yếu tố giá thì tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 6 tháng tăng 8,8%.

Một chuyên gia kinh tế đã khẳng định rằng: “Kích cầu là đầu thành công”.

Coi chừng lạm phát quay trở lại

Tại các cuộc hội thảo về kinh tế gần đây, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, việc Chính phủ đưa ra các gói kích cầu đầu tư và tiêu dùng để khắc phục hậu quả của khủng hoảng là hoàn toàn đúng đắn và phù hợp với tình hình kinh tế nước ta. Nhưng với một lượng tiền lớn đổ vào lưu thông (khoảng gần 10% GDP) sẽ làm tăng nguy cơ tái lạm phát.

Tại cuộc họp báo công bố số liệu thống kê kinh tế-xã hội 6 tháng đầu năm nay, đại diện Tổng cục Thống kê đã đưa ra lời cảnh báo: Nguy cơ tái lạm phát đang hiển hiện nếu chúng ta không làm tốt chính sách tài chính.

Trong cuộc Hội thảo "Hướng tới giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu" do Văn phòng Chính phủ phối hợp với Văn phòng Trung ương Đảng, Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức mới đây, nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan cho rằng, có 8 vấn đề trong thời kỳ hậu khủng hoảng, trong đó có lạm phát cao trở lại. 

Tiến sĩ Lê Xuân Nghĩa, Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia nhận định, lạm phát đang là một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay. Với mức dự báo 6% trong năm nay thì vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Tuy nhiên, do lạm phát lần này có nguyên nhân chính cả từ cầu kéo lẫn chi phí đẩy, nên rất khó kiểm soát…

Theo Tiến sĩ Nguyễn Toàn Thắng, Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, để đề phòng lạm phát quay trở lại, chính sách tiền tệ cần có độ thận trọng cần thiết, luôn cảnh giác với nguy cơ tái lạm phát cao song cũng cần có độ linh hoạt cần thiết để bảo đảm cung tiền ở mức phù hợp, kịp thời rút tiền từ lưu thông về khi có biểu hiện thừa và cung thêm tiền cho lưu thông khi có biểu hiện thiếu. Chất lượng tín dụng phải được bảo đảm, không được cho vay dưới chuẩn, không được để nợ xấu tăng cao; tránh tạo “bong bóng” giá chứng khoán, giá bất động sản và cho vay kích thích tiêu dùng quá khả năng chi trả.

Tại cuộc Hội thảo do Viện Nghiên cứu khoa học thị trường giá cả tổ chức ngày 16-7, Tiến sĩ Nguyễn Đức Thắng, Phó  vụ  trưởng thuộc Tổng cục Thống kê đã đưa ra các con số thống kê về tốc độ tăng giá  ở Việt Nam trong mấy tháng gần đây, trong khi tốc độ tăng giá ở một số nước Đông Nam Á chậm, thậm chí nhiều nước âm.  Tiến sĩ Thắng cảnh báo, cần phải để ý ẩn số giá xăng dầu và  chính sách tiền tệ đang được nới lỏng để kích cầu vì  nếu không chú trọng ngăn ngừa, nhiều khả năng năm 2010 sẽ xảy ra lạm phát lớn.

Vẫn tiếp tục kích cầu

Tại phiên họp thường kỳ tháng 6, Chính phủ đánh giá: Mặc dù tình hình kinh tế-xã hội 6 tháng đầu năm 2009 đã có những chuyển biến tích cực, nhưng để thực hiện được mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội đề ra, khó khăn, thách thức vẫn còn nhiều: Tốc độ tăng trưởng kinh tế và tăng trưởng của các ngành sản xuất còn thấp so với kế hoạch; kinh tế vĩ mô còn tiềm ẩn nhiều vấn đề chưa vững chắc; xuất khẩu còn tiếp tục khó khăn; tổng phương tiện thanh toán và dư nợ tín dụng tăng nhanh gây sức ép tăng chỉ số giá tiêu dùng; thu ngân sách nhà nước đạt thấp so với cùng kỳ; việc triển khai một số chính sách an sinh xã hội còn chậm; thiên tai, dịch bệnh tiếp tục gây khó khăn cho sản xuất và đời sống nhân dân; một số vấn đề xã hội bức xúc chậm được giải quyết; cải cách hành chính chưa đáp ứng yêu cầu...

Chính phủ đã xác định nhiệm vụ trọng tâm chỉ đạo, điều hành từ nay đến cuối năm là phấn đấu đạt được chỉ tiêu tăng tổng sản phẩm trong nước đạt khoảng 5%; giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát và khống chế tăng chỉ số giá tiêu dùng khoảng 7%, bội chi ngân sách dưới 7%; tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng-an ninh, giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội.

Để thực hiện được chỉ tiêu nói trên, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục thực hiện tốt các giải pháp, chính sách đã được đề ra trong Nghị quyết Trung ương 9 (khóa X), các kết luận của Bộ Chính trị, các Nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ và các quyết định của Thủ tướng Chính phủ nhằm ngăn chặn suy giảm kinh tế, phòng ngừa lạm phát, giữ ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội, trong đó tập trung tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, đồng thời tăng cường kiểm tra, đôn đốc quyết liệt nhằm thực hiện tốt các giải pháp kích cầu đầu tư và tiêu dùng, thúc đẩy phát triển sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu.

Ngoài các giải pháp miễn, giảm và giãn thuế đang áp dụng, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tài chính  nghiên cứu hoàn chỉnh dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp nhằm kích thích đầu tư, tiêu dùng; đồng thời dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về giải pháp thuế nhằm thực hiện chủ trương kích cầu đầu tư và tiêu dùng, ngăn chặn suy giảm kinh tế. Tổ chức phát hành bổ sung và sử sụng có hiệu quả 20.000 tỉ đồng trái phiếu Chính phủ để đầu tư cho các công trình giao thông, thủy lợi, y tế, giáo dục (bao gồm cả ký túc xá cho sinh viên) và các dự án cấp bách, nhất là ở các địa phương nghèo, kinh tế chậm phát triển.