Khó nhất là vốn!

QĐND - Mùa khô, mùa nóng là thiếu điện. Dân kêu ngành điện độc quyền, ngành điện kêu lỗ vì giá bán dưới giá thành. Tổn thất điện năng lớn. Lưới điện chưa phủ đến vùng sâu, vùng xa… Tất cả những vấn đề bức xúc liên quan đến điện nói trên sẽ được giải quyết nếu chúng ta thực hiện thành công Quy hoạch điện VII. Tuy nhiên, để thực hiện thành công quy hoạch này không đơn giản...

Mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia

Thủ tướng Chính phủ vừa ký Quyết định 1208/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2011-2020 có xét đến năm 2030 (gọi tắt là Quy hoạch điện VII). Mục tiêu của Quy hoạch điện VII nhằm sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên năng lượng trong nước, kết hợp với nhập khẩu năng lượng sơ cấp cho sản xuất điện; cung cấp đầy đủ điện năng với chất lượng ngày càng cao, giá cả hợp lý cho phát triển kinh tế-xã hội; đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Hoàng Quốc Vượng, Quy hoạch điện VII được kỳ vọng sẽ giúp giải quyết nhiều vấn đề còn tồn tại hiện nay trong phát triển ngành điện nước ta. Hiện nay, hệ số đàn hồi điện/GDP là 2,0. Quy hoạch đã đề ra mục tiêu giảm hệ số này xuống còn 1,5 (vào năm 2020) và 1,0 (vào năm 2030). Quy hoạch phấn đấu đến năm 2020, hầu hết các hộ dân nông thôn có điện (con số này hiện nay là 96%). Quy hoạch điện VII cũng đề ra mục tiêu nhằm đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, điện hạt nhân. Đây là điểm mới so với các Quy hoạch trước đây bởi nếu các quy hoạch trước đây mới chỉ đề cập đến phát triển năng lượng tái tạo thì Quy hoạch điện VII đã đề ra những mục tiêu cụ thể cho phát triển nguồn năng lượng này như tăng tỷ lệ điện năng sản xuất từ nguồn năng lượng tái tạo từ mức 3,5% năm 2010 lên 4,5% vào năm 2020. Quy hoạch còn thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Nhà máy thủy điện Tuyên Quang, niềm tự hào của Thủ đô cách mạng. Ảnh: Tất Lộc

Tuy nhiên, việc phát triển của năng lượng điện tái tạo và điện hạt nhân sẽ kéo theo sự suy giảm về tỷ trọng của thủy điện và do đó sẽ ảnh hưởng đến giá thành (vì giá sản xuất điện từ thủy điện là rẻ nhất). Theo dự kiến, tổng công suất của thủy điện năm 2020 chỉ chiếm khoảng 25,5% tổng công suất các nhà máy điện cả nước. Còn điện năng sản xuất từ thủy điện năm 2020 sẽ chỉ còn khoảng 19,6%. Được biết, thủy điện hiện chiếm khoảng 35% cơ cấu nguồn điện. Điều này sẽ ảnh hưởng nhiều đến khả năng cung ứng điện của hệ thống, đặc biệt là trong mùa khô.

Với việc phát triển thêm nguồn năng lượng điện tái tạo, điện hạt nhân, nhiệt điện… đến năm 2020, nước ta sẽ không còn thiếu điện.

Nan giải vấn đề tài chính

Theo Quy hoạch điện VII, dự kiến tổng vốn đầu tư cho toàn ngành điện đến năm 2020 vào khoảng 929,7 nghìn tỷ đồng. Trong đó, đầu tư vào nguồn điện là 619,3 nghìn tỷ đồng, đầu tư vào lưới điện là 210,4 nghìn tỷ đồng… Hiện nay, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam (PVN) và Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) là 3 nhà đầu tư chịu trách nhiệm chính trong việc thực hiện các dự án phát triển nguồn điện. Một số ít dự án khác được giao cho các nhà đầu tư tư nhân và nước ngoài. Đối với việc phát triển hệ thống truyền tải điện thì chịu sự quản lý của Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Hoàng Quốc Vượng cho rằng: Đối với các dự án lớn như hiện nay, năng lực của các nhà đầu tư tư nhân vẫn còn rất hạn chế. Do đó, khi triển khai các dự án nhiệt điện có tổng mức đầu tư lên đến hàng tỷ đô-la sẽ gặp rất nhiều khó khăn, cũng như bị chậm tiến độ thực hiện.

Công nhân vận hành Nhà máy Điện Cà Mau. Ảnh: Hải Hà

Theo Thứ trưởng Hoàng Quốc Vượng, giá điện hiện nay chưa đủ để EVN hoạt động có lãi. Năm 2010 EVN đã lỗ 8.185 tỷ đồng. 6 tháng đầu năm 2011, EVN đã lỗ gần 3.500 tỷ đồng. Hiện EVN còn nợ tiền mua điện của Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam và Tập đoàn Dầu khí Việt Nam khoảng 10.000 tỷ đồng. Tổng số nợ hiện nay của EVN khoảng 10 nghìn tỷ đồng. Vì thế, theo ý kiến của nhiều chuyên gia, nan giải lớn nhất trong thực hiện Quy hoạch điện VII của ngành điện hiện nay là tài chính.

Tháo gỡ các vướng mắc bằng cách nào?

Theo các chuyên gia kinh tế, vấn đề đầu tiên cần tháo gỡ cho ngành điện là giá điện bởi cơ chế giá điện hiện vẫn chưa thu hút được các nhà đầu tư. Quy hoạch điện VII lần này cũng đề ra mục tiêu xây dựng giá điện theo cơ chế thị trường, dần tiếp cận với chi phí sản xuất để EVN kinh doanh có lãi và các đơn vị khác có động lực thúc đẩy đầu tư vào ngành điện, phấn đấu đến năm 2020, giá điện sẽ ở mức 8 – 9 cent/kWh điện (hiện nay là vào khoảng hơn 5 cent/kWh). Tuy nhiên, việc điều chỉnh giá điện vẫn phải xem xét để điều chỉnh hợp lý sao cho giá điện đủ để giải quyết tình hình tài chính cho các đơn vị sản xuất điện nhưng vẫn đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô. Điều chỉnh giá suy cho cùng vẫn nhằm mục đích quan trọng nhất là đáp ứng đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội.

Hiện nay thủy điện đang chiếm khoảng 35% trong tổng công suất nguồn điện. Việc phát triển nhiều hơn các dự án nhiệt điện chạy than, chạy khí đốt, dầu đi-ê-den… sẽ giúp hạn chế tình trạng thiếu điện vào mùa khô.

Tuy nhiên, cũng có một vấn đề khó khăn khi phát triển các dự án nhiệt điện chạy than, khí hiện nay là do trữ lượng trong nước không đáp ứng đủ nên chúng ta buộc phải nhập khẩu than, khí. Do vậy, để chuẩn bị cho thời điểm năm 2020, 2030, việc liên hệ để nhập than từ các nước cần phải được triển khai tích cực. Đây cũng là bài học đắt giá cho công tác quản lý tài nguyên khoáng sản của ta. Phải nhập khẩu chính mặt hàng đã xuất khẩu với giá cao hơn.

Riêng các vùng biên giới, hải đảo, nông thôn, miền núi…, ngành điện cần có những điều tiết trợ giá, trợ thuế cần thiết để giảm bớt cách biệt về hưởng thụ năng lượng điện, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội và đô thị hóa giữa các khu vực và bộ phận dân cư, miền núi và miền xuôi, nông thôn và thành thị…