QĐND - Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma (Barack Obama) đã thông báo quyết định cải tổ luật nhập cư, nhập tịch, được ban hành dưới dạng sắc lệnh hành pháp, vốn không cần thông qua tại Quốc hội. Đây được coi là một động thái sẽ càng làm tăng sự chia rẽ và mâu thuẫn đảng phái trong chính trường Mỹ.

Người ủng hộ ông B.Ô-ba-ma diễu hành bên ngoài Nhà Trắng sau bài phát biểu ngày 21-11. Ảnh: Roi-tơ

Trong bài phát biểu dài 15 phút tại Nhà Trắng ngày 21-11 (giờ Việt Nam), Tổng thống B.Ô-ba-ma khẳng định: “Hệ thống nhập cư của chúng ta ngày nay đã thất bại và tất cả chúng ta đều biết điều này. Tình trạng này đã tồn tại trong nhiều thập kỷ qua và chúng ta chưa làm gì nhiều để cải thiện nó”. Người đứng đầu Nhà Trắng cho biết, theo chương trình cải tổ, tất cả người nhập cư trái phép đã sống ở Mỹ từ 5 năm trở lên và có con là công dân Mỹ hoặc người thường trú hợp pháp sẽ có quyền nộp đơn xin giấy phép lao động thời hạn 3 năm và tránh được nguy cơ bị trục xuất. Theo Roi-tơ, con số thuộc diện này là khoảng 4,4 triệu người. Ngoài ra, 270.000 người khác thuộc chương trình DACA (Deferred Action for Childhood Arrivals: Tạm hoãn Thi hành Lệnh trục xuất những người đến Mỹ từ thời thơ ấu) cũng sẽ được hưởng lợi. USA Today cho biết, chương trình DACA được ông B.Ô-ba-ma thông qua vào năm 2012, giúp hợp pháp hóa hơn 580.000 trẻ em nhập cư vào Mỹ. Theo quy định cũ, những người thuộc chương trình này phải dưới 31 tuổi và đến Mỹ trước năm 2007. Nhưng theo kế hoạch cải tổ mới, Tổng thống B.Ô-ba-ma đã bỏ giới hạn tuổi và nới rộng thời gian đến năm 2010, thay vì năm 2007 như trước đây và sự điều chỉnh này giúp thêm 270.000 người có cơ hội ở lại Mỹ hợp pháp.

Tuy nhiên, tất cả các đối tượng này phải trải qua đợt kiểm tra nhân thân gắt gao, phải nộp thuế và không có quyền đi bầu cử cũng như không được hưởng lợi ích về bảo hiểm y tế. "Nếu đáp ứng tiêu chí đề ra, các bạn có thể bước ra bóng tối và trở thành những người hợp pháp. Nếu là tội phạm, sẽ bị trục xuất ngay tức khắc. Nếu có kế hoạch vào nước Mỹ bất hợp pháp, các bạn sẽ có nhiều nguy cơ bị bắt và trục xuất”-ông B.Ô-ba-ma tuyên bố. Tổng thống B.Ô-ba-ma khẳng định, quyết định của ông hợp hiến và là việc mà nhiều Tổng thống Mỹ trong nửa thế kỷ qua, cả của đảng Cộng hòa và Dân chủ, đều đã từng làm; đồng thời hối thúc Quốc hội sớm thông qua một dự luật cải cách toàn diện hệ thống nhập cư, nhập tịch của Mỹ.

AP cho biết, các Tổng thống Mỹ gần đây như G.Bu-sơ (George W. Bush) và R.Ri-gân (Ronald Reagan) cũng đã từng sử dụng quyền hành pháp để thay đổi luật nhập cư. Song, vấn đề người nhập cư bất hợp pháp chưa bao giờ gây nhiều tranh cãi như dưới thời chính quyền của Tổng thống B.Ô-ba-ma. Cách đây hai năm, Tổng thống B.Ô-ba-ma đã kêu gọi cải tổ luật nhập cư, tuy nhiên, mọi nỗ lực của Nhà Trắng cho tới nay đều bị các nghị sĩ đảng Cộng hòa tại Quốc hội ngăn chặn.

Theo phân tích của CNN, quy định mới không những giúp gần 5 triệu người nhập cư trái phép được ở lại Mỹ mà còn đồng thời giải quyết 3 vấn đề lớn. Một là thúc đẩy kinh tế khi các kết quả nghiên cứu cho thấy cải tổ toàn diện hệ thống nhập cư có thể "bơm" hơn 1.500 tỷ USD vào nền kinh tế trong vòng 10 năm. Hai là tăng cường an ninh quốc gia, cho phép kiểm soát chặt chẽ những người lâu nay “sống trong bóng tối”. Cuối cùng là giúp nhiều gia đình thoát cảnh chia lìa, từ đó lấy thêm cảm tình từ cử tri diện nhập cư và cử tri gốc Mỹ La-tinh cho đảng Dân chủ.

Tuy nhiên, phe Cộng hòa ngay lập tức lên tiếng chỉ trích bước đi này, cho rằng Tổng thống B.Ô-ba-ma đã vượt qua quyền hiến định. Chủ tịch Hạ viện, Hạ nghị sĩ đảng Cộng hòa G.Bâu-nơ (John Boehner) cho rằng, thay vì hợp tác với Quốc hội để sửa đổi luật nhập cư đã lỗi thời, Tổng thống B.Ô-ba-ma lại chọn việc tự hành động và “đây không phải là lối làm việc dân chủ”. “Tổng thống từng nói rằng, ông ấy không phải là vua hay hoàng đế, nhưng ông ấy đang hành xử giống như chúa tể vậy”, ông G.Bâu-nơ bức xúc. Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Mác Con-neo (Mitch McConnell) còn tuyên bố: “Nếu Tổng thống tự hành động, tự áp đặt ý nguyện của mình, qua mặt Quốc hội thì Quốc hội cũng sẽ hành động”. Trong khi đó, Thời báo Niu Y-oóc dẫn lời một số chuyên gia nhận định đảng Cộng hòa phải thận trọng bởi những hành động quá khích sẽ gây sự bức xúc lớn ở cử tri gốc Mỹ La-tinh và gốc Á.

Theo giới phân tích, sắc lệnh cải tổ luật nhập cư, nhập tịch mới của Tổng thống B.Ô-ba-ma là một bước đi phản ánh rõ chiều hướng quan hệ căng thẳng hơn giữa Nhà Trắng và phe Cộng hòa vừa giành quyền kiểm soát lưỡng viện Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vừa qua. “Cuộc chiến mới” này sẽ khiến sự chia rẽ giữa hai bên ngày càng trở nên sâu sắc, đe dọa cản trở phần lớn chương trình nghị sự của chính quyền Ô-ba-ma trong hai năm cuối nhiệm kỳ, cả về đối nội và đối ngoại. Và như một minh chứng cụ thể cho nhận định trên, Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Tét Crút (Ted Cruz) đã cảnh báo trên tờ Politico rằng, Thượng viện sắp tới do phe Cộng hòa kiểm soát “sẽ trả đũa bằng việc trước mắt không phê chuẩn bất cứ sự đề cử nội các nào”.

HOÀNG VŨ