Khâu phân loại, xử lý còn nhiều bất cập

QĐND - Việc thu gom, lưu trữ chất thải rắn (CTR) y tế hiện nay đang được quan tâm từ cấp Trung ương đến địa phương. Tuy nhiên, phương tiện thu gom chất thải còn thiếu và chưa đồng bộ, hầu hết chưa đạt chuẩn. Hiện nay, CTR y tế xử lý không đạt chuẩn là 32%, là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

CTR y tế vẫn bị vứt bừa bãi gần các bệnh viện, phòng khám, các trung tâm y tế.  Ảnh: Dương Ngọc

 CTR y tế được "sinh ra" từ bệnh viện, phòng khám     

Chưa kể các bệnh viện lớn, bệnh viện theo tuyến, ở nước ta các bệnh viện, phòng khám tư đang mọc lên như nấm. Tại Hà Nội, những đường phố như: Giải Phóng, Bà Triệu… người ta ngỡ đây là "phố chuyên khám, chữa bệnh". Còn theo thống kê của Cục Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), hiện Bộ đang quản lý 11 bệnh viện đa khoa tuyến Trung ương, 25 bệnh viện chuyên khoa tuyến trung ương; địa phương quản lý 743 bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh/thành phố, 595 bệnh viện đa khoa quận, huyện/thị xã và 11.810 trung tâm y tế các cấp…. Đó còn chưa kể đến các cơ sở y tế như: Trung tâm vận chuyển cấp cứu, phòng khám sản phụ khoa, nhà hộ sinh, trung tâm lọc máu... đó chính là các nguồn phát sinh CTR y tế.  Theo Báo cáo môi trường quốc gia mới được Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) công bố, trong toàn quốc, mỗi ngày có khoảng 100 - 140 tấn CTR y tế phát sinh, trong đó có 16 - 30 tấn/ngày là CTR y tế nguy hại. Các loại CTR y tế chúng ta dễ bắt gặp như: Các loại bao gói; các phế thải từ phẫu thuật, các gạc bông lẫn máu; các chất phóng xạ, hóa chất dược… 

Bất cập trong phân loại, thu gom, xử lý

Điều đáng lo ngại là hầu hết các CTR y tế là các chất thải sinh học độc hại và mang tính đặc thù so với các loại CTR. Các loại chất thải này nếu không được phân loại cẩn thận trước khi xả chung với các loại chất thải sinh hoạt sẽ gây ra những nguy hại đáng kể. Dạo quanh một vài bệnh viện, phòng khám tại Hà Nội chúng tôi bắt gặp hình ảnh CTR y tế được vứt bừa bãi, vứt chung cùng những rác thải khác. Trong mớ lùm xùm đủ loại rác đó, các nhân viên vệ sinh sẵn sàng "đánh đồng" chúng với nhau và cùng cho lên xe rác.  Chất thải y tế phát sinh từ các cơ sở khám, chữa bệnh trực thuộc sự quản lý của Bộ Y tế, phần lớn được thu gom và vận chuyển đến các khu vực lưu giữ sau đó được xử lý tại các lò thiêu đốt nằm ngay trong cơ sở hoặc ký hợp đồng vận chuyển và xử lý đối với các cơ sở xử lý chất thải đã được cấp phép tại địa bàn cơ sở khám, chữa bệnh đó. Tuy nhiên, đối với các cơ sở khám, chữa bệnh ở địa phương việc lưu giữ, vận chuyển CTR chưa được chú trọng, đặc biệt là công tác phân loại và lưu giữ chất thải tại nguồn. Còn trong vận chuyển CTR y tế, chỉ có 53% số bệnh viện sử dụng xe có nắp đậy để vận chuyển chất thải y tế nguy hại. Các cơ sở phương tiện vận chuyển chất thải y tế còn thiếu, đặc biệt là xe chuyên dụng. Mặt khác, hoạt động vận chuyển chất thải y tế nguy hại từ bệnh viện, cơ sở y tế đến nơi xử lý, chôn lấp hầu hết Công ty môi trường đô thị đảm nhiệm, họ không có các trang thiết bị đảm bảo cho quá trình vận chuyển được an toàn. Xem ra, sự quan tâm của Trung ương, địa phương đến công tác thu gom, lưu trữ CTR y tế  lại đang bị chính các cơ sở y tế, các bệnh viện xem nhẹ?

Theo Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Phó tổng Cục trưởng Tổng cục Môi trường (Bộ TN&MT): Trong CTR y tế, thành phần đáng quan tâm nhất là dạng chất thải nguy hại (CTNH), do nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh và hóa chất độc cho con người. Lượng CTNH y tế phát sinh không đồng đều tại các địa phương và chủ yếu tập trung ở các thành phố lớn. Qua nhiều nghiên cứu cho thấy, các bệnh viện tuyến Trung ương và tại các thành phố lớn có tỷ lệ phát sinh CTNH y tế cao nhất. Tính trong 36 bệnh viện thuộc Bộ Y tế, tổng lượng CTNH y tế cần được xử lý trong một ngày là 5.122kg, chiếm 16,2% tổng lượng CTR y tế. Trong đó, lượng CTNH y tế tính trung bình theo giường bệnh là 0,25 kg/giường/ngày.

Tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh đã có xí nghiệp xử lý CTR y tế nguy hại và vận hành tốt, tổ chức thu gom và xử ly, tiêu hủy CTR y tế nguy hại cho toàn bộ cơ sở y tế trên địa bàn. Một số địa phương như: Thái Nguyên, Hải Phòng, Cần Thơ đã tận dụng tốt lò đốt trang bị cho cụm bệnh viện, chủ động chuyển giao lò đốt cho công ty môi trường đô thị tổ chức vận hành và thu gom xử lý CTR y tế nguy hại cho toàn tỉnh, thành phố; hay như Nghệ An có lò đốt đặt tại bệnh viện tỉnh xử lý CTR y tế nguy hại cho các bệnh viện khác thuộc địa bàn thành phố, thị xã. Một số thành phố lớn đã bố trí lò đốt CTR y tế nguy hại tập trung tại khu xử lý chung của thành phố. Tỷ lệ lò đốt CTR y tế phân tán được vận hành tốt chỉ chiếm khoảng 50% số lò được trang bị, có vùng chỉ đạt 20%. Nếu xét ở mức độ xử lý của các cơ sở y tế theo tuyến trung ương và địa phương, các cơ sở trực thuộc Bộ Y tế có mức đầu tư xử lý CTR y tế nguy hại cao hơn hẳn các cơ sở y tế cấp địa phương. Bên cạnh lý do về công nghệ và trình độ quản lý, thì thiếu kinh phí vận hành là yếu tố quan trọng dẫn đến các lò đốt hoạt động phân tán không đạt hiệu quả.

Lê Xuân Đức