* Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1-1-2014

QĐND - Hà Nội, sáng 28-11, các đại biểu Quốc hội có mặt đông đủ từ rất sớm tại Hội trường Bộ Quốc phòng để thực hiện trọng trách trước nhân dân cả nước-thông qua Dự thảo Hiến pháp 1992 sửa đổi. Như một nhân duyên trùng hợp lạ kỳ của lịch sử, bản Dự thảo Hiến pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (sửa đổi) được thông qua cũng vào tháng 11 và cũng với số phiếu tán thành cao gần như tuyệt đối (486/488 đại biểu), giống như bản Hiến pháp đầu tiên được thông qua ngày 9-11-1946 với 240/242 đại biểu tán thành…

Cột mốc lịch sử

Phát biểu khai mạc phiên họp đặc biệt này, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng không giấu được sự xúc động. Ông đã đặt nhân dân, đồng bào, cử tri cả nước lên trên lời “kính thưa” và khẳng định: Đây là một sự kiện có tính chất lịch sử của một thời kỳ mới xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hội nhập quốc tế, đưa đất nước ta phát triển. Bản Hiến pháp “đã thể hiện được tinh thần đổi mới, thể hiện được ý Đảng, lòng dân”, “thực sự là một bản Hiến pháp đổi mới cho một thời kỳ mới của đất nước chúng ta”.

Sau lời phát biểu khai mạc của Chủ tịch Quốc hội, Phó chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu đã trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội về dự thảo Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết về việc thi hành Hiến pháp.

Với hàng chục ngàn hội nghị, hội thảo, hàng chục triệu ý kiến đóng góp, Dự thảo Hiến pháp 1992 (sửa đổi) đã thu hút và nhận được sự quan tâm sâu sắc, đồng tình ủng hộ của đông đảo các tầng lớp nhân dân. Đây thực sự là đợt sinh hoạt chính trị-pháp lý dân chủ, sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân và cả hệ thống chính trị.

Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội

Theo báo cáo của Phó chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu, Hiến pháp sửa đổi được thông qua gồm 11 chương, 120 điều (giảm 1 chương và 27 điều so với Hiến pháp năm 1992), đã được chỉnh lý một cách hợp lý, phản ánh ý chí, nguyện vọng của nhân dân, bám sát Cương lĩnh năm 1991 (bổ sung, phát triển năm 2011), nghị quyết của các Đại hội Đảng và các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị.

Hiến pháp có nhiều điểm mới cả về nội dung và kỹ thuật lập hiến; thể hiện rõ và đầy đủ hơn bản chất dân chủ, tiến bộ của Nhà nước và chế độ ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; quy định rõ ràng, đúng đắn và đầy đủ về chế độ chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ và môi trường, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, bảo vệ Tổ quốc, tổ chức bộ máy nhà nước, về hiệu lực và quy trình sửa đổi Hiến pháp. Không chỉ hướng tới mục tiêu đáp ứng yêu cầu mở cửa, hội nhập của đất nước, việc sửa đổi, bổ sung bản Hiến pháp năm 1992 (được xây dựng trong thời kỳ đầu đổi mới đất nước) phù hợp với nguyện vọng của nhân dân cả nước, khắc phục được những hạn chế, bất cập của Hiến pháp hiện hành.

Bản báo cáo giải trình đã đề cập đến một vấn đề hệ trọng, được hiến định trong Điều 4 của Hiến pháp, nêu rõ: "Điều 4 của Hiến pháp năm 1992 đã quy định Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Trong điều kiện một đảng lãnh đạo thì quy định Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội đã hàm nghĩa Đảng ta là đảng cầm quyền, là lực lượng duy nhất lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Quy định như dự thảo là kế thừa quy định tại Điều 4 của Hiến pháp năm 1992, khẳng định tính lịch sử, tính tất yếu khách quan sự lãnh đạo của Đảng đối với quá trình cách mạng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nước ta". Tiếp thu ý kiến của nhân dân và các đại biểu Quốc hội, dự thảo Hiến pháp đã bổ sung vào Điều 4 quy định về trách nhiệm của Đảng phải gắn bó mật thiết với nhân dân, phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình. Các tổ chức của Đảng và đảng viên hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật.

Nhiều tiến bộ về quyền con người

Về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân tại chương 2, báo cáo giải trình nêu rõ, việc ghi nhận các quyền con người trong dự thảo đã bao quát hầu hết các quyền cơ bản về chính trị, dân sự, kinh tế, xã hội, văn hóa của con người theo các điều ước quốc tế mà nước ta là thành viên. Dự thảo đã tiếp tục khẳng định và làm rõ hơn các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong Hiến pháp năm 1992. Đồng thời, dự thảo cũng đã bổ sung một số quyền mới là thành tựu của gần 30 năm đổi mới đất nước; thể hiện rõ hơn trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm thực hiện quyền con người, quyền công dân.

Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo

Về ý kiến đề nghị bỏ quy định “kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo” hoặc quy định cụ thể nội hàm của kinh tế nhà nước, Phó chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu giải trình, để bảo đảm định hướng xã hội của nền kinh tế nước ta thì việc quy định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước là cần thiết, khẳng định vai trò của Nhà nước và kinh tế nhà nước trong việc định hướng, điều tiết sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Quy định như vậy không ảnh hưởng đến sự vận hành của nền kinh tế thị trường và vị trí, vai trò của các thành phần kinh tế khác. Mặt khác, kinh tế nhà nước là một phạm trù rộng, bao gồm nhiều yếu tố, nguồn lực, trong đó doanh nghiệp nhà nước chỉ là một trong nhiều yếu tố đó. Việc xác định nội hàm kinh tế nhà nước sẽ được cụ thể trong các đạo luật liên quan.

Quản lý chặt chẽ hơn về đất đai

Về thu hồi đất, đa số ý kiến đồng ý với quy định tại Điều 54 của Dự thảo. Đồng thời, có ý kiến đề nghị thể hiện rõ hơn yêu cầu Nhà nước chỉ thu hồi đất cho việc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Ủy ban Dự thảo sửa đổi Hiến pháp thấy rằng, trong điều kiện phát triển của nước ta hiện nay, vẫn cần thiết phải thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, để tránh tình trạng thu hồi đất tràn lan, tùy tiện, Hiến pháp quy định việc thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội gắn trực tiếp với các mục tiêu vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Làm rõ hơn nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch nước

Dự thảo đã làm rõ thẩm quyền của Chủ tịch nước trong từng lĩnh vực lập pháp, hành pháp, tư pháp và quy định mối quan hệ giữa Chủ tịch nước với Quốc hội, Chính phủ, cơ quan tư pháp. Đồng thời, Dự thảo đã làm rõ hơn vai trò thống lĩnh lực lượng vũ trang của Chủ tịch nước trong việc quyết định phong, thăng, giáng, tước quân hàm cấp tướng, chuẩn đô đốc, phó đô đốc, đô đốc hải quân; bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Tổng Tham mưu trưởng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam… Cùng với đó, bổ sung quy định thẩm quyền của Hội đồng Quốc phòng và An ninh do Chủ tịch nước làm Chủ tịch quyết định việc lực lượng vũ trang nước ta tham gia hoạt động, góp phần bảo vệ hòa bình ở khu vực và trên thế giới.

Bản Hiến pháp của đổi mới

Với số phiếu tán thành chiếm tỷ lệ 97,59% (chỉ có 2 đại biểu không biểu quyết, không có phiếu nào không tán thành), Quốc hội đã biểu quyết thông qua Dự thảo Hiến pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (sửa đổi). Nghị quyết về việc thi hành Hiến pháp cũng đã được thông qua với tất cả các đại biểu Quốc hội có mặt đều tán thành. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1-1-2014 và được công bố chậm nhất là mười lăm ngày, kể từ ngày thông qua.

Giây phút lắng đọng hiếm có trong sinh hoạt nghị trường của cơ quan quyền lực cao nhất của đất nước, có lẽ là lúc, gần 500 đại biểu cùng đứng dậy, vỗ tay hoan hô khi bản Hiến pháp vừa được thông qua. Nét mặt ai cũng tươi cười, rạng rỡ.

 

Có mặt ở hành lang hội trường Quốc hội ngay sau giờ giải lao, khi các đại biểu vừa biểu quyết xong, chúng tôi chứng kiến không khí vui tươi, xúc động trào dâng trên gương mặt các đại biểu. Những người đại biểu của nhân dân đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử, thực hiện tốt đẹp quyền năng được nhân dân giao phó, xây dựng một bản Hiến pháp kết tinh trí tuệ toàn dân, thực sự là đạo luật gốc, là kim chỉ nam cho con đường phát triển của đất nước. 

NGUYÊN MINH