QĐND - Liên quan đến việc Trung Quốc hạ đặt giàn khoan HD-981 ở vùng biển thuộc vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam, dư luận quốc tế tiếp tục bất bình với hành động của Trung Quốc.

Hành động khiêu khích

Ngày 9-5, Ngoại trưởng Nhật Bản P.Ki-si-đa (Fumio Kishida) khẳng định Nhật Bản coi các hoạt động khoan, thăm dò dầu khí của Trung Quốc tại vùng biển Việt Nam là "hành động khiêu khích" đối với an ninh khu vực, đồng thời nhấn mạnh Bắc Kinh cần làm rõ với Việt Nam và cộng đồng quốc tế về những hoạt động hàng hải đang ngày càng gia tăng của nước này ở Biển Đông. Ông P.Ki-si-đa nêu rõ, hòa bình và ổn định trên Biển Đông là vấn đề chung của cộng đồng quốc tế và các vấn đề tranh chấp cần được giải quyết một cách hòa bình thông qua đối thoại. "Nhật Bản coi vụ việc mới nhất này là một phần trong hàng loạt hoạt động hàng hải đơn phương và khiêu khích của Trung Quốc. Chúng tôi cho rằng Bắc Kinh cần phải giải thích rõ các căn cứ và chi tiết những hoạt động đó với Việt Nam và cộng đồng quốc tế", Ngoại trưởng P.Ki-si-đa nói.

Tàu Trung Quốc đâm vào tàu Việt Nam. Ảnh do Bộ Ngoại giao cung cấp

Cùng ngày, trong một tuyên bố bày tỏ quan ngại về căng thẳng giữa Trung Quốc và Việt Nam liên quan đến hoạt động của giàn khoan HD-981 của Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU) nhấn mạnh: "EU lo ngại các hành động đơn phương có thể ảnh hưởng đến tình hình an ninh trong khu vực, bằng chứng là các vụ va chạm gần đây giữa các tàu của Việt Nam và tàu Trung Quốc. Chúng tôi thúc giục các bên liên quan tìm kiếm giải pháp hòa bình và hợp tác, phù hợp với luật pháp quốc tế, cụ thể là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982), tiếp tục đảm bảo tự do và an toàn hàng hải. Chúng tôi cũng kêu gọi các bên thực hiện các biện pháp nhằm làm giảm căng thẳng và tránh đưa ra các hành động đơn phương có thể gây bất lợi cho hòa bình và ổn định tại khu vực. EU sẽ tiếp tục theo dõi sát các diễn biến này”.

Trong khi đó, ngày 8-5, người phát ngôn của Liên hợp quốc P.Hác (Ferhan Haq) nêu rõ: Liên hợp quốc mong muốn các bên liên quan giải quyết tranh chấp một cách hữu nghị. Ngày 8-5, Bộ Ngoại giao Mỹ một lần nữa bày tỏ quan ngại về những hành động của Trung Quốc ở Biển Đông, khẳng định tình hình căng thẳng hiện nay là do Trung Quốc gây ra. Phó phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ M.Ha-phơ (Marie Harf) nhấn mạnh, việc Trung Quốc đưa giàn khoan vào vùng biển Việt Nam là một hành động khiêu khích và vô cùng nguy hiểm, nó có thể dẫn đến những tính toán sai lầm và kéo theo các hành động khiêu khích khác, làm gia tăng căng thẳng ở Biển Đông. Bà M.Ha-phơ kêu gọi giải quyết căng thẳng và tranh chấp một cách hòa bình, đồng thời nhấn mạnh các tuyên bố chủ quyền phải dựa trên luật pháp quốc tế.

Cùng ngày, trong một thông cáo báo chí, Hạ nghị sĩ E.Pha-leo-ma-va-ê-ga (Eni Faleomavaega), thành viên cao cấp của Tiểu ban các vấn đề châu Á-Thái Bình Dương thuộc Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ, lên án Trung Quốc xâm phạm chủ quyền của Việt Nam, đồng thời đề nghị chính quyền của Tổng thống B.Ô-ba-ma (Barack Obama) có phản ứng rõ ràng và quyết liệt hơn nữa đối với các hành động của Trung Quốc. Thông cáo báo chí khẳng định giàn khoan HD-981 đã được hạ đặt bên trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam, chỉ cách đảo Lý Sơn của Việt Nam 120 hải lý. Thông cáo liệt kê một loạt hành động khiêu khích khác của Trung Quốc ở Biển Đông, với việc kể từ năm 2009 leo thang yêu sách "đường lưỡi bò", cắt cáp tàu Bình Minh II và tàu Viking II của Việt Nam hồi tháng 5 và tháng 6 năm 2011; thực thi các biện pháp của Luật đánh bắt hải sản có hiệu lực từ tháng 1-2014; tấn công các tàu đánh bắt cá của Việt Nam…

Trong khi đó, Hội Hữu nghị I-ta-li-a - Việt Nam  cũng phản đối hành động đơn phương của Trung Quốc và yêu cầu Trung Quốc rút giàn khoan cùng toàn bộ tàu ra khỏi khu vực Hoàng Sa. Thông qua trang web của mình, hội khẳng định sẽ đưa những thông tin cập nhật liên quan đến tình hình Biển Đông, những phân tích và tư liệu lịch sử nhằm chứng minh các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam để người I-ta-li-a hiểu hơn về vấn đề này.

Tàu Trung Quốc phun vòi rồng vào tàu Việt Nam. Ảnh do Bộ Ngoại giao cung cấp

Đe dọa ổn định, an ninh, an toàn hàng hải ở Biển Đông 

Không chỉ có chính phủ, các chính trị gia mà giới học giả và các hãng thông tấn, báo chí thế giới đều tiếp tục đồng loạt lên án các hành động của Bắc Kinh. Trả lời tờ New York Times, Phó giáo sư T.Phra-ven (T.Fravel) thuộc Học viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ), nhấn mạnh rằng hành động của Trung Quốc chỉ có tác dụng “củng cố nhận thức của các nước khác có tuyên bố chủ quyền tại Biển Đông rằng Bắc Kinh luôn có ý định hiếu chiến và thích hành động đơn phương”. Phó giáo sư T.Phra-ven nhận định rằng việc Trung Quốc đem giàn khoan vào vùng biển Việt Nam là một hành động nhằm mục đích chính trị, chứ không phải kinh tế, vì có rất ít bằng chứng cho thấy vùng biển mà Trung Quốc hạ đặt giàn khoan HD-981 có nhiều dự trữ dầu khí. Theo ông T.Phra-ven, chi phí vận hành giàn khoan mỗi ngày là rất lớn, làm nảy sinh câu hỏi vì sao Trung Quốc lại khai thác ở khu vực có không mấy tiềm năng như vậy.

Báo The Time of India đăng bài viết của Tiến sĩ Đ.Prát-han (S.D. Pradhan) nhận định chính sách của Trung Quốc đối với các nước láng giềng được cho là đã làm gia tăng các nguy cơ nghiêm trọng của các cuộc xung đột trên Biển Đông. Mạng tin của Nhóm phân tích Nam Á (SAAG) chiều 8-5 đăng bài viết của Tiến sĩ X.Ca-pi-la (Subhash Kapila), trong đó nhận định rằng hành động của Trung Quốc đe dọa đến an ninh và ổn định hàng hải tại Biển Đông. Theo Tiến sĩ X.Ca-pi-la, những động thái của Trung Quốc được coi là một phần của một chiến lược có tính toán và dự báo những diễn biến phức tạp sẽ tiếp tục nảy sinh trong thời gian tới. Trong khi đó, tờ Economic Times của Ấn Độ số ra ngày 8-5 đăng bài viết cho rằng, việc Trung Quốc kéo giàn khoan vào vùng biển Việt Nam; tàu Trung Quốc đâm vào tàu Việt Nam và sử dụng vòi rồng, đã làm tình hình căng thẳng giữa hai nước tăng lên mức cao nhất trong những năm qua. Hành động của Trung Quốc ngược với tinh thần UNCLOS 1982 và những thỏa thuận mà Bắc Kinh đã ký với các nước Đông Nam Á, theo đó kêu gọi các quốc gia không đơn phương tiến hành hoạt động làm leo thang căng thẳng. Cùng chung nhận định, tờ Deutsche Welle của Đức  dẫn lời chuyên gia Ơ. Bau-ơ (Ernest Bauer) thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Mỹ cho rằng, hành động đơn phương của Trung Quốc đã vi phạm UNCLOS, đi ngược với Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Ðông (DOC) mà Trung Quốc và các nước ASEAN ký năm 2002.

Trung Quốc tự làm suy giảm lòng tin với các nước khác

Một chuyên gia khác của  CSIS là G.Pô-linh (Gregory Poling) nhận định: “Mỗi khi Trung Quốc có hành động như thế này sẽ phá hủy hành động tốt đẹp mà Trung Quốc đã cố gắng xây dựng trong quan hệ với các nước Đông Nam Á và ngày càng đẩy xa các nước láng giềng ra khỏi Trung Quốc. Và nó đang phá hủy hoàn toàn hình ảnh về một Trung Quốc là cường quốc đang trỗi dậy một cách có trách nhiệm trên thế giới. Điều đó kéo theo một loạt các hệ lụy xấu. Có nghĩa là các quốc gia khác sẽ suy giảm lòng tin với Trung Quốc trong các hiệp định khác”.

Trong bài xã luận đăng tải ngày 9-5, tờ Asahi Shimbun của Nhật Bản chỉ ra rằng, vùng biển mà Trung Quốc hạ đặt giàn khoan HD-981 là vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam, đồng thời bình luận:  “Có vẻ như Trung Quốc đang cố tích lũy một loạt những việc đã rồi có liên quan đến các tuyên bố chủ quyền phi lý của nước này trong phạm vi của "đường lưỡi bò”.

Trước đó, chiều 8-5, sau khi nghe phía Trung Quốc diễn giải sự việc và trình bày quan điểm về việc hạ đặt giàn khoan HD-981 tại Biển Đông, khẳng định nơi đặt giàn khoan HD-981 "không thuộc vùng biển tranh chấp với Việt Nam", các phóng viên của các hãng tin quốc tế như AP, AFP, các phóng viên Nhật Bản,... đều tỏ ra hoài nghi về những nội dung mà phía Trung Quốc công bố, đồng thời thể hiện quan điểm ủng hộ Việt Nam. Phía Trung Quốc đã không đưa ra được những bằng chứng thực tế hay luận chứng có tính thuyết phục, đồng thời tìm cách né tránh vấn đề./.

HOÀNG VŨ