QĐND - Tuần này, giới buôn tiền ảo cũng như cộng đồng ưa chuộng thanh toán trực tuyến rúng động bởi đường dây rửa tiền qua mạng được cho là lớn nhất trong lịch sử thế giới bị phanh phui. Qua hệ thống chuyển tiền và thanh toán trực tuyến của công ty Liberty Reserve, tổng số tiền phi pháp lên tới 6 tỷ USD đã được “rửa” trót lọt.

“Nối giáo” cho tội phạm

Được ví như “ngân hàng ngầm” của giới tội phạm, Liberty Reserve (LR) có trụ sở tại Cô-xta Ri-ca, là “công cụ rửa tiền” lý tưởng cho các băng đảng tội phạm trên khắp thế giới, chủ yếu là các nhóm buôn lậu ma túy. Ngoài ra, các nhóm tội phạm gian lận thẻ tín dụng, ăn cắp thông tin tài khoản, gian lận kinh doanh, đầu tư, tin tặc và kinh doanh các ấn phẩm khiêu dâm trẻ em, cũng lợi dụng hệ thống của LR để “rửa” những đồng tiền phi pháp hay thực hiện các giao dịch làm ăn mờ ám.

LR cho phép khách hàng có thể chuyển tiền nặc danh tới các tài khoản khác nhau trên khắp thế giới thông qua mạng mà hầu như chẳng phải khai báo thông tin cá nhân nào. Qua LR, khách hàng có thể dễ dàng mở một tài khoản trên mạng chỉ với một điều kiện dễ dàng là khai báo một địa chỉ email hợp lệ. Họ có thể mở nhiều tài khoản bằng các tên giả mạo, thiếu nghiêm túc kiểu như “Tin tặc người Nga” hay “Tài khoản tin tặc”… Thậm chí, để phục vụ điều tra, một nhân viên điều tra đã đăng ký tên tài khoản là “Joe Bogus” (nghĩa là Joe giả) và nhập địa chỉ ở “123 Fake Main Street) (Nghĩa là 123 Phố Giả) tại “thành phố bịa đặt, Mỹ”. Nhân viên này đã giả thực hiện các giao dịch với nội dung “mạng lưới xâm nhập ATM” để thanh toán “mua cô-ca-in”.

Giới chức Mỹ giải thích về mạng lưới chuyển tiền khắp thế giới của Liberty Reserve. Ảnh: Roi-tơ

Qua hệ thống thanh toán trực tuyến LR, khách hàng sẽ chuyển từ đồng USD hoặc ơ-rô sang một loại tiền ảo để giao dịch trên internet. Hệ thống LR gọi loại tiền này là “tiền LR”. Người lập tài khoản LR phải chuyển tiền thật vào tài khoản của các chủ sở hữu tiền ảo LR tại các ngân hàng. Sau khi nhận được tiền thật, người bán sẽ chuyển tiền ảo LR của mình sang tài khoản LR của người mua. Mạng lưới do LR điều hành chỉ tính phí 1% trên mỗi giao dịch thông qua các trung gian được biết đến dưới dạng những người đổi tiền.

Theo đánh giá, tiền ảo LR được ví như một ngoại tệ và thậm chí còn được giao dịch sôi động hơn ngoại tệ. Đồng tiền ảo LR có thể sử dụng để mua bán trao đổi nhiều hàng hóa trực tuyến, thanh toán trên các trang cá độ, mua sắm qua mạng các đồ công nghệ… Vì vậy, ngoài đa số khách hàng là những băng nhóm tội phạm rửa tiền, LR cũng thu hút được khá đông khách hàng yêu đồ công nghệ từ các nước ít sử dụng thẻ tín dụng. Do các cuộc giao dịch trên LR là không thể đảo ngược được nên các doanh nhân hạn chế vốn liếng thường thông qua mạng này để giao dịch do lo ngại bị lừa đảo thương mại. Vì vậy, khi sàn giao dịch tiền ảo LR ở Mỹ bị đóng cửa, nhiều người tham gia dịch vụ này đã “cay đắng” khi biết rằng, tiền ảo của mình đã mất hoàn toàn giá trị và đương nhiên tiền thật tương ứng cũng không thể nào lấy lại được.

Không chỉ được đánh giá cao bởi sự tiện dụng, chi phí thấp, LR còn thu hút bởi có tính bảo mật và an toàn cao. Các giao dịch qua LR hầu như chẳng để lại dấu vết nào. Vì thế, LR đã thu hút được rất đông khách hàng chỉ trong khoảng 7 năm kể từ sau khi thành lập. Trong thời gian này, LR đã xử lý khoảng 55 triệu giao dịch bất hợp pháp cho một triệu khách hàng trên khắp thế giới, trong đó có 200.000 người tại Mỹ. Theo các nhà điều tra, LR có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc rửa số tiền bị trộm khoảng 45 triệu USD từ các ngân hàng Trung Đông thời gian gần đây. Vụ việc này đã gây chấn động khi các nghi phạm đánh cắp thông tin thẻ ghi nợ quốc tế và rút tiền khỏi hàng nghìn máy ATM khắp thế giới chỉ trong vòng vài giờ đồng hồ.

Chân dung "ông trùm" LR

Một loạt các nhân vật liên quan đến LR đã bị các nhà điều tra Mỹ bắt tạm giam, trong đó có nhà sáng lập, đồng thời là ông chủ của LR A-thơ Bu-đốp-xki (Arthur Budovsky) - một công dân Mỹ, 39 tuổi đã từ bỏ quốc tịch. Có vẻ như tỷ phú gốc U-crai-na A-thơ Bu-đốp-xki đã lường trước hậu quả nên đã chọn Cốt-xta Ri-ca là đất làm ăn vì quốc gia này chưa có hiệp ước dẫn độ tội phạm với Mỹ. Cốt-xta Ri-ca được giới tội phạm Mỹ coi là điểm đến lý tưởng vì họ có thể dễ dàng có được quốc tịch của nước này, đồng thời được bảo vệ khỏi bị dẫn độ sang Mỹ.

Để có được quốc tịch Cốt-xta Ri-ca, A-thơ Bu-đốp-xki khi tới Cốt-xta Ri-ca đã thực hiện một cuộc “hôn nhân hợp đồng” với một phụ nữ bán hàng rong trên phố tên là Va-lê-ri-ô Va-gát (Valerio Vargas). A-thơ Bu-đốp-xki đã trả Va-lê-ri-ô Va-gát 800USD để cưới cô làm vợ với cam kết sẽ ly dị sau hai năm. Hiện nay hai người vẫn là vợ chồng trên giấy tờ.

Tỷ phú sáng lập LR từng có quá khứ phạm tội liên quan đến các giao dịch chuyển tiền lậu. Theo cảnh sát Cốt-xta Ri-ca, năm 2007, A-thơ Bu-đốp-xki từng bị kết án 5 năm tù treo sau khi bị một tòa án ở Niu Y-oóc buộc tội điều hành một công ty tài chính bất hợp pháp tương tự như LR. Hồi năm 2011, công ty của A-thơ Bu-đốp-xki đóng cửa trụ sở ở Cốt-xta Ri-ca. Tuy nhiên, sau đó, trang web của công ty vẫn tiếp tục hoạt động. Thực tế, những hoạt động “có vấn đề” của LR đã bị lọt vào tầm ngắm của các nhà điều tra từ năm 2010. Cuộc “hôn nhân hợp đồng” của tỷ phú này với người phụ nữ Cốt-xta Ri-ca cũng bị điều tra.

LR có quy mô hoạt động khắp thế giới, vì vậy hiện các giới chức Mỹ đang tiến hành điều tra vụ việc cùng với lực lượng hành pháp ở 17 quốc gia khác nhau, khiến đây trở thành vụ điều tra rửa tiền lớn nhất trong lịch sử thế giới. Giới chuyên gia cho rằng, những vụ việc như LR là lời cảnh báo về những lỗ hổng trong cuộc chiến chống rửa tiền, loại hình tội phạm ngày càng trở nên tinh vi và phức tạp trên thế giới. Đồng thời cũng là bài học cảnh giác cho những người đang thường xuyên sử dụng hình thức thanh toán và giao dịch trực tuyến.

XUÂN PHONG