QĐND - Mới đây, Thủ tướng Anh Đa-vít Ca-mơ-rôn (David Cameron) đã có cuộc gặp lịch sử với Tổng thống I-ran Hát-xan Râu-ha-ni (Hassan Rouhani) nhằm tìm kiếm sự giúp đỡ của Tê-hê-ran trong cuộc chiến chống lực lượng Nhà nước Hồi giáo (IS). Cuộc gặp gỡ trực tiếp đầu tiên giữa lãnh đạo hai nước trong vòng 35 năm qua là dấu hiệu mới nhất cho thấy sự tan băng trong mối quan hệ giữa Anh và I-ran.

Cam kết cải thiện mối quan hệ

Cuộc gặp diễn ra bên lề Khóa họp lần thứ 69 của Đại hội đồng Liên hợp quốc (ĐHĐ LHQ) được tổ chức tại thành phố Niu Y-oóc, trong bối cảnh Mỹ và đồng minh mở rộng các cuộc không kích IS trên lãnh thổ Xy-ri. Trước đó, hai nước đã có những dự định về việc hàn gắn quan hệ, trong đó có việc Luân Đôn khẳng định có khả năng sẽ mở lại Đại sứ quán tại Tê-hê-ran trong năm nay.

Thủ tướng Anh Đa-vít Ca-mơ-rôn trong cuộc gặp với Tổng thống I-ran Hát-xan Râu-ha-ni. Ảnh: Roi-tơ

Năm 2011 được xem là một năm tồi tệ đối với mối quan hệ ngoại giao Anh - I-ran. Tháng 11-2011, hàng nghìn người I-ran đã xông vào Đại sứ quán Anh ở thủ đô Tê-hê-ran, sau khi Luân Đôn công bố các biện pháp trừng phạt đối với I-ran qua việc cắt đứt tất cả các liên hệ tài chính giữa Anh và các tổ chức tín dụng cũng như ngân hàng tại I-ran. Về phần mình, chính quyền Luân Đôn đã ngay lập tức cho đóng cửa Đại sứ quán Anh tại Tê-hê-ran, rút tất cả các nhà ngoại giao ở I-ran về nước và trục xuất các nhà ngoại giao I-ran ở Luân Đôn. Một tháng sau đó, để đáp lại "những hành động thù địch", Quốc hội I-ran đã phê chuẩn một dự luật hạ cấp quan hệ ngoại giao và kinh tế với nước Anh. Kể từ đó, quan hệ I-ran - Anh bị đóng băng. Tuy nhiên, mối đe dọa từ IS và vai trò đặc biệt của I-ran trong cuộc chiến chống lại tổ chức khủng bố này đã khiến Anh phải nhìn nhận lại mối quan hệ với I-ran.

"Quân bài" IS

Kể từ sau khi hai nhà báo Mỹ và một nhân viên cứu trợ người Anh bị sát hại, Mỹ và các nước phương Tây càng thể hiện quyết tâm của mình trong việc tiêu trừ các phần tử Hồi giáo cực đoan. Thủ tướng Anh đã tỏ rõ rằng, một liên minh toàn cầu theo sáng kiến của Mỹ là cần thiết để đánh bại IS. Ông Ca-mơ-rôn nhấn mạnh: "Đây là một cuộc chiến mà bạn không thể lựa chọn đứng ngoài".

Trong khi đó, I-ran, một nhà nước Hồi giáo với đa số dân theo dòng Xi-ai, vốn là kẻ thù của tập hợp những kẻ Hồi giáo cực đoan dòng Săn-ni - IS, chính là nhân tố quan trọng mà phương Tây cần nắm bắt để giành chiến thắng trong cuộc chiến này. Vai trò ảnh hưởng đáng kể ở cả I-rắc và Xy-ri của I-ran đã khiến Mỹ và phương Tây muốn lôi kéo I-ran tham gia vào liên minh chống IS. Tuy nhiên, để thuyết phục I-ran tham gia cuộc chiến chống IS là một việc không dễ dàng, đặc biệt khi I-ran luôn cho rằng, cuộc chiến này chỉ là "một cái cớ để Mỹ và phương Tây đánh bom bất kỳ nơi nào mà không cần sự cho phép ở I-rắc và Xy-ri, giống như đã làm với Pa-ki-xtan".

Theo các chuyên gia nhận định, một trong những khác biệt giữa I-ran với Anh cũng như với giới phương Tây đó là cách nhìn nhận về cuộc chiến chống IS tại Xy-ri và những toan tính đằng sau cuộc chiến đó. Vì vậy, mặc dù không đồng tình với Oa-sinh-tơn, nhưng đối với I-ran, đây cũng là một cơ hội lớn không thể bỏ qua để trao đổi điều kiện với Mỹ và phương Tây giúp Tê-hê-ran thoát khỏi thế bị bao vây cấm vận của cộng đồng quốc tế, trong khi vẫn bảo vệ được chương trình hạt nhân mà nước này tuyên bố là vì mục đích hòa bình.

Các quan chức cấp cao I-ran cho hay, nước này chỉ bắt tay với Mỹ và các đồng minh để tiêu diệt phiến quân IS với điều kiện phương Tây linh hoạt hơn đối với chương trình làm giàu u-ra-ni của Tê-hê-ran. Tuy nhiên, phát ngôn viên Nhà Trắng Giôn Ơ-nét (Josh Earnest) cho rằng, ý tưởng này là không thể chấp nhận được. Các quan chức châu Âu cũng khẳng định, họ không muốn đưa những vấn đề khác xen vào các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của I-ran. Theo ông Ơ-nét, nỗ lực của các nước trên thế giới, trong đó có Mỹ, nhằm thuyết phục I-ran từ bỏ hạt nhân là "hoàn toàn tách biệt" với những nỗ lực của Tổng thống Ba-rắc Ô-ba-ma (Barack Obama) nhằm xây dựng một liên minh chống lại IS.

Không có sự hỗ trợ của I-ran sẽ là một thiếu hụt lớn đối với liên minh của Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh các nhà nghiên cứu chiến lược từng nhận định rằng, IS không phải là một mục tiêu, mà là một mạng lưới sẵn sàng biến hình, tái xuất hiện dưới một cái tên khác, với những hậu thuẫn và nguồn tài chính khó nắm bắt. Tờ Libération dẫn lời nhà nghiên cứu chiến lược Ô-li-vi-ơ Da-rếc (Olivier Zajec) cho rằng: “Tấn công từ trên không mà không triển khai quân trên bộ, quân đội các nước phương Tây đã chuốc lấy mạo hiểm khi chạy theo một kẻ địch vô hình”. Tờ báo này nhận định: Mỹ đã từng mở nhiều cuộc tấn công chống khủng bố tại Y-ê-men, Xô-ma-li, Áp-ga-ni-xtan nhưng chưa bao giờ đạt kết quả cuối cùng. Vì vậy, trong cuộc chiến này, Mỹ chỉ xử lý các hệ quả của 10 năm sai lầm, chứ không tấn công vào các cội rễ của xung đột.

HÀ LAN