Từ ngày 1-3, giá điện bình quân sẽ tăng 6,8%. Đó là thông tin chính thức được công bố trong cuộc họp báo do liên Bộ Công Thương- Tài chính-Thông tin và Truyền thông tổ chức ngày 26-2. Như vậy, mức tăng cao hơn hẳn so với mức 4,98% mà Bộ Công Thương đề xuất Chính phủ. Nguyên nhân tại sao? Các cơ quan chức năng sẽ làm gì để tránh hiện tượng “té nước theo mưa”, lợi dụng tăng giá điện để tăng giá vô tội vạ các mặt hàng khác?  

Các lý do để tăng giá điện

Còn nhớ cách đây khoảng nửa tháng, Bộ Công Thương đã trình với Thủ tướng Chính phủ 3 phương án tăng giá điện, trong đó Bộ đề xuất Chính phủ cho thực hiện phương án 3 là tăng 4,98%. Tuy nhiên, sau đó, Bộ Tài chính cũng đề xuất 2 phương án tăng giá điện bình quân, với mức cao hơn của Bộ Công Thương là: tăng 10,7% (phương án 1) và 6,8% (phương án 2). Đầu tuần này, Thủ tướng đồng ý tăng giá điện bình quân 6,8%, áp dụng từ 1-3.

Lắp đặt trạm hạ thế điện ở xã La Hrung, huyện Grai, tỉnh Gia Lai. Ảnh: TTXVN

Theo Bộ Công Thương, việc điều chỉnh giá điện năm 2010 là cần thiết vì các yếu tố đầu vào hình thành giá điện đều tăng cao trong năm 2009 và sẽ tiếp tục tăng trong năm 2010: giá than tăng, tỉ giá ngoại tệ thay đổi, giá khí tăng, đầu tư sửa chữa lưới điện và nhà máy điện tăng cao. Tăng giá điện còn nhằm tạo ra sức hút đầu tư cho ngành này. Mặc dù Bộ Công Thương đề xuất chỉ tăng giá điện bình quân thêm 4,98% nhưng sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, Thủ tướng Chính phủ quyết định tăng giá điện bình quân thêm 6,8% nhằm mở đường tăng giá bán than cho điện, giúp cân đối tài chính,  tránh thua lỗ cho ngành than, để ngành này có thể phát triển. Giá than bán cho điện sẽ bằng giá thành sản xuất than năm 2008 đã được kiểm toán.

Tỉ giá ngoại tệ tăng cao (tăng từ 17.000 đồng/USD vào thời điểm tính toán giá điện 2009 lên đến 18.470 đồng vào tháng 12-2009) đã làm tăng chi phí sản xuất và mua điện gần 800 tỉ đồng.

Giá khí Cửu Long tăng 22% từ 2 USD/triệu BTU lên 2,445 USD/triệu BTU từ 1-6-2009, làm tăng chi phí mua điện 2009 là 95 tỉ đồng. Giá dầu DO, FO tăng 16% và 29% so với tính toán (làm tăng chi phí phát điện 156 tỉ đồng). Lương tối thiểu được điều chỉnh từ 1-5-2009 từ 540 nghìn đồng lên 650 nghìn đồng (tăng 20,4%).

Về bản thân hệ thống, khối lượng đầu tư sửa chữa lớn lưới điện và các nhà máy điện tăng cao. Năm 2009, do các thông số đầu vào thay đổi, ước tính tổng chi phí sản xuất kinh doanh điện cho toàn ngành Điện đã tăng 2.565 tỉ đồng so với tính toán ban đầu, trong đó khâu phát điện tăng 1.400 tỉ đồng, khâu truyền tải tăng 238 tỉ đồng, khâu phân phối và bán lẻ điện tăng 936 tỉ đồng.

Dự kiến năm 2010, các chi phí đầu vào cho sản xuất kinh doanh điện sẽ tiếp tục tăng cao hơn nữa, giá các nhiên liệu chính cho điện như than, khí, dầu đều tăng. Riêng giá than cho điện tăng 47% đối với than cám 4b và tăng 28% đối với than cám 5 so với năm 2009 làm tăng chi phí phát điện năm 2010 khoảng 1.280 tỉ đồng.

Vì thế, nếu không tăng giá thì tình hình tài chính của ngành điện sẽ không bảo đảm huy động vốn cho đầu tư để đảm bảo ổn định cung cấp điện lâu dài.

 Giá điện tại Việt Nam vẫn còn rẻ thứ nhì khu vực

Ông Đinh Quang Tri, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho biết, kể cả khi tăng giá điện bình quân thêm 6,8% thì giá điện của Việt Nam vẫn rẻ thứ nhì khu vực. Trước khi tăng giá, giá điện bình quân tại Việt

Nam là 5,3 cent/kWh; sau khi tăng giá là 5,54 cent/kWh. Trong khi đó, giá điện bình quân tại Bru-nây là 6,2 cent/kWh, In-đô-nê-xi-a là 6,77 cent/kWh, Thái Lan là 8,5 cent/kWh, Xin-ga-po là 13,07 cent/kWh, thậm chí Phi-líp-pin là hơn 17 cent/kWh.  Rẻ nhất khu vực là điện tại Lào với 5,4 cent/kWh do chủ yếu là dùng thủy điện. Nguồn điện từ thủy điện tại Việt Nam hiện nay đã được khai thác gần như tối đa. Vì vậy, thời gian tới, các nhà máy điện mới chủ yếu là chạy than, khí, dầu có giá thành sản xuất điện rất cao.

Ông Đinh Quang Tri một lần nữa nhấn mạnh nếu không tăng giá điện thì không thể thu hút được các nhà đầu tư vào ngành điện để giảm tải cho EVN, sẽ gây nguy cơ thiếu điện trong tương lai gần. Ông cho rằng, nếu không tăng giá thì các ngân hàng cũng sẽ không cho vay đối với các dự án điện nếu nhận thấy các dự án không có lãi. Trong khi vốn vay của mỗi dự án điện chiếm khoảng 70% tổng vốn của dự án đó.

 Ông Trần Văn Hiếu - Thứ trưởng Bộ Tài chính cho rằng Tập đoàn Điện lực Việt Nam hiện đang ở tình trạng “lãi giả, lỗ thật”. Báo cáo tài chính năm 2009, EVN lợi nhuận hơn 2.000 tỉ đồng, nhưng đó là chưa tính gần 12.000 tỉ đồng chênh lệch giá (giữa giá thành sản xuất và giá bán điện- PV) chưa được tính toán vào. Nếu tính đủ, thì rõ ràng EVN đang bị lỗ nặng.

Thậm chí, phương án tăng giá điện lên 6,8% vẫn chưa làm hài lòng ngành Năng lượng. Đầu tuần này, sau khi biết phương án tăng giá điện bình quân 6,8% đã được phê duyệt, Hiệp hội Năng lượng Viê?t Nam (VEA) lại tiếp tục gư?i văn bản tới Ban Bí thư Trung ương Đảng và Thủ tướng Chính phủ kiê´n nghi? tăng gia´ điê?n lên 10,7% để giải quyết triệt để hơn những khó khăn cho ngành điện và ngành than.         

Điện sinh hoạt giá tăng mạnh hơn

Với biểu giá điện 2010, Bộ Công Thương cho biết giá bán điện cho sinh hoạt sẽ tăng cao nhất để xóa bỏ dần bù chéo từ điện sản xuất cho điện sinh hoạt. Giá bán lẻ điện bình quân cho sinh hoạt tăng 6,8%. Trong khi, giá bán điện bình quân cho các ngành sản xuất chỉ tăng 6,3%, thấp hơn mức tăng giá điện bình quân chung. Giá bán lẻ điện bình quân cho cơ quan hành chính sự nghiệp và kinh doanh có tỷ lệ tăng tương ứng là 6,1% và 6,3%.

Tuy nhiên, Bộ Công Thương cho rằng, đối với điện sinh hoạt, thực chất năm 2010, tất cả các hộ vẫn tiếp tục được trợ giá điện. Cụ thể, mức giá cho bậc thang đầu tiên (từ 0 đến 50 kWh) được giữ nguyên bằng 600 đồng/kWh. Mức bù giá của Nhà nước cho bậc thang này bằng 43% (cao hơn mức bù giá 37% của năm 2009). Mức giá của bậc thang thứ hai (từ 51 đến 100 kWh) được giữ ở mức tương đương giá thành bình quân, không có lợi nhuận. Mức giá của các bậc thang tiếp theo được điều chỉnh với tỷ lệ cao hơn tương ứng để bảo đảm bù chéo đủ cho các bậc thang thấp và  bảo đảm giá bán lẻ điện bình quân sinh hoạt bậc thang tăng ở mức 6,8%.

Theo số liệu thống kê, số hộ có mức sử dụng bình quân dưới 50kWh/tháng trong năm 2009 chiếm 23,8% tổng số hộ sử dụng điện sinh hoạt. Do giá điện cho 50kWh đầu tiên vẫn được giữ nguyên nên tất cả các hộ thuộc diện nghèo và một số lượng lớn các hộ có thu nhập thấp, cán bộ, công nhân viên, người lao động cả ở thành phố và nông thôn sẽ không chịu ảnh hưởng của việc tăng giá điện (nếu dùng điện ít hơn 50kWh/tháng).

Với mức từ 51 kWh/tháng đến 100kWh/tháng, giá cho bậc thang này được giữ tương đương giá thành bình quân sản xuất kinh doanh điện (ngành điện không có lãi), tiền điện phải trả thêm tối đa của các hộ này là khoảng 7.000 đồng/tháng. Các hộ sử dụng tới 200 kWh/tháng, tiền điện phải trả thêm tối đa khoảng 16.000 đồng/tháng. Hộ sử dụng 300 kWh/tháng, tiền điện phải trả thêm vào khoảng 26.000 đồng/tháng. Các hộ sử dụng 400kWh/tháng số tiền phải trả thêm sẽ là 36.500 đồng/tháng…

Tăng cường kiểm tra để tránh “té nước theo mưa”

Dự kiến với giá điện cho sản xuất tăng khoảng 6,3%, năm 2010 các ngành sản xuất phải trả thêm khoảng 2.630 tỉ đồng tiền điện. Một số ngành công nghiệp sản xuất 3 ca với chi phí tiền điện cao (chiếm từ 30 đến 40% giá thành sản xuất) như cấp nước, điện phân… giá thành sản phẩm sẽ tăng thêm khoảng 2,83% đến 3,15%; các ngành cán thép, xi măng giá thành sẽ tăng thêm khoảng 0,20% đến 0,69%.

Theo tính toán, tổng số tiền chênh lệch do tăng giá điện bằng khoảng 0,30% GDP dự kiến cho năm 2010. Việc tăng giá điện ước tính sẽ làm giảm tốc độ tăng GDP năm 2010 khoảng 0,34%, trực tiếp làm tăng chỉ số giá tiêu dùng CPI khoảng 0,2- 0,27%.

Ông Trần Văn Hiếu - Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết, nhằm tránh các hiện tượng lợi dụng việc tăng giá điện để “té nước theo mưa”, tăng giá vô tội vạ các mặt hàng khác thì phải tăng cường các biện pháp quản lý thị trường, nhất là quản lý chặt các mặt hàng độc quyền… Nếu việc tăng giá điện làm xuất hiện những ảnh hưởng lớn tới kinh tế - xã hội, Bộ Tài chính sẽ kiến nghị Chính phủ những biện pháp giải quyết. Bộ cũng đang khởi thảo Luật Quản lý giá để làm cơ sở cho việc quản lý giá cả thị trường tốt hơn.

Ông Nguyễn Tiến Thỏa, Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) khẳng định sẽ tăng cường kiểm soát các doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp chiếm thị phần lớn, độc quyền, buộc họ phải đăng ký giá và vận hành theo cơ chế giá do các cơ quan quản lý Nhà nước tính toán, ban hành. Còn đối với hệ thống chợ - nơi hay tăng giá vô tội vạ - cũng đã có các quy chế buộc phải niêm yết giá. Ông Thỏa cho rằng, Bộ Công Thương nên chỉ đạo hệ thống quản lý thị trường, kiểm tra gắt gao không để thương lái ở các chợ tăng giá vô lý. Việc điều hành cung cầu cũng cần phải được làm tốt để tránh thiếu hàng, khan hàng dẫn tới tăng giá.

Lãnh đạo các Bộ Công Thương và Tài chính đều nhấn mạnh biện pháp tuyên truyền tạo ra sự đồng thuận, góp sức của cả xã hội để tránh những "cơn bão" về giá./.

Hồ Quang Phương