QĐND - Quá trình tái cơ cấu đòi hỏi DNNN phải chủ động điều chỉnh cơ cấu các mục tiêu chiến lược, ngành nghề kinh doanh, chủng loại sản phẩm hàng hóa, địa bàn hoạt động; điều chỉnh cơ cấu tổ chức bộ máy, cơ cấu thể chế, cơ cấu nguồn lực và cơ cấu đầu tư, tạo lập các nguồn lực và tái phân bổ sử dụng các nguồn lực nhằm hoàn thành các nhiệm vụ được giao.

Tổng Công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí - PTSC (Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam) đã đủ sức đóng gian khoan phục vụ công nghiệp khai thác dầu khí. Trong ảnh: Đóng mới giàn khoan Hải Sư Trắng.

Tập trung hoạt động trong những lĩnh vực, khâu then chốt

Theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XI của Đảng, đặc biệt là kết luận Hội nghị Trung ương 6 khóa XI, thì Việt Nam sẽ “kiên quyết điều chỉnh để DNNN có cơ cấu hợp lý, đi đầu trong đổi mới, ứng dụng khoa học và công nghệ, giữ vững định hướng XHCN của nền kinh tế, tập trung vào những khâu, công đoạn then chốt của các lĩnh vực: An ninh, quốc phòng; độc quyền tự nhiên; cung cấp hàng hóa dịch vụ công thiết yếu và một số ngành công nghiệp nền tảng, công nghệ cao có sức lan tỏa lớn”.

Theo Đề án “Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước, trọng tâm là tập đoàn, tổng công ty Nhà nước giai đoạn 2011-2015” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 17-7-2012, các DNNN tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt, cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích thiết yếu cho xã hội và quốc phòng, an ninh, làm nòng cốt để kinh tế Nhà nước thực hiện được vai trò chủ đạo, là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng, điều tiết, ổn định nền kinh tế vĩ mô. DNNN phải chấm dứt tình trạng đầu tư ra ngoài ngành, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh chính trước năm 2015.

Đối với các lĩnh vực ngân hàng, tài chính, chứng khoán, bất động sản, bảo hiểm, các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước thực hiện theo các hướng:

1 - Bán phần vốn của công ty mẹ - tập đoàn, tổng công ty Nhà nước cho tổ chức, cá nhân ngoài tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước, không bán hoặc chuyển giao lại cho các đơn vị thành viên trong nội bộ.

2 - Chuyển vốn về những tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước, doanh nghiệp có ngành nghề kinh doanh phù hợp. Việc chuyển vốn thực hiện thông qua hình thức chuyển giao vốn hoặc chuyển nhượng vốn.

3 - Chuyển toàn bộ doanh nghiệp do tập đoàn, tổng công ty giữ 100% vốn sang tập đoàn, tổng công ty có ngành nghề kinh doanh cùng với ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp chuyển giao. Thực hiện dưới hình thức chuyển nhượng doanh nghiệp hoặc chuyển giao nguyên trạng…

Giảm thiểu tình trạng độc quyền kinh doanh

Ngày 19-2-2013, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số 339/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh giai đoạn 2013-2020. Theo đó, Chính phủ đã xác định bảo đảm tổng đầu tư xã hội khoảng 30-35% GDP, tỷ trọng đầu tư Nhà nước chiếm khoảng 35-40% tổng đầu tư xã hội; dành khoảng 20-25% tổng chi ngân sách cho đầu tư phát triển. Đề án này định hướng cụ thể hơn rằng, các DNNN tập trung đầu tư vào các lĩnh vực là công nghiệp quốc phòng, các ngành, các lĩnh vực công nghiệp độc quyền tự nhiên hoặc cung cấp hàng hóa, dịch vụ thiết yếu và một số ngành công nghiệp nền tảng, công nghệ cao có sức lan tỏa lớn. Đẩy mạnh cổ phần hóa, đa dạng hóa sở hữu các doanh nghiệp Nhà nước mà Nhà nước không cần nắm giữ 100% sở hữu. Đẩy nhanh thực hiện theo nguyên tắc thị trường việc thoái vốn Nhà nước đã đầu tư vào các ngành không phải kinh doanh chính hoặc không trực tiếp liên quan đến ngành kinh doanh chính và vốn Nhà nước ở các công ty cổ phần mà Nhà nước không cần nắm giữ cổ phần chi phối. Tiếp tục giảm thiểu lĩnh vực và tình trạng độc quyền kinh doanh của DNNN. Mở rộng tối đa phạm vi và cơ hội cho đầu tư tư nhân, nhất là tư nhân trong nước vào phát triển hạ tầng, phát triển các ngành, các sản phẩm có lợi thế, tiềm năng phát triển và các vùng kinh tế động lực. Phấn đấu đến cuối năm 2015 hình thành được ít nhất từ một đến hai ngân hàng thương mại Nhà nước hoặc ngân hàng thương mại cổ phần chi phối đạt trình độ khu vực về quy mô, quản trị, công nghệ và năng lực cạnh tranh.

Trên tinh thần và định hướng đó, các bộ, ngành, địa phương nên khẩn trương xây dựng, phê duyệt và triển khai ngay trong nửa đầu năm 2013 các chương trình hành động và đề án tái cơ cấu theo lĩnh vực, ngành hoặc vùng lãnh thổ thuộc thẩm quyền quản lý Nhà nước được giao; tiếp tục thu hẹp độc quyền, giảm bớt số lượng và tỷ trọng các DNNN hoạt động dàn trải ra ngoài ngành, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh chính vì lợi nhuận thuần túy; đẩy mạnh cổ phần hóa và các hoạt động mua - bán, sáp nhập các DNNN trong lĩnh vực kinh doanh theo nguyên tắc thị trường; giảm bớt tính chất khép kín của các hoạt động công ích. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò định hướng đầu tư và hiện đại hóa cơ cấu kinh tế chung của kinh tế Nhà nước, nhất là các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước; tập trung vào phát triển một số ngành sản xuất then chốt có tác dụng lan tỏa hoặc định hướng và thúc đẩy tái cơ cấu kinh tế vùng, đất nước. DNNN cần đóng vai trò chủ đạo ở những lĩnh vực mà đầu tư tư nhân không thể hoặc chưa thể thực hiện được. Giữ lại và tập trung phát triển các DNNN với tỷ lệ vốn Nhà nước khống chế thuộc các lĩnh vực mà tự nó mang tính chất độc quyền rất cao, bảo đảm chiều hướng phát triển cân đối, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, sức mạnh an ninh - quốc phòng, có lợi cho khả năng cạnh tranh, sự phát triển bền vững chung của đất nước (như các ngành cung cấp xăng dầu, than, điện...). Điều này cũng tạo cơ hội tập trung nguồn lực cao, Trung ương có thể điều tiết được một cách hợp lý các nguồn đầu tư, tránh tình trạng cục bộ, địa phương, nơi thừa nơi thiếu.

Về dài hạn, cần giảm dần đầu tư của DNNN trong tổng đầu tư xã hội; tiết giảm việc cấp vốn ngân sách cho nhu cầu đầu tư của khối các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước. Chuyển trọng tâm đầu tư công ra ngoài lĩnh vực kinh tế, để tập trung vào phát triển các lĩnh vực hạ tầng và xã hội. Tăng đầu tư phát triển các dịch vụ phục vụ sản xuất nông nghiệp, tiêu thụ nông sản, khoa học và công nghệ, đào tạo và y tế. Khuyến khích các chủ đầu tư huy động vốn ngoài ngân sách để đầu tư theo phương thức “chìa khóa trao tay”, bảo đảm chất lượng và hiệu quả.

Tăng cường, đa dạng hóa các liên kết kinh tế

Tập trung hoạt động trong các lĩnh vực, chuyên ngành, song các DNNN và tập đoàn kinh tế Nhà nước cần chủ động tăng cường và đa dạng hóa liên kết kinh tế với nhau và với các doanh nghiệp khác trong và ngoài nước, nhằm nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh chung, cũng như của từng doanh nghiệp trong bối cảnh toàn cầu hóa. Thỏa thuận hợp tác chiến lược về thực hiện Quy hoạch phát triển ngành; các dự án đầu tư xây dựng phát triển nguồn điện; đầu tư khai thác và vận chuyển than trong nước và ở nước ngoài; vận hành các nhà máy điện; hợp tác sử dụng các dịch vụ và hợp tác trong truyền thông giữa Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PVN), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) nhằm phối hợp giải quyết các vấn đề tồn tại để cùng nhau phát triển vì lợi ích chung của đất nước, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia vừa được lãnh đạo ba đơn vị ký kết chính là một hoạt động đúng đắn tiêu biểu theo tinh thần đó.

Bài 4: Tách bạch các chức năng và nhiệm vụ trong quản lý

TS NGUYỄN MINH PHONG

Bài liên quan:
Bài 1: Đánh giá đúng vai trò của doanh nghiệp nhà nước
Bài 2: Đổi mới, tái cơ cấu - Yêu cầu tất yếu