QĐND - Thủ tướng Nhật Bản Sin-dô A-bê (Shinzo Abe), ngày 21-5, cho biết: Nhật Bản sẽ phối hợp với Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) viện trợ khoảng 110 tỷ USD cho các dự án phát triển cơ sở hạ tầng chất lượng cao tại châu Á trong vòng 5 năm tới. Kế hoạch này được cho là nỗ lực của Nhật Bản nhằm tranh giành ảnh hưởng với Ngân hàng Đầu tư hạ tầng châu Á (AIIB) do Trung Quốc khởi xướng.

AP nhận định, khoản hỗ trợ mới này của Nhật dành cho châu Á cao hơn số vốn 100 tỷ USD của AIIB, định chế tài chính do Trung Quốc khởi xướng. Trong khi đó, hãng Jiji Press nêu rõ: “Kế hoạch đầu tư này nhằm thể hiện lập trường của Nhật Bản đóng góp cho việc tăng cường cơ sở hạ tầng chất lượng cao ở châu Á thông qua phát triển nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ, đồng thời thể hiện sự khác biệt so với AIIB. Do đó, Nhật Bản có thể duy trì một vị thế nổi bật trong khu vực”.

Thủ tướng Nhật S.A-bê tuyên bố Nhật sẽ tập trung phát triển hạ tầng chất lượng cao ở châu Á. Ảnh: AP

Thủ tướng Nhật Bản thông báo khoản đầu tư trên trong bối cảnh Trung Quốc chuẩn bị năm tới đưa vào hoạt động AIIB với số vốn dự kiến 100 tỷ USD. Chính phủ Mỹ và Nhật đã rơi vào thế bị động khi 57 quốc gia, bao gồm các nước thành viên G-7, quyết định gia nhập AIIB. Oa-sinh-tơn và Tô-ki-ô quyết định không tham gia AIIB với lý do quan ngại về sự minh bạch và khả năng quản lý ngân hàng này.

Trên thực tế, quyết định thành lập AIIB của Trung Quốc là một trong những sáng kiến ngoại giao quan trọng nhất trong khu vực và dự kiến sẽ mang lại nhiều lợi ích lớn cũng như mối quan tâm giữa các nước lớn trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Khi được khởi xướng tháng 10-2014 với số vốn dự kiến 50 tỷ USD, nhiều người lo ngại rằng nó có thể là một thách thức cho Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Ngân hàng Thế giới (WB). Tuy nhiên, hiện đã có quan điểm ở châu Á và các khu vực khác rằng, mặc dù là các thể chế tài chính cung cấp nguồn vốn lớn cho toàn cầu trong hơn 50 năm qua, nhưng ADB và WB đã bị Mỹ cùng các đồng minh của Mỹ như Nhật Bản, Đức và một số nước khác chi phối.

Nhu cầu phát triển hạ tầng trên toàn châu Á đã làm xuất hiện một khoảng cách tài trợ mà các thể chế tài chính cũ không thể lấp đầy. Về khía cạnh này, sáng kiến của Trung Quốc là kịp thời, được đưa ra bởi sức mạnh kinh tế và chính trị hiện tại của họ, người ta cũng có thể hiểu được lý do của những dự án đầy tham vọng của Bắc Kinh. Trung Quốc cũng lập luận rằng, AIIB sẽ chỉ tập trung vào các dự án cơ sở hạ tầng trong khi WB và ADB có thể phân phối nguồn vốn trong một loạt lĩnh vực kinh tế và xã hội.  Hơn nữa, Bắc Kinh cũng than phiền rằng, mặc dù họ là nền kinh tế lớn nhất châu Á nhưng sức mạnh của Trung Quốc không được phản ánh trong các hoạt động thực tế của ADB. Một sự thật là Nhật Bản, nhà sáng lập ADB, không được hưởng quyền phủ quyết nhưng cùng với Mỹ kiểm soát khoảng 1/4 ngân quỹ trong khi Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 6%. Nhật Bản cũng luôn cố gắng giữ vai trò là Chủ tịch ADB kể từ khi ra đời đến nay.

Theo các nhà quan sát, ADB với vai trò chi phối của Nhật đến nay vẫn là nhân vật chủ chốt nhất về tài trợ cho các dự án phát triển cơ sở hạ tầng, đặc biệt là các nước nghèo trong khu vực châu Á. Đây vẫn là cơ chế chi phối thị trường vốn hỗ trợ phát triển từ lâu của Nhật Bản. Với Trung Quốc, AIIB được coi là thiết chế mới mà Bắc Kinh lập ra để thay đổi trật tự này.

Do đó, việc Nhật Bản công bố kế hoạch tài trợ mới được đánh giá là một nỗ lực nhằm ngăn chặn Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng ở khu vực. Đây được xem là nỗ lực cải cách ADB cũng như khẳng định sức ảnh hưởng của Tô-ki-ô bằng các nguồn tài chính. Còn nhớ, tại cuộc họp thường niên của ADB vào đầu tháng 5 vừa qua, Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Tài chính Nhật T.A-xô (Taro Aso) đặc biệt nhấn mạnh Nhật sẽ tác động để ADB thay đổi.

Dù sao thì việc Tô-ki-ô và Bắc Kinh cùng mở rộng đầu tư đường sá, cảng, đường sắt, hệ thống năng lượng và các cơ sở vật chất khác tại Đông Nam Á cũng được các chuyên gia kinh tế đánh giá là mang lại nhiều lợi ích cho hai nước này.

NGỌC HÀ